Μπορεί να ακούγεται σαν σενάριο ταινίας τρόμου, όμως το εμπόριο ανθρώπινων μουμιοποιημένων λειψάνων συνεχίζεται και σήμερα. Μούμιες και μεμονωμένα μέλη του ανθρώπινου σώματος εμφανίζονται σε αγγελίες στο διαδίκτυο, με τους ειδικούς να προειδοποιούν ότι η πρακτική αυτή μπορεί να κρύβει σοβαρούς κινδύνους.
Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Cultural Property και στο Cambridge University Press εξετάζει την άνοδο αυτού του εμπορίου και κάνει λόγο για μια διαφορετική «κατάρα της μούμιας»: τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία όσων έρχονται σε επαφή με τα λείψανα.
Οι μούμιες ως «φάρμακο»
Η εμπορία μουμιοποιημένων λειψάνων δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Από τον Μεσαίωνα, η σκόνη από μούμιες θεωρούνταν στην Ευρώπη ότι είχε θεραπευτικές ιδιότητες και χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση διαφόρων παθήσεων.
Η πρακτική έφτασε μέχρι τη Βικτωριανή εποχή, όταν στην αριστοκρατία διοργανώνονταν ακόμη και λεγόμενα «πάρτι μούμιας», στα οποία οι παρευρισκόμενοι ξετύλιγαν αιγυπτιακές μούμιες που είχαν μεταφερθεί στην Ευρώπη. Μούμιες χρησιμοποιούνταν, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, ακόμη και ως υλικό για την παρασκευή της περίφημης καφέ χρωστικής «mummy brown», την οποία φέρεται να χρησιμοποιούσαν ορισμένοι καλλιτέχνες.
Σήμερα, η αγορά έχει αλλάξει μορφή, όχι όμως και η πρακτική. Οι ερευνητές εντόπισαν αγγελίες για μουμιοποιημένα ανθρώπινα λείψανα σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ηλεκτρονικά καταστήματα, προσωπικές ιστοσελίδες και οίκους δημοπρασιών. Στη μελέτη εξετάστηκαν 128 διαδικτυακές δημοσιεύσεις, στις οποίες εμφανίζονταν διάφορα είδη ανθρώπινων λειψάνων.
Πιο συχνά εντοπίζονταν μεμονωμένα μέλη, όπως χέρια και πόδια, αλλά και μουμιοποιημένα κεφάλια. Μάλιστα, πάνω από τις μισές καταχωρίσεις του δείγματος, ποσοστό 51,6%, αφορούσαν κεφάλια σε διαφορετικές καταστάσεις διατήρησης.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης περιπτώσεις στις οποίες τα λείψανα παρουσίαζαν εμφανή σημάδια βιολογικής αλλοίωσης, ενώ οι πωλητές συχνά δεν παρείχαν πληροφορίες για τον ασφαλή χειρισμό ή την αποθήκευσή τους. Η μουμιοποίηση επιβραδύνει σημαντικά την αποσύνθεση, όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλοι οι μικροοργανισμοί εξαφανίζονται.
Αδρανείς μύκητες και άλλοι μικροοργανισμοί μπορεί να παραμένουν στους ιστούς για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και να απελευθερωθούν στον αέρα όταν ένα λείψανο μετακινηθεί ή διαταραχθεί. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια διαφορετικών πρακτικών μουμιοποίησης έχουν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν διάφορες ουσίες για τη διατήρηση των ιστών, μεταξύ άλλων αρσενικό, υδράργυρος και μόλυβδος. Αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο πιθανή βιολογική μόλυνση, αλλά και την έκθεση σε χημικές ουσίες.
Η «κατάρα» μπορεί να έχει επιστημονική εξήγηση
Ο μύθος της κατάρας των Φαραώ έχει συνδεθεί εδώ και δεκαετίες με περιπτώσεις ανθρώπων που αρρώστησαν ή πέθαναν μετά την είσοδό τους σε αρχαίους τάφους.
Η μελέτη αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση συντηρητών που εργάστηκαν στον τάφο του βασιλιά Καζίμιρ Δ΄ της Κρακοβίας τη δεκαετία του 1970. Σύμφωνα με την έρευνα, 10 από τους 12 συντηρητές πέθαναν, ενώ εξετάζεται η πιθανότητα η έκθεση σε σπόρια μυκήτων να έπαιξε ρόλο.
Αντίστοιχα, ο θάνατος του Λόρδου Κάρναρβον, ο οποίος χρηματοδότησε την εξερεύνηση του τάφου του Τουταγχαμών, είχε συνδεθεί με τον μύθο της «κατάρας της μούμιας». Ωστόσο, τέτοιες ιστορικές περιπτώσεις δεν αποδεικνύουν από μόνες τους την ύπαρξη κάποιας υπερφυσικής κατάρας.
Δεν κινδυνεύουν μόνο οι συλλέκτες
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν τα λείψανα μεταφέρονται μέσω ταχυδρομείου ή εταιρειών courier. Έτσι, άνθρωποι που μπορεί να μην γνωρίζουν καν τι βρίσκεται μέσα σε ένα δέμα —εργαζόμενοι σε αποθήκες, οδηγοί, προσωπικό διαλογής και τελωνειακοί— ενδέχεται να έρθουν σε επαφή με τα λείψανα χωρίς τον κατάλληλο προστατευτικό εξοπλισμό.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν επίσης ότι σε ορισμένες διαδικτυακές αγγελίες τα λείψανα εμφανίζονταν εκτεθειμένα στον αέρα, ακόμη και μέσα σε κατοικίες, χωρίς τις κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης.
Έτσι, η «κατάρα της μούμιας» αποκτά μια πολύ πιο γήινη διάσταση: δεν πρόκειται για κάποιον αρχαίο μύθο, αλλά για τους πραγματικούς κινδύνους που μπορεί να κρύβει η κακή διαχείριση ανθρώπινων λειψάνων.
