Για έναν λαό που έζησε, ταξίδεψε και δημιούργησε γύρω από τη θάλασσα, ήταν φυσικό η αρχαία ελληνική γλώσσα να διαθέτει έναν ιδιαίτερα πλούσιο τρόπο για να περιγράφει τη θαλάσσια επιφάνεια.
Η θάλασσα δεν ήταν πάντοτε ίδια. Άλλοτε ήταν ήρεμη σαν καθρέφτης και άλλοτε μεταμορφωνόταν σε ένα απρόβλεπτο και επικίνδυνο στοιχείο. Οι αρχαίοι Έλληνες διέθεταν ένα μεγάλο λεξιλόγιο για να αποδώσουν τις διαφορετικές εικόνες της, ανάλογα με την κατάσταση των νερών και την ένταση του ανέμου.
Σε σχετική καταγραφή που έχει δημοσιευτεί, οι ονομασίες παρουσιάζονται αντιστοιχισμένες με την κλίμακα των ανέμων, από την απόλυτη νηνεμία μέχρι την ακραία θαλασσοταραχή.
Από τη «Γαλήνη» στο «Πέλαγος»
Σύμφωνα με την καταγραφή, όταν επικρατούσε νηνεμία, με άνεμο 0 μποφόρ, η θάλασσα αποκαλούνταν «Γαλήνη», μια λέξη που αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο την απόλυτη ηρεμία της επιφάνειας.
Με 1 μποφόρ εμφανίζεται ο όρος «Αλσάλος», ενώ στους 2 μποφόρ συναντάται η γνωστή λέξη «Θάλαττα» ή «Θάλασσα».
Στους 3 μποφόρ, η καταγραφή αναφέρει τον όρο «Μύρα», ενώ στους 4 μποφόρ η θάλασσα αποκαλείται «Πέλαγος».
Η λέξη «πέλαγος» είναι φυσικά γνωστή μέχρι σήμερα και χρησιμοποιείται για να περιγράψει κυρίως την ανοιχτή θάλασσα, μακριά από τις ακτές.
Όσο δυναμώνει ο άνεμος, αλλάζει και η εικόνα της θάλασσας
Στα 5 μποφόρ εμφανίζεται η λέξη «Πόρος», ένας όρος που συνδέεται με το πέρασμα και τη θαλάσσια διαδρομή. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη και για τα περάσματα της θάλασσας, δηλαδή τους δρόμους που μπορούσε να ακολουθήσει ένα πλοίο.
Στα 6 μποφόρ συναντάται ο «Πόντος», λέξη που συνδέθηκε στενά με τη θάλασσα και πέρασε σε πολλές σύνθετες λέξεις της ελληνικής.
Όταν οι άνεμοι έφταναν τα 7 μποφόρ, η θάλασσα περιγραφόταν ως «Κλύδων», λέξη που παραπέμπει στην έντονη κίνηση και τον κυματισμό. Από την ίδια λέξη προέρχεται και ο «κλυδωνισμός», που χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα για μια έντονη ταλάντωση ή αναταραχή.
Από την τρικυμία στην αγριεμένη θάλασσα
Στους 8 μποφόρ, η καταγραφή αναφέρει τον όρο «Άχα», ενώ στους 9 μποφόρ τη λέξη «Ρόθιον», που παραπέμπει στον δυνατό παφλασμό και τον θόρυβο των κυμάτων.
Στα 10 μποφόρ αναφέρεται ο τύπος «Δόν – Δάν», ο οποίος συνδέεται στη συγκεκριμένη παράδοση με την έννοια της δόνησης και της έντονης κίνησης.
Στα υψηλότερα επίπεδα της κλίμακας συναντώνται ακόμη πιο σπάνιοι όροι: στους 11 μποφόρ η θάλασσα αποκαλείται «Βρύξ», ενώ στους 12 μποφόρ, στην κορύφωση της θαλασσοταραχής, αναφέρεται η λέξη «Βρύχα».
Μια γλώσσα που προσπαθούσε να περιγράψει τη θάλασσα σε κάθε της μορφή
Ανεξάρτητα από το αν όλες οι συγκεκριμένες αντιστοιχίσεις μπορούν να τεκμηριωθούν ως ένα ενιαίο αρχαίο «σύστημα μποφόρ» —η σύγχρονη κλίμακα μποφόρ είναι πολύ μεταγενέστερη— το ενδιαφέρον βρίσκεται στο γεγονός ότι η αρχαία ελληνική διαθέτει ένα εντυπωσιακά πλούσιο λεξιλόγιο για τη θάλασσα.
Γαλήνη, θάλασσα, πέλαγος, πόρος, πόντος, κλύδων, ρόθιον: λέξεις που δεν περιγράφουν απλώς ένα φυσικό τοπίο, αλλά διαφορετικές όψεις και καταστάσεις του ίδιου στοιχείου.
Για έναν πολιτισμό που συνδέθηκε όσο λίγοι με τη ναυσιπλοΐα, το εμπόριο και τα ταξίδια, η ανάγκη να αποδοθεί με ακρίβεια η συμπεριφορά της θάλασσας ήταν κάτι περισσότερο από γλωσσική πολυτέλεια. Ήταν μέρος της ίδιας της καθημερινής εμπειρίας.
Και ίσως αυτός είναι ένας από τους πιο όμορφους τρόπους για να καταλάβουμε τον πλούτο μιας γλώσσας: όχι μόνο από το πόσες λέξεις έχει για ένα πράγμα, αλλά από το πόσες διαφορετικές όψεις του πράγματος μπορεί να περιγράψει.
