Κάποτε το καλοκαίρι δεν ήταν πολυτέλεια. Δεν χρειαζόταν να κλείσεις δωμάτιο από τον Φεβρουάριο, να υπολογίσεις ακτοπλοϊκά, ξαπλώστρες, καφέδες και κάθε μικρή κίνηση σαν να σχεδιάζεις οικονομική επένδυση. Για πολλούς νέους των δεκαετιών του ’80 και του ’90, οι διακοπές ήταν πολύ πιο απλές: ένα σακίδιο, ένα sleeping bag, λίγα ρούχα, παρέα και ένα εισιτήριο για κάποιο νησί των Κυκλάδων.
Και κάπως έτσι μπορούσε να περάσει ένας ολόκληρος μήνας.
Δεν υπήρχε απαραίτητα πρόγραμμα. Μπορεί σήμερα να ήσουν στην Πάρο, σε λίγες ημέρες στην Αντίπαρο, μετά στη Νάξο, στην Ίο, στην Αμοργό. Κοιμόσουν απλά, έτρωγες φτηνά, γνώριζες ανθρώπους από παντού, άλλαζες παρέες, άλλαζες νησιά και είχες μπροστά σου το πολυτιμότερο αγαθό που μπορεί να διαθέτει ένας νέος άνθρωπος: χρόνο.
Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης το είχε περιγράψει υπέροχα με εκείνο το αθάνατο καλοκαιρινό πνεύμα: «Με sleeping bag και με καρπούζι θα κάνουμε τον γύρο των νησιών». Μια φράση που σήμερα ακούγεται σχεδόν σαν περιγραφή μιας άλλης χώρας.
Γιατί το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο ότι οι διακοπές έγιναν ακριβότερες. Είναι ότι άλλαξε ολόκληρη η σχέση μας με το καλοκαίρι.
Οι τότε εικοσάρηδες που κοιμούνταν στις παραλίες, που ταξίδευαν με ένα σακίδιο και μετρούσαν τα χρήματα μόνο για να δουν μέχρι ποιο νησί θα φτάσουν, είναι σήμερα πενηντάρηδες και εξηντάρηδες. Και αρκετοί από αυτούς συνεχίζουν να εργάζονται εντατικά, να τρέχουν καθημερινά, να πληρώνουν υποχρεώσεις, να στηρίζουν παιδιά, σπίτια και οικογένειες και να προσπαθούν να στριμώξουν λίγες ώρες καλοκαιριού μέσα στο ασφυκτικό πρόγραμμα της χρονιάς.
Έτσι, αντί για το καράβι της γραμμής και το sleeping bag, υπάρχει πλέον το τραμ.
Μια τσάντα με μαγιό, μια πετσέτα, αντηλιακό και κάπου ανάμεσα στη δουλειά, στις υποχρεώσεις και στην επόμενη ημέρα εργασίας, μια διαδρομή προς το Έδεμ ή τον Άλιμο για μια βουτιά.
Και έχει κάτι σχεδόν ποιητικό αυτή η εικόνα.
Ο νέος που κάποτε έφευγε για έναν μήνα στις Κυκλάδες χωρίς να ξέρει πότε ακριβώς θα επιστρέψει, παίρνει σήμερα το τραμ, κατεβαίνει στην παραλία, βουτάει για λίγο στη θάλασσα, κάθεται μία ώρα στην άμμο και επιστρέφει σπίτι γιατί αύριο δουλεύει.
Δεν είναι μόνο οικονομική η αλλαγή που σίγουρα έχει κάνει τα νησιά απλησίαστα. Είναι αλλαγή εποχής.
Τότε υπήρχε λιγότερη άνεση, αλλά ίσως περισσότερη ελευθερία. Τα ταξίδια ήταν πιο πρόχειρα, οι διαμονές πιο απλές, οι παραλίες λιγότερο οργανωμένες, όμως μπορούσες να εξαφανιστείς για εβδομάδες χωρίς να χρειάζεται να διαθέτεις μια μικρή περιουσία.
Σήμερα διαθέτουμε περισσότερες ανέσεις, καλύτερα ξενοδοχεία, εφαρμογές, κρατήσεις, πολυτελείς παραλίες και άπειρες επιλογές. Μόνο που για ένα μεγάλο μέρος του κόσμου λείπουν δύο βασικά πράγματα: τα χρήματα και ο χρόνος.
Και ίσως ο χρόνος να είναι τελικά το ακριβότερο από όλα.
Γιατί διακοπές δεν σημαίνει απλώς να αλλάξεις γεωγραφικό σημείο. Σημαίνει να μπορείς να αποσυνδεθείς. Να μην κοιτάς το ρολόι. Να μην σκέφτεσαι ότι σε δύο ημέρες επιστρέφεις. Να ξυπνάς και να μη γνωρίζεις καν τι ημέρα είναι.
Αυτή ήταν ίσως η μεγάλη πολυτέλεια εκείνων των καλοκαιριών.
Όχι τα ξενοδοχεία. Όχι τα beach bars. Όχι τα ακριβά εστιατόρια.
Η αίσθηση ότι είχες μπροστά σου χρόνο.
Βεβαίως, κάθε εποχή αποκτά τις δικές της μικρές αποδράσεις. Και η αθηναϊκή παραλία έχει τη δική της ομορφιά. Το τραμ που κατεβαίνει προς τη θάλασσα, το απογευματινό φως στον Σαρωνικό, μια βουτιά στο Έδεμ, στον Άλιμο ή λίγο πιο κάτω μπορούν ακόμη να δημιουργήσουν εκείνη τη μικρή ρωγμή ελευθερίας μέσα στην καθημερινότητα.
Ίσως μάλιστα εκεί να βρίσκεται και κάτι από το παλιό πνεύμα.
Γιατί εκείνοι που έμαθαν κάποτε να χαίρονται το καλοκαίρι με ένα sleeping bag και ένα καρπούζι δεν χρειάζονται τελικά πολλά για να αισθανθούν καλά. Ξέρουν ότι η χαρά δεν αγοράζεται πάντοτε με πεντάστερα ξενοδοχεία. Μπορεί να βρίσκεται σε μια πετσέτα στην άμμο, σε έναν καφέ από το σπίτι, σε μια παρέα, σε μια απογευματινή θάλασσα.
Μόνο που υπάρχει μία διαφορά.
Κάποτε αυτή η βουτιά κρατούσε έναν μήνα.
Σήμερα πρέπει να προλάβεις το τραμ της επιστροφής.
