Το ερώτημα γιατί οι νέοι στην Ελλάδα δεν προχωρούν σε μαζικές κοινωνικές εξεγέρσεις, παρά τις έντονες οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις, απασχολεί έντονα τους κοινωνιολόγους και τους αναλυτές. Η έλλειψη μιας γενικευμένης «έκρηξης» δεν οφείλεται σε απάθεια, αλλά σε έναν συνδυασμό βαθιών δομικών, οικονομικών και πολιτισμικών παραγόντων που λειτουργούν ως «αμορτισέρ» στην ελληνική κοινωνία.
Οι κυριότεροι λόγοι συνοψίζονται στους εξής:
1. Ο ρόλος της ελληνικής οικογένειας ως κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας
Στην Ελλάδα, η οικογένεια λειτουργεί ως ο βασικός θεσμός πρόνοιας που απορροφά τους κραδασμούς της κρίσης.
• Παράταση της συγκατοίκησης: Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, οι νέοι στην Ελλάδα εγκαταλείπουν το πατρικό τους σπίτι κατά μέσο όρο στα 31 τους χρόνια (περίπου στα 30,9 έτη). Πρόκειται για τη δεύτερη υψηλότερη ηλικία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι τα 26 έτη.
• Οικονομική εξάρτηση: Πάνω από 8 στους 10 νέους ζουν με τους γονείς τους. Η οικογένεια παρέχει δωρεάν στέγη, τροφή και συχνά χαρτζιλίκι, γεγονός που αποτρέπει την απόλυτη εξαθλίωση. Αυτή η «ιδιότυπη ασφάλεια» μειώνει την άμεση πίεση για επιβίωση που θα οδηγούσε σε μια εξέγερση, λειτουργώντας όμως ταυτόχρονα και ως παράγοντας κοινωνικής αδράνειας.
2. Το φαινόμενο του Brain Drain (Φυγή στο εξωτερικό)
Αντί να εξεγερθούν μέσα στη χώρα, εκατοντάδες χιλιάδες νέοι και πτυχιούχοι επιλέγουν την ατομική διαφυγή. Η μετανάστευση σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ή παγκοσμίως λειτουργεί ως «βαλβίδα αποσυμπίεσης» για το κοινωνικό σύστημα. Οι πιο δυναμικοί, μορφωμένοι και δυσαρεστημένοι νέοι, που υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσαν να ηγηθούν κοινωνικών κινημάτων, διοχετεύουν την ενέργειά τους στην αναζήτηση μιας καλύτερης τύχης στο εξωτερικό.
3. Η κρίση της στεγαστικής αγοράς και η εργασιακή επισφάλεια
Η καθημερινότητα των νέων αναλώνεται σε έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης που προκαλεί κόπωση και παραίτηση, παρά διάθεση για εξέγερση.
• Απρόσιτη στέγαση: Ακόμα και όσοι καταφέρνουν να ανεξαρτητοποιηθούν, έρχονται αντιμέτωποι με μια αγορά στέγης χωρίς κοινωνικές κατοικίες, όπου τα ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα. Πολλοί αναγκάζονται να διαθέτουν ακόμη και το 40% του εισοδήματός τους μόνο για τη στέγαση.
• Χαμηλοί μισθοί: Η γενιά αυτή εργάζεται, αλλά συνήθως με χαμηλούς μισθούς, ελαστικές σχέσεις εργασίας και χωρίς προοπτική μακροπρόθεσμης σταθερότητας. Η ανάγκη για επιβίωση ή η εξασφάλιση μιας δεύτερης απασχόλησης δεν αφήνει ελεύθερο χρόνο ή ψυχικά αποθέματα για συλλογική δράση.
4. Απογοήτευση από τη συλλογική δράση και την πολιτική
Οι σημερινοί νέοι μεγάλωσαν μέσα στα χρόνια των μνημονίων, βιώνοντας τις μεγάλες διαδηλώσεις και τις απεργίες της δεκαετίας του 2010. Το γεγονός ότι εκείνες οι μαζικές κινητοποιήσεις δεν απέτρεψαν τη λιτότητα ή την υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου δημιούργησε ένα βαθύ αίσθημα πολιτικού κυνισμού και ματαιότητας. Υπάρχει η πεποίθηση ότι «τίποτα δεν αλλάζει» μέσα από τις παραδοσιακές μορφές διαμαρτυρίας.
5. Ιδιωτικοποίηση της ζωής και ψηφιακή απομόνωση
Όπως σημειώνεται σε σύγχρονες κοινωνικές αναλύσεις, οι νεότερες γενιές (όπως η Gen Z) στρέφονται περισσότερο στον ψηφιακό κόσμο και στην ατομική έκφραση. Η κοινωνικοποίηση και η διαμαρτυρία έχουν μετατοπιστεί σε μεγάλο βαθμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό συχνά αποδυναμώνει τη δημιουργία στέρεων, φυσικών κοινοτήτων στους δρόμους ή στα πανεπιστήμια που θα μπορούσαν να οργανώσουν μια μαζική, διαρκή εξέγερση.
Συνοψίζοντας, οι νέοι στην Ελλάδα δεν εξεγείρονται επειδή η οικογένεια τους προστατεύει από τα χειρότερα, η μετανάστευση προσφέρει διέξοδο, και η καθημερινή επιβίωση απορροφά όλη τους την ενέργεια, μέσα σε ένα κλίμα γενικευμένης απογοήτευσης για το αν η διαμαρτυρία μπορεί τελικά να φέρει αποτέλεσμα.
Χρηστάκης Ιωάννης
Συνταξιούχος φιλόλογος
Συνταξιούχος φιλόλογος
