Σε όλους έχει συμβεί: βρισκόμαστε στη μέση μιας συζήτησης και ξαφνικά μια λέξη που γνωρίζουμε πολύ καλά μοιάζει να εξαφανίζεται από τη μνήμη μας. Ξέρουμε τι θέλουμε να πούμε, μπορούμε να περιγράψουμε το αντικείμενο ή την έννοια, όμως η λέξη δεν έρχεται στο μυαλό μας όσο κι αν προσπαθούμε.
Το φαινόμενο αυτό είναι τόσο συνηθισμένο, ώστε οι επιστήμονες το έχουν ονομάσει «φαινόμενο της άκρης της γλώσσας». Πρόκειται για την αίσθηση ότι η λέξη βρίσκεται πολύ κοντά στην ανάκλησή της, χωρίς όμως να μπορούμε να την εκφέρουμε τη συγκεκριμένη στιγμή.
Η ομιλία είναι μια εξαιρετικά σύνθετη λειτουργία του εγκεφάλου. Για να εκφράσουμε μια σκέψη, ο εγκέφαλος πρέπει να ακολουθήσει μια σειρά από βήματα: να αναγνωρίσει το νόημα που θέλουμε να μεταδώσουμε, να επιλέξει την κατάλληλη λέξη από το νοητικό μας λεξιλόγιο, να ανακτήσει τη φωνητική της μορφή και τελικά να δώσει εντολή στα όργανα της ομιλίας να την προφέρουν.
Όταν η διαδικασία αυτή διακοπεί σε κάποιο στάδιο, μπορεί να προκύψει η προσωρινή αδυναμία εύρεσης μιας λέξης.
Οι λέξεις που ξεχνάμε πιο εύκολα
Σύμφωνα με έρευνες, ορισμένες κατηγορίες λέξεων είναι πιο πιθανό να μας «ξεφύγουν». Ανάμεσά τους βρίσκονται τα κύρια ονόματα, οι τοποθεσίες, οι αριθμοί αλλά και λέξεις που δεν χρησιμοποιούμε συχνά στην καθημερινότητά μας.
Παράλληλα, το άγχος και η πίεση φαίνεται να ενισχύουν το φαινόμενο. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι αναφέρουν δυσκολία στην ανάκληση λέξεων κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων εργασίας, δημόσιων ομιλιών ή εξετάσεων.
Οι δυσκολίες εύρεσης λέξεων μπορεί να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία, ωστόσο γίνονται συχνότερες όσο μεγαλώνουμε. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα υγείας. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για μια φυσιολογική συνέπεια της γήρανσης του εγκεφάλου και όχι για ένδειξη άνοιας.
Πότε χρειάζεται προσοχή
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η περιστασιακή αδυναμία ανάκλησης μιας λέξης δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Ωστόσο, όταν το πρόβλημα γίνεται συχνό, επηρεάζει την καθημερινή επικοινωνία ή συνοδεύεται από δυσκολία κατανόησης και έκφρασης, τότε μπορεί να απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η δυσκολία εύρεσης λέξεων συνδέεται με καταστάσεις όπως η ανομική αφασία, η οποία μπορεί να εμφανιστεί μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, τραυματισμό στο κεφάλι ή νευροεκφυλιστικές παθήσεις.
Μάλιστα, η οικογένεια του Bruce Willis έχει αποκαλύψει ότι ο ηθοποιός διαγνώστηκε με πρωτοπαθή προοδευτική αφασία, μια διαταραχή στην οποία η δυσκολία εύρεσης λέξεων αποτελεί συχνά από τα πρώτα συμπτώματα.
Υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης
Οι νευρολόγοι και οι λογοθεραπευτές διαθέτουν σήμερα εξειδικευμένες μεθόδους αξιολόγησης και αποκατάστασης για άτομα που αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες στην παραγωγή λόγου. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει ασκήσεις ανάκλησης λέξεων, χρήση λεκτικών ή ηχητικών υποδείξεων, ακόμη και ψηφιακές εφαρμογές που ενισχύουν την εξάσκηση στο σπίτι.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι να θυμόμαστε ότι το να ξεχάσουμε περιστασιακά μια λέξη δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλός μας δυσλειτουργεί. Αντίθετα, πρόκειται για ένα συνηθισμένο φαινόμενο που βιώνουν οι περισσότεροι άνθρωποι και αποτελεί μέρος της πολύπλοκης λειτουργίας της ανθρώπινης μνήμης και γλώσσας.
