«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι να ’ναι μακρύς ο δρόμος», γιατί όταν φτάσεις μπορεί να μην είναι για καλό.
Μια φορά κι έναν καιρό, μια αναπληρώτρια, μετά από χρόνια περιπλάνησης, βρέθηκε στη «γη της επαγγελίας». Κοντά στον τόπο της καταγωγής της — έναν τόπο που πάντα προσέγγιζε, μα ποτέ δεν έφτανε στο παρελθόν. Ως άνθρωπος δε χαρακτηριζόταν από τοπικισμό· αισθανόταν «πολίτης του κόσμου», ικανή να ριζώσει σε κάθε μέρος, υπό τις κατάλληλες συνθήκες. Παραδεχόταν, σχεδόν ενοχικά, ότι τα καλύτερα εργασιακά της χρόνια τα έζησε στην Αθήνα. Ωστόσο, ως μητέρα δύο παιδιών νηπιακής ηλικίας, αποζητούσε τώρα την ασφάλεια της ιδιαίτερης πατρίδας της και τη ζεστασιά των δικών της ανθρώπων.
Στην αυγή του φθινοπώρου, την πρώτη μέρα του Σεπτέμβρη, ήρθε το πολυπόθητο μήνυμα: Πρόσληψη στη «γειτονιά», στη μεγαλύτερη πόλη του γεωγραφικού διαμερίσματος. Τα συναισθήματα ανάμικτα, ο ενθουσιασμός συγκρατημένος. Αργότερα, όταν ανακοινώθηκαν οι πίνακες, η έκπληξη έγινε μεγαλύτερη: Ήταν η μόνη πρόσληψη στην ειδικότητά της σε ολόκληρη την περιφέρεια! Ένιωσε δικαίωση. Μια εξαργύρωση των κόπων, της νομαδικής ζωής... Επιτέλους!
Το «αποκλειστικό πακέτο» του παραλόγου
Σε δύο ημέρες θα γίνονταν οι δηλώσεις προτίμησης των σχολείων. Υψηλή θέση στον πίνακα, δικαίωμα επιλογής — έτσι συνέβαινε τόσα χρόνια. Όμως αυτή τη φορά δεν υπήρχε καμία επιλογή, κανένα δικαίωμα. Μία μόνο θέση, ένα αποκλειστικό «πακέτο». Και με τι σύνθεση! Σχεδόν σαδιστική: Πέντε σχολεία, τα τέσσερα σε ορεινές περιοχές —τα δύο μάλιστα σε αντιδιαμετρικά αντίθετες κατευθύνσεις— και ένα εσπερινό μες στην πόλη. Με απόλυτη απουσία οποιασδήποτε συγκοινωνίας. Σοκ. Πανικός. Δεν διέθετε αυτοκίνητο, δεν το απαιτούσε εξάλλου η σύμβασή της. Και τώρα τι; Πώς;
Για πρώτη φορά μετά από τόσα χρόνια σκέφτηκε σοβαρά να παραιτηθεί. Τον φόβο τον διαδέχτηκε ο θυμός, κι ύστερα η απελπισία και οι παράτολμες σκέψεις. Να μην αναλάβει υπηρεσία, να γυρίσει στην Αθήνα για δουλειά. Σε εποχή όμως ακατάλληλη, καθώς τα μαθήματα είχαν ξεκινήσει και οι θέσεις στα φροντιστήρια είχαν πια «κλείσει». Ακολούθησε ένα βράδυ άγρυπνο, ανήσυχο, βασανιστικό.
Το πρωί βρέθηκε στη Δευτεροβάθμια. Εκεί την περίμεναν η απορία και η απαξίωση. «Δεν ξέρατε πού δηλώνατε; Εσείς το επιλέξατε, εδώ βρίσκεστε σύμφωνα με τη θέση και τα μόριά σας. Αυτά καθορίζονται από το Υπουργείο...». Αδιανόητες δικαιολογίες, που απευθύνονταν σε έναν άνθρωπο κάθε άλλο παρά αδαή, αλλά βαθιά πεπειραμένο σε αυτή τη δουλειά. Το να επιλέξεις μια περιοχή δεν σήμαινε ότι είχαν το δικαίωμα να σε «τεντώσουν», να καλύψουν όλες τις τρύπες του συστήματος μόνο με το δικό σου σώμα. Σαν εκείνη την παροιμία που λέει: «Βρήκαμε παπά, να θάψουμε πεντ'-έξι»...
Όλη μέρα στον δρόμο: Το «Λονδίνο» της Ελλάδας
Ύστερα ήρθε η ώρα του προγράμματος... Πέντε σχολεία που τη διεκδικούσαν τουλάχιστον για δύο μέρες το καθένα, χωρίς την παραμικρή πρόνοια για τη μετακίνησή της. Δύο ημέρες της εβδομάδας μοιρασμένες σε τρία διαφορετικά σχολεία —δύο ημερήσια και ένα εσπερινό— όλη μέρα στον δρόμο. Πόσο ειρωνικά αντηχούσαν τώρα στο κεφάλι της οι υποσχέσεις για την «ποιότητα ζωής στην επαρχία»... Πέρυσι στην Αθήνα, ένα μόνο σχολείο με εύκολη πρόσβαση. Φέτος, πέντε σχολεία στο «Λονδίνο» της Ελλάδας. Απρόσιτα τα περισσότερα, χαμένα στην ερημιά της συγκοινωνίας.
Άρχισαν οι διαμαρτυρίες στα σχολεία, στην οικεία ΔΔΕ και ξανά από την αρχή. Ένα απίστευτο εργασιακό mobbing. Ειρωνείες και υποτίμηση ακόμη κι από μεμονωμένους διευθυντές, με αφορμή την έλλειψη αυτοκινήτου: «Να μη δηλώνετε άλλους νομούς αν δεν έχετε μέσο!». Τι θράσος, ιδίως όταν απευθύνεται σε μια συνάδελφο που είχε υπηρετήσει για χρόνια αποκλειστικά σε άλλους νομούς. Δεκάδες ημερίδες στα σχολεία για την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά στην πράξη «εδώ στην επαρχία δεν γίνεται αλλιώς». Ο καθένας οφείλει να έχει δικό του αυτοκίνητο, ακόμα και δύο ή τρία στην ίδια οικογένεια. Το να εξασφαλίζει το κράτος την πρόσβαση στην εργασία, είτε έχεις δικό σου μέσο είτε όχι, φαντάζει όνειρο θερινής νυκτός, μια ουτοπία που αντιμετωπίζεται με χλεύη.
Ακολούθησαν προφορικές και γραπτές αιτήσεις. Πίεση με κάθε νόμιμο και θεμιτό μέσο. Ήρθε μια μικρή αλλαγή: Απαλλαγή από το εσπερινό, αλλά αντικατάστασή του με ένα σχολείο ακόμα χειρότερο. Με πολύ περιορισμένη πρόσβαση και δρομολόγια ανά δυόμισι ή και περισσότερες ώρες. Και το κοντέρ πάγωσε στον αριθμό 5. Πέντε σχολεία, σκόρπια σε διαφορετικά μέρη.
Η αριθμητική της εξάντλησης
Τις πρώτες δύο ημέρες της εβδομάδας έπρεπε να αλλάζει δύο μεταφορικά μέσα, με ξεχωριστό εισιτήριο, περιμένοντας σε στάσεις όπου το λεωφορείο περνούσε κάθε είκοσι λεπτά, μόνο και μόνο για να διασχίσει την πόλη από τη μια άκρη στην άλλη. Δεν αρκούσε, λοιπόν, το κενό μιας διδακτικής ώρας· τα κενά έγιναν δύο, για να καταφέρει να φτάσει εγκαίρως στο επόμενο σχολείο. Την επόμενη μέρα, ευτυχώς, είχε μόνο ένα, αν και σε ορεινό προορισμό.
Τις τελευταίες δύο ημέρες της εβδομάδας, όμως, εμφανιζόταν το μεγαλύτερο αδιέξοδο. Τις πρώτες ώρες σε ένα σχολείο στην άκρη της πόλης και τις επόμενες σε ένα χωριό απομακρυσμένο, με εξαιρετικά αραιή συγκοινωνία. Ένα πρόγραμμα στο οποίο ήταν αδύνατον να ανταποκριθεί, αφού τη συγκεκριμένη ώρα δεν υπήρχε κανένα δρομολόγιο — ούτε για να πάει, ούτε για να γυρίσει. Από την πλευρά του σχολείου, απόλυτη αδιαλλαξία, καμία διάθεση για αλλαγή. Τέλος;
Η επαρχία που «τρώει τα παιδιά της»
Λένε ότι η επαρχία είναι «ο φτωχός συγγενής της Αθήνας». Και σε πολλές περιπτώσεις, πράγματι είναι. Τι φταίει όμως όταν αυτή η ίδια επαρχία «τρώει τα παιδιά της»; Όταν δεν αντέχει το διαφορετικό, οτιδήποτε ξεφεύγει από την πεπατημένη; Ακόμη κι έναν άνθρωπο που τολμά να υψώσει το ανάστημά του και να πει: «Ζήτησα εργασία κι όχι να με φάτε ζωντανό». Τι πάει να πει «να μη δηλώνει την επαρχία»; Όπως έγραψε και ο Καμύ: «Μία από τις χειρότερες αιτίες εχθρότητας είναι η λύσσα και η ποταπή επιθυμία να δεις να υποκύπτει αυτός που τολμάει να αντιστέκεται σ' αυτό που σε συνθλίβει».
Επομένως, όλοι οι άνθρωποι που, για τον όποιο λόγο, δεν έχουν δικό τους αυτοκίνητο, είναι καταδικασμένοι να εργάζονται στην Αθήνα ή να συμβιβαστούν με οποιαδήποτε άλλη δουλειά, σιωπηλά και αδιαμαρτύρητα; Αντί να διεκδικήσουμε όλοι μαζί το αυτονόητο δικαίωμα στην πρόσβαση —όπως ακριβώς συμβαίνει με τους μαθητές μας ή με άλλα επαγγέλματα— είτε διαθέτουμε μεταφορικό μέσο είτε όχι;
Δικαιούμαστε ένα ανθρώπινο, αξιοπρεπές ωράριο, χωρίς αυτόν τον ανελέητο κατακερματισμό σε τόσα σχολεία. Μια συνθήκη που όχι μόνο εξαντλεί σωματικά τον εκπαιδευτικό, αλλά του στερεί τη δυνατότητα να ριζώσει και να χτίσει μια ουσιαστική, παιδαγωγική σχέση με τους μαθητές του.
Κι όσοι αγαπάμε και πονάμε αυτόν τον τόπο, θέλουμε να τον βλέπουμε να προοδεύει, όχι να βουλιάζει μέρα με τη μέρα. Προσπαθούμε να τον στηρίξουμε, να τον πάμε ένα βήμα μπροστά, ο καθένας με τις μικρές ή τις μεγάλες του δυνάμεις. Όχι όμως, δεν θα αφεθούμε να μας παρασύρει το ρέμα. Δε θα του επιτρέψουμε «να μας φάει».
«Ο δάσκαλος που μαθαίνει στα παιδιά να πετάνε, δεν μπορεί να είναι σκυφτός!»
Ε. Σ., Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής
