Ένα πολυεπίπεδο Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Αρχείο Μαθητή, το οποίο δεν θα συγκεντρώνει αδιακρίτως κάθε πληροφορία για το παιδί αλλά θα διαχωρίζει με σαφή τρόπο τα ακαδημαϊκά δεδομένα, τις πιστοποιημένες γνώσεις, τις εκπαιδευτικές διαδρομές, το portfolio και τα ευαίσθητα υποστηρικτικά στοιχεία, προκρίνεται ως βασική αρχιτεκτονική για την επόμενη φάση ψηφιακού μετασχηματισμού της εκπαίδευσης.
Η κατεύθυνση που περιγράφεται στα σχετικά πορίσματα είναι σαφής: το νέο σύστημα δεν πρέπει να εξελιχθεί σε ένα υπερσυγκεντρωτικό «ολικό προφίλ μαθητή», στο οποίο θα αποθηκεύονται χωρίς σαφή όρια όλες οι πληροφορίες που παράγονται από τη σχολική ζωή, αλλά σε ένα οικοσύστημα με διαφορετικά επίπεδα, διαφορετικούς σκοπούς, διαφορετικά δικαιώματα πρόσβασης και συγκεκριμένους χρόνους διατήρησης δεδομένων.
Κεντρική αρχή του σχεδιασμού είναι ότι οι κρίσιμες αποφάσεις δεν είναι πρωτίστως τεχνικές, αλλά θεσμικές και παιδαγωγικές: πρώτα πρέπει να αποφασιστεί τι επιτρέπεται να καταγράφεται, ποιος έχει πρόσβαση, για ποιον σκοπό χρησιμοποιείται κάθε πληροφορία και πότε πρέπει να διαγράφεται, και στη συνέχεια να κατασκευαστεί η τεχνολογική υποδομή.
Το MySchool στον πυρήνα
Στον πρώτο και πιο επίσημο πυρήνα του συστήματος προτείνεται να βρίσκεται το MySchool, ως διοικητικό και ακαδημαϊκό αρχείο του μαθητή.
Εκεί θα περιλαμβάνονται τα βασικά στοιχεία ταυτοποίησης, η σχολική μονάδα, η τάξη, τα μαθήματα, οι βαθμολογίες, οι απουσίες, η προαγωγή, τα αποτελέσματα και συνολικά το σχολικό ιστορικό.
Πρόκειται για το επίπεδο που θα λειτουργεί ως το επίσημο αρχείο της εκπαιδευτικής πορείας, με σαφή, συγκρίσιμα και θεσμικά κατοχυρωμένα δεδομένα, χωρίς να αναμειγνύεται με πιο υποκειμενικές ή ευαίσθητες πληροφορίες.
Ένα δεύτερο επίπεδο για τις εκπαιδευτικές διαδρομές
Πέρα από την απλή καταγραφή του τι έχει κάνει ένας μαθητής, προτείνεται ένα επίπεδο που θα μπορεί να δείχνει τι έχει ολοκληρώσει, τι αναγνωρίζεται, ποιες απαιτήσεις υπολείπονται, ποιες “γέφυρες” χρειάζονται και ποιες επόμενες επιλογές είναι θεσμικά διαθέσιμες.
Το σημείο αυτό είναι κρίσιμο, γιατί το Ψηφιακό Αρχείο μπορεί είτε να περιοριστεί σε μια παθητική αποθήκευση πληροφοριών είτε να λειτουργήσει και ως εργαλείο καθοδήγησης, βοηθώντας τον μαθητή να κατανοεί τις διαθέσιμες εκπαιδευτικές διαδρομές χωρίς όμως να αποφασίζει αλγοριθμικά για εκείνον.
Portfolio, αλλά όχι νέο πεδίο ανταγωνισμού
Ξεχωριστό επίπεδο προτείνεται να αφορά πιστοποιήσεις και στοιχεία portfolio.
Σε αυτό μπορούν να εντάσσονται, για παράδειγμα, γλωσσομάθεια, ψηφιακές δεξιότητες, δημόσιες βεβαιώσεις, projects, εθελοντισμός, τέχνες, αθλητισμός, κοινωνική συμμετοχή και πρακτικές δεξιότητες.
Το κρίσιμο όμως είναι ότι το portfolio δεν προτείνεται να μετατραπεί σε ένα νέο σύστημα βαθμολόγησης ή ανταγωνισμού μεταξύ μαθητών.
Η βασική κατεύθυνση είναι να παραμείνει μαθητοκεντρικό, συμπληρωματικό και μη βαθμολογούμενο, ώστε να λειτουργεί ως εργαλείο αυτογνωσίας, συμβουλευτικής και επαγγελματικού προσανατολισμού και όχι ως ένας ακόμη μηχανισμός κατάταξης.
Εκτός ακαδημαϊκού φακέλου τα ευαίσθητα δεδομένα
Ακόμη πιο αυστηρός είναι ο διαχωρισμός για τα υποστηρικτικά και ευαίσθητα δεδομένα.
Στοιχεία που αφορούν προσαρμογές, ενεργές παρεμβάσεις, ανάγκες υποστήριξης, υπεύθυνους εκπαιδευτικούς ή χρόνο επανεξέτασης δεν προτείνεται να ενσωματώνονται στο ορατό ακαδημαϊκό αρχείο του μαθητή.
Αντίθετα, πρέπει να βρίσκονται σε προστατευμένο επίπεδο, με αυστηρά καθορισμένη πρόσβαση και με μεταφορά μόνο της απολύτως αναγκαίας λειτουργικής πληροφορίας.
Η λογική είναι να γνωρίζει το σχολείο τι προσαρμογή χρειάζεται ένας μαθητής και ποια υποστήριξη είναι ενεργή, χωρίς να δημιουργείται ένα μόνιμο ψηφιακό «στίγμα» που θα τον ακολουθεί ανεξάρτητα από τον σκοπό για τον οποίο συλλέχθηκε αρχικά η πληροφορία.
Τι ρόλο θα έχει η Τεχνητή Νοημοσύνη
Στο σχεδιασμό προβλέπεται και αξιοποίηση μαθησιακής αναλυτικής και Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά με σαφή όρια.
Τα συγκεντρωτικά και κατά κύριο λόγο ανωνυμοποιημένα δεδομένα θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό ανισοτήτων, προβλημάτων μετάβασης από βαθμίδα σε βαθμίδα, κινδύνου εγκατάλειψης του σχολείου ή αναγκών πρόσθετης υποστήριξης.
Ωστόσο, το σύστημα δεν πρέπει να οδηγεί σε αδιαφανή ταξινόμηση μαθητών, ούτε σε αυτοματοποιημένες αποφάσεις που θα καθορίζουν το εκπαιδευτικό τους μέλλον.
Η σύσταση είναι σαφής: συγκεκριμένος σκοπός, ανθρώπινη εποπτεία και κεντρικός ρόλος του εκπαιδευτικού.
Δεν θα κρίνει την πρόσβαση στα ΑΕΙ το portfolio
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η σύνδεση του Ψηφιακού Αρχείου με το υπό διαμόρφωση πλαίσιο του Εθνικού Απολυτηρίου και της πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Η κατεύθυνση που περιγράφεται είναι ότι η πρόσβαση στα πανεπιστήμια πρέπει να εξακολουθήσει να βασίζεται σε τυποποιημένα ακαδημαϊκά δεδομένα, τα οποία είναι συγκρίσιμα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε διαδικασίες υψηλού διακυβεύματος.
Αντίθετα, η χρήση στοιχείων portfolio, εθελοντισμού, κοινωνικής συμμετοχής ή άλλων ευρύτερων δεξιοτήτων για την επιλογή υποψηφίων δεν προκρίνεται ως συμβατή λύση, ακριβώς επειδή τέτοια στοιχεία είναι δυσκολότερο να αξιολογηθούν με ενιαίους και αντικειμενικούς όρους.
Τρεις διαφορετικές λειτουργίες που δεν πρέπει να συγχέονται
Στο νέο πλαίσιο επιχειρείται παράλληλα ένας καθαρός διαχωρισμός ανάμεσα σε τρεις διαφορετικές λειτουργίες της αξιολόγησης.
Η πρώτη είναι η καθημερινή αξιολόγηση της μαθησιακής πορείας, η οποία πρέπει να έχει κυρίως διαμορφωτικό χαρακτήρα και να βοηθά τον εκπαιδευτικό να προσαρμόζει τη διδασκαλία.
Η δεύτερη αφορά την πιστοποίηση ολοκλήρωσης του Λυκείου, δηλαδή το εάν ο μαθητής έχει κατακτήσει τα προβλεπόμενα μαθησιακά αποτελέσματα και δικαιούται τον αντίστοιχο τίτλο.
Η τρίτη είναι η πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, όπου απαιτείται συγκριτική επιλογή όταν οι υποψήφιοι είναι περισσότεροι από τις διαθέσιμες θέσεις.
Η βασική φιλοσοφία είναι ότι αυτές οι τρεις λειτουργίες δεν πρέπει να συγχέονται ούτε να οδηγούν σε έναν μόνιμο εξεταστικό μηχανισμό που θα συνοδεύει τον μαθητή σε κάθε βήμα της σχολικής του ζωής.
Το μεγάλο στοίχημα: ένα αρχείο που θα βοηθά και δεν θα «φακελώνει»
Το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Αρχείο μπορεί να εξελιχθεί σε ένα ισχυρό εργαλείο, το οποίο θα ακολουθεί τον μαθητή, θα καταγράφει με συνέπεια την εκπαιδευτική του πορεία και θα επιτρέπει καλύτερη συμβουλευτική και υποστήριξη.
Μπορεί όμως, αν σχεδιαστεί χωρίς σαφή όρια, να εξελιχθεί και σε έναν τεράστιο ψηφιακό φάκελο που θα συγκεντρώνει ακαδημαϊκά, κοινωνικά, συμπεριφορικά και προσωπικά δεδομένα από ολόκληρη τη σχολική ζωή ενός παιδιού.
Γι’ αυτό και το βασικό συμπέρασμα των προτάσεων είναι ίσως το σημαντικότερο: το Ψηφιακό Αρχείο πρέπει πρώτα να σχεδιαστεί ως θεσμικό και παιδαγωγικό πλαίσιο εμπιστοσύνης και μετά ως τεχνολογικό έργο.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο τι μπορεί να αποθηκεύσει ένα ψηφιακό σύστημα.
Είναι κυρίως τι πρέπει να επιτρέπεται να γνωρίζει για ένα παιδί, ποιος θα έχει πρόσβαση σε αυτή τη γνώση και μέχρι πότε αυτή η πληροφορία θα το ακολουθεί.
