Ακούμε φράσεις όπως «ένα διαφανής πλαίσιο», «το διαφανής υλικό» ή «ένα διαφανής αντικείμενο». Όλες είναι λανθασμένες.
Το σωστό είναι:
ένα διαφανές πλαίσιο
το διαφανές υλικό
ένα διαφανές αντικείμενο
Ο λόγος είναι απλός: το επίθετο διαφανής - διαφανής - διαφανές αλλάζει μορφή ανάλογα με το γένος του ουσιαστικού που συνοδεύει.
Λέμε, επομένως:
ο διαφανής φάκελος, επειδή ο «φάκελος» είναι αρσενικό.
η διαφανής διαδικασία, επειδή η «διαδικασία» είναι θηλυκό.
Αλλά:
το διαφανές γυαλί, επειδή το «γυαλί» είναι ουδέτερο.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται η παγίδα. Ο τύπος «διαφανής» είναι ίδιος στο αρσενικό και στο θηλυκό, όμως στο ουδέτερο αλλάζει και γίνεται «διαφανές».
Γιατί γίνεται τόσο συχνά το λάθος;
Ένας πιθανός λόγος είναι ότι έχουμε συνηθίσει να ακούμε πολύ συχνά τον τύπο «διαφανής» σε εκφράσεις όπως «διαφανής διαδικασία», «διαφανής διαγωνισμός», «διαφανής τρόπος», «διαφανής λειτουργία». Έτσι, η λέξη αποθηκεύεται πολλές φορές στο μυαλό μας σαν να είναι ένας άκλιτος τύπος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί παντού.
Δεν είναι όμως.
Και στον πληθυντικό;
Εδώ χρειάζεται επίσης λίγη προσοχή.
Λέμε:
οι διαφανείς διαδικασίες
οι διαφανείς φάκελοι
τα διαφανή υλικά
τα διαφανή αντικείμενα
Άρα το ουδέτερο διαφοροποιείται και στον πληθυντικό: διαφανή.
Ένα μικρό «κόλπο» για να μην το ξαναγράψουμε λάθος
Αρκεί πριν γράψουμε τη λέξη να κοιτάξουμε το ουσιαστικό που ακολουθεί.
Αν μπορούμε να βάλουμε μπροστά «ο» ή «η», χρησιμοποιούμε συνήθως τον τύπο διαφανής:
«ο διαφανής μηχανισμός», «η διαφανής επιλογή».
Αν όμως μπαίνει το άρθρο «το», τότε ο σωστός τύπος είναι:
το διαφανές.
Το ίδιο φυσικά ισχύει όταν προηγείται το «ένα»: ένα διαφανές κουτί, ένα διαφανές σύστημα, ένα διαφανές υλικό.
Η ελληνική γλώσσα είναι γεμάτη από τέτοιες μικρές λεπτομέρειες που εύκολα περνούν απαρατήρητες στον προφορικό λόγο, αλλά γίνονται περισσότερο εμφανείς όταν γράφουμε. Και πολλές φορές ένα λάθος δεν γίνεται επειδή δεν γνωρίζουμε μια λέξη, αλλά ακριβώς επειδή τη χρησιμοποιούμε τόσο συχνά, ώστε ξεχνάμε ότι… κλίνεται.
Ο κανόνας, πάντως, μπορεί να μείνει στο μυαλό μας με μία μόνο φράση:
Ο διαφανής, η διαφανής, αλλά το διαφανές.
