Όταν ένας άνθρωπος πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη, η περιουσία του κατανέμεται σύμφωνα με τους κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής. Με τον νέο Νόμο 5303/2026, που αναμόρφωσε το κληρονομικό δίκαιο, καθορίζεται εκ νέου η σειρά με την οποία καλούνται οι συγγενείς και άλλα πρόσωπα στην κληρονομία.
Ποιοι καλούνται πρώτοι
1η τάξη – Τα παιδιά και οι λοιποί κατιόντες
Πρώτοι στην κληρονομία καλούνται οι κατιόντες του θανόντος. Τα παιδιά κληρονομούν ισόποσα, ενώ ο πλησιέστερος συγγενής αποκλείει τον πιο μακρινό της ίδιας οικογενειακής γραμμής. Αν κάποιο παιδί έχει αποβιώσει, στη θέση του μπορούν να μπουν τα δικά του παιδιά, σύμφωνα με τη διαδοχή κατά ρίζες.
2η τάξη – Γονείς, αδέλφια, ανίψια και εγγόνια αδελφών
Αν δεν υπάρχουν κατιόντες, στην κληρονομία καλούνται οι γονείς και τα αδέλφια του θανόντος, καθώς και τα παιδιά και τα εγγόνια αδελφών που έχουν αποβιώσει. Οι γονείς και τα αδέλφια κληρονομούν κατ’ ισομοιρία, ενώ προβλέπονται ειδικοί κανόνες για ετεροθαλείς αδελφούς.
Τι δικαιούται ο επιζών σύζυγος
Ο σύζυγος συμμετέχει στην κληρονομία μαζί με τους συγγενείς της πρώτης ή της δεύτερης τάξης. Όταν υπάρχουν παιδιά, λαμβάνει το 1/3 της κληρονομίας αν υπάρχει ένα παιδί και το 1/4 αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά.
Όταν συντρέχει με συγγενείς της δεύτερης τάξης, ο επιζών σύζυγος δικαιούται το 1/2 της κληρονομίας. Παράλληλα, προβλέπεται δικαίωμα σε οικιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν από τον ίδιο ή από κοινού με τον θανόντα, ενώ υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις μπορεί να έχει και αποκλειστική χρήση της κύριας κατοικίας για ένα έτος.
Οι επόμενες τάξεις κληρονόμων
3η τάξη – Ο σύζυγος μόνος του
Αν δεν υπάρχουν συγγενείς της πρώτης και της δεύτερης τάξης, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία.
4η τάξη – Παππούδες, γιαγιάδες και οι κατιόντες τους
Ελλείψει συγγενών των προηγούμενων τάξεων, καλούνται οι παππούδες και οι γιαγιάδες του θανόντος, καθώς και τα παιδιά και τα εγγόνια τους, ανάλογα με το ποιοι συγγενείς βρίσκονται εν ζωή.
5η τάξη – Πρόσωπο που συζούσε μόνιμα με τον θανόντα
Το νέο πλαίσιο προβλέπει δικαιώματα και για το πρόσωπο που συζούσε μόνιμα με τον κληρονομούμενο σε ελεύθερη ένωση. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί να δικαιούται τη χρήση της κύριας κατοικίας για ένα έτος. Αν δεν υπάρχουν σύζυγος ή συγγενείς, μπορεί να καταστεί κληρονόμος, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος και υπάρξει σχετική δικαστική βεβαίωση.
6η τάξη – Το Δημόσιο
Εφόσον δεν υπάρχει κανένας άλλος κληρονόμος από εκείνους που προβλέπει ο νόμος, η κληρονομία περιέρχεται στο Δημόσιο.
Τι γίνεται με το πρόσωπο που φρόντιζε τον θανόντα
Ο νέος νόμος προβλέπει ακόμη κληροδοσία υπέρ του προσώπου που είχε αναλάβει ουσιαστικά και χωρίς αντάλλαγμα τη φροντίδα του κληρονομουμένου. Η φροντίδα θα πρέπει να έχει παρασχεθεί για τουλάχιστον έξι μήνες κατά τα τελευταία τρία χρόνια πριν από τον θάνατο.
Το ποσό της κληροδοσίας καθορίζεται ανάλογα με το είδος, τη διάρκεια και την έκταση των αναγκών που καλύφθηκαν. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει αντί χρηματικού ποσού την απόδοση περιουσιακού στοιχείου αντίστοιχης αξίας.
Βασικός κανόνας: κληρονόμος επόμενης τάξης δεν καλείται στην κληρονομία εφόσον υπάρχει κληρονόμος προηγούμενης τάξης.
