Ο καφές που βράζει σε μπρίκι και σερβίρεται με κατακάθι έχει τις ρίζες του μάλλον στην Υεμένη, παρότι εμείς τον λέμε ελληνικό και οι Τούρκοι τουρκικό, όπως αναφέρει το CNN.
Τον 15ο αιώνα, οι Σούφι μυστικιστές τον κατανάλωναν για να παραμένουν ξύπνιοι στις νυχτερινές προσευχές τους. Με την κατάκτηση της Υεμένης από τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή το 1538, ο καφές εισήχθη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και μέσα σε ένα χρόνο είχε φτάσει στην Κωνσταντινούπολη.
Ήδη από το 1539, ο ναύαρχος Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα καταγράφει ιδιοκτησία δωματίου με καφέ, ενώ μέχρι τη δεκαετία του 1550 εμφανίζονται οι πρώτες καφεχανέδες, σύμφωνα με τον ιστορικό Ιμπραήμ Πετσέβι.
Η παρασκευή με το μπρίκι, κοινή σε Ελλάδα και Τουρκία, γίνεται το σήμα κατατεθέν. Όπως εξηγεί η ερευνήτρια γαστρονομίας Μερίν Σεβέρ, η διαφορά είναι ότι ο καφές δεν εκχυλίζεται, αλλά μαγειρεύεται στο νερό, δίνοντας ένα αφιλτράριστο ρόφημα.
Καφές… υπονομευτής
Οι χώροι κατανάλωσης δεν ενθουσίαζαν τις αρχές. Θρησκευτικοί ηγέτες και πολιτικοί σε Ασία και Ευρώπη θεωρούσαν τις καφετέριες εστίες υπονομευτικών ιδεών.
Το 1511, ο κυβερνήτης της Μέκκας, Χαϊρ Μπέης, απαγόρευσε τον καφέ για 13 χρόνια, φοβούμενος ριζοσπαστικές επιρροές. Οι Οθωμανοί σουλτάνοι έκλειναν κατά καιρούς καφενέδες για παρόμοιους λόγους, ενώ ακόμα και στην Αγγλία του 17ου αιώνα, ο Κάρολος Β΄ προσπάθησε να απαγορεύσει τον καφέ λόγω υποτιθέμενων αντιβασιλικών συνωμοσιών.
Πέρα από το ρόφημα
Στη σημερινή Τουρκία, ο τουρκικός καφές είναι περισσότερο από ποτό: αποτελεί γέφυρα επικοινωνίας και τρόπο για να μοιραστείς χαρά ή λύπη. Σερβίρεται με νερό και λουκούμι, το πρώτο για καθαρότητα στον ουρανίσκο, το δεύτερο για να γλυκάνει την πικράδα.
Η εθιμοτυπία απαιτεί αργές, μικρές γουλιές ώστε να κατακάθεται το υπολείμμα. Στο τέλος, η παράδοση της καφεμαντείας επιτρέπει την ανάγνωση σχημάτων στο κατακάθι, μια παιγνιώδης και συλλογική πράξη.
Καφές και έθιμα γάμου
Στα έθιμα προξενιού, η νύφη σερβίρει καφέ στον γαμπρό και την οικογένειά του, βάζοντας αλάτι στο δικό του φλιτζάνι. Αν εκείνος πιει χωρίς παράπονο, δείχνει υπομονή, ωριμότητα και αξία, σύμφωνα με την παράδοση.
