Γράφει ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων Πάντειου Πανεπιστημίου Ευτύχιος Δαμηλάκης
Η επιτυχία ενός έργου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (EDF) δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο από την έγκριση της χρηματοδότησης, τον αριθμό των επιχειρήσεων που συμμετέχουν ή την πολυεθνική σύνθεση της κοινοπραξίας. Το EDF έχει σχεδιαστεί για να ενισχύει τη συνεργατική έρευνα και ανάπτυξη, τη διασυνοριακή συνεργασία και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αμυντικής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης. Παράλληλα, προβλέπει χρηματοδοτικά κίνητρα που λαμβάνουν υπόψη τη συμμετοχή μικρομεσαίων επιχειρήσεων, επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης και τη σύνδεση με έργα της PESCO.
Η λογική αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Ελλάδα. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο ανοίγει τις αμυντικές αλυσίδες αξίας πέρα από τα παραδοσιακά εθνικά όρια και δημιουργεί χώρο για μικρότερες και εξειδικευμένες επιχειρήσεις. Η απαίτηση διασυνοριακής συνεργασίας διευρύνει τις δυνατότητες συμμετοχής, ενώ τα κίνητρα για τις ΜΜΕ ενθαρρύνουν τους μεγαλύτερους αναδόχους να τις εντάσσουν στις κοινοπραξίες τους. Ωστόσο, η τυπική πολυεθνική συμμετοχή δεν ισοδυναμεί από μόνη της με βιομηχανική ολοκλήρωση ή σωρευτική καινοτομία.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς αν συμμετέχει μια μικρή επιχείρηση, αλλά τι ακριβώς κάνει μέσα στο έργο. Μια ΜΜΕ μπορεί να εμφανίζεται ως εταίρος, αλλά να περιορίζεται στην παραγωγή ενός απομονωμένου εξαρτήματος ή στην εκτέλεση ενός στενά προσδιορισμένου παραδοτέου. Εάν δεν συμμετέχει στις κρίσιμες τεχνικές αποφάσεις, δεν έχει πρόσβαση στις διεπαφές του συστήματος και δεν μπορεί να αξιοποιήσει μεταγενέστερα τη γνώση που απέκτησε, η συμμετοχή της αφήνει περιορισμένο βιομηχανικό αποτύπωμα.
Αντίθετα, ουσιαστική συμμετοχή υπάρχει όταν η επιχείρηση αναλαμβάνει τεχνικά σημαντικό πακέτο εργασίας, αναπτύσσει και δοκιμάζει συγκεκριμένη τεχνολογία ή υποσύστημα και συμμετέχει στην ολοκλήρωσή του. Χρειάζεται επίσης πρόσβαση στα τεχνικά δεδομένα, στα μοντέλα, στις διεπαφές, στις υποδομές δοκιμών και στα δικαιώματα αξιοποίησης που αντιστοιχούν στον ρόλο της. Η κατανομή των εργασιών καθορίζει, συνεπώς, όχι μόνο ποιος χρηματοδοτείται, αλλά και ποιος μαθαίνει, ποιος αποκτά τεχνογνωσία και ποιος διαμορφώνει διατηρήσιμη θέση στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η διατήρηση της γνώσης μετά την ολοκλήρωση του έργου. Πρέπει να παραμένουν διαθέσιμα το εξειδικευμένο προσωπικό, η τεχνική τεκμηρίωση, το λογισμικό, τα δεδομένα, τα πρωτότυπα, οι υποδομές δοκιμών και η γνώση των σχεδιαστικών επιλογών. Η συμμετοχή της ίδιας εταιρείας σε μια επόμενη κοινοπραξία δεν αρκεί, εάν έχουν αποχωρήσει οι μηχανικοί και οι τεχνικές ομάδες που κατείχαν την άρρητη γνώση του προηγούμενου έργου.
Επιπλέον, η διατηρημένη γνώση πρέπει να μπορεί να μεταφερθεί στους εταίρους που τη χρειάζονται. Η απλή κοινοποίηση εγγράφων και παραδοτέων δεν συνιστά από μόνη της ουσιαστική μεταφορά. Η γνώση πρέπει να είναι προσβάσιμη, κατανοητή και αξιοποιήσιμη. Αυτό προϋποθέτει κατάλληλα δικαιώματα πρόσβασης, κοινά τεχνικά πρότυπα, συμβατές διεπαφές, επαναλαμβανόμενη τεχνική συνεργασία, ανατροφοδότηση και δυνατότητα επίλυσης προβλημάτων μεταξύ των συμμετεχόντων.
Ωστόσο, ούτε η διατήρηση ούτε η μεταφορά της γνώσης αρκούν για να αποδειχθεί η παραγωγή καινοτομίας. Η προγενέστερη τεχνογνωσία πρέπει να επαναχρησιμοποιείται, να τροποποιείται ή να συνδυάζεται με νέες ικανότητες, ώστε να παράγεται ένα βελτιωμένο και λειτουργικά ολοκληρωμένο αποτέλεσμα. Ισχυρές ενδείξεις μιας τέτοιας εξέλιξης αποτελούν οι δοκιμασμένες διεπαφές, οι επικυρωμένες ροές δεδομένων, οι ολοκληρωμένοι επιδεικτές και η ένταξη της τεχνολογίας σε επόμενο στάδιο ανάπτυξης. Η παρουσία διαφορετικών τεχνολογιών στην ίδια κοινοπραξία αποδεικνύει μόνο δυνητική συμπληρωματικότητα. Η πραγματική συμπληρωματικότητα αποδεικνύεται όταν οι τεχνολογίες αυτές συνδέονται και λειτουργούν μαζί.
Τέλος, καθοριστική παραμένει η παραγωγική συνέχεια. Ακόμη και ένα επιτυχημένο πρωτότυπο δεν συνιστά ολοκληρωμένη βιομηχανική επιτυχία, εάν δεν υπάρχει διαδρομή προς επόμενη χρηματοδότηση, πιστοποίηση, εκβιομηχάνιση, προμήθεια και επιχειρησιακή χρήση. Χωρίς εθνική συγχρηματοδότηση, αξιόπιστη ζήτηση και σύνδεση με τον τελικό χρήστη, οι ομάδες μπορεί να διαλυθούν και η συσσωρευμένη γνώση να χαθεί πριν μετατραπεί σε παραγωγική ικανότητα.
Η επόμενη φάση της ελληνικής στρατηγικής δεν μπορεί να περιορίζεται στην αύξηση των συμμετοχών ή σε μικρής κλίμακας τεχνολογικά έργα. Χρειάζεται μια συμπληρωματική βιομηχανική αρχιτεκτονική: εξειδικευμένες και καινοτόμες ΜΜΕ, αλλά και ισχυροί ελληνικοί βιομηχανικοί φορείς με δυνατότητα ολοκλήρωσης σύνθετων συστημάτων, παραγωγής σε κλίμακα και ανάληψης κεντρικού ρόλου σε μεγάλα ευρωπαϊκά προγράμματα.
Συνεπώς, ένα έργο του EDF είναι πραγματικά επιτυχημένο όταν αφήνει πίσω του κάτι περισσότερο από χρηματοδότηση και έναν κατάλογο συμμετεχόντων: ουσιαστικούς τεχνικούς ρόλους, διατηρημένη τεχνογνωσία, δικαιώματα αξιοποίησης, νέες συμπληρωματικές ικανότητες, λειτουργική ολοκλήρωση και προοπτική παραγωγής. Το αυστηρότερο μέτρο επιτυχίας δεν είναι πόσες επιχειρήσεις μπήκαν στην κοινοπραξία, αλλά ποιες βγήκαν από αυτήν τεχνολογικά και βιομηχανικά ισχυρότερες.
Ο Δρ Ευτύχιος Δαμηλάκης είναι Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου. Το ερευνητικό του έργο επικεντρώνεται στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και στην αμυντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
