Με λένε Ελένη και είμαι μαθήτρια της ΣΤ΄ Δημοτικού. Όταν με ρωτούν τι θέλω να γίνω όταν μεγαλώσω, η απάντηση μου βγαίνει σχεδόν αμέσως: εκπαιδευτικός.
Ο πατέρας μου είναι καθηγητής σε ένα γυμνάσιο. Από μικρή τον βλέπω να φεύγει κάθε πρωί για το σχολείο και να επιστρέφει το μεσημέρι. Τις περισσότερες φορές γυρίζει χαμογελαστός. Ακόμα και όταν μου λέει πως είχε «δύσκολη μέρα», λίγο αργότερα έχει ήδη αρχίσει να μου περιγράφει όλα όσα έγιναν στην τάξη.
Τον τελευταίο καιρό, βέβαια, οι δύσκολες μέρες μοιάζουν να έχουν γίνει περισσότερες. Τον ακούω να συζητά για τους εκπαιδευτικούς, για αποφάσεις του υπουργείου, για κινητοποιήσεις και για πράγματα που εγώ δυσκολεύομαι ακόμα να καταλάβω.
Κάποιες φορές τον ρωτάω γιατί όλα αυτά τον απασχολούν τόσο πολύ.
Και τότε μου απαντά ότι ένας εκπαιδευτικός δεν μπορεί να νοιάζεται μόνο για το μάθημά του. Πρέπει να νοιάζεται και για τους ανθρώπους που έχει απέναντί του.
Αυτό, νομίζω, είναι κάτι που έχω αρχίσει να καταλαβαίνω.
Ο μπαμπάς μου φέρνει συχνά δουλειά στο σπίτι. Διαγωνίσματα, ασκήσεις, τετράδια. Δεν τον έχω ακούσει ποτέ να παραπονιέται πραγματικά γι’ αυτό. Αντίθετα, όταν κάθεται στο γραφείο και αρχίζει να διορθώνει, αλλάζει ολόκληρη η διάθεσή του.
Μου αρέσει να κάθομαι δίπλα του.
Τον ακούω να μονολογεί:
«Μπράβο, Νίκο, αυτό το κατάλαβες πολύ καλά».
Λίγο αργότερα:
«Μαρία, εδώ τι έγινε; Πού πήγε το μυαλό σου;»
Και μετά:
«Αλέξανδρε, πρέπει να προσπαθήσεις λίγο περισσότερο».
Κάθε γραπτό μοιάζει να του αλλάζει τη διάθεση. Σαν να μη διορθώνει απλώς ένα χαρτί, αλλά να συναντά ξανά το παιδί που το έγραψε.
Όταν ήμουν μικρότερη, αυτό με ενοχλούσε.
Ήθελα τον μπαμπά μου μόνο για μένα.
Θυμάμαι μάλιστα μια φορά που είχα εκνευριστεί τόσο πολύ με τα διαγωνίσματα που πήρα μερικά από τα χαρτιά και τα πέταξα κάτω από το μπαλκόνι. Εκείνος πετάχτηκε έξω και άρχισε να τα μαζεύει ένα-ένα. Εγώ γελούσα και εκείνος προσπαθούσε να μη θυμώσει.
Σήμερα, όμως, το βλέπω διαφορετικά.
Κατάλαβα πως αυτά τα παιδιά έχουν μια θέση στην καρδιά του. Και όσο περισσότερο το καταλαβαίνω, τόσο περισσότερο τον θαυμάζω.
Έχω μάλιστα αναλάβει να του βάζω τα γραπτά σε σειρά.
Είμαι κάτι σαν μικρή βοηθός καθηγητή.
Το καλύτερο, όμως, είναι όταν επιστρέφει στο σπίτι και καθόμαστε όλοι μαζί στο τραπέζι.
Πριν καλά-καλά σερβιριστεί το φαγητό, ξεκινάει:
«Σήμερα έγινε κάτι απίστευτο στην Α2…»
Μετά περνάει στο Β1.
Ύστερα θυμάται κάτι που συνέβη στο Γ3.
Και πριν το καταλάβουμε, έχουμε ακούσει σχεδόν ολόκληρη την ημέρα του.
Η μαμά κι εγώ τον ακούμε.
Και έχω καταλάβει κάτι περίεργο: δεν είναι πάντα οι ιστορίες που έχουν ενδιαφέρον. Είναι ο τρόπος που τις ζει ο ίδιος.
Όταν μιλά για τους μαθητές του, τα μάτια του αλλάζουν.
Σαν να βρίσκεται ξανά μέσα στην τάξη.
Κάποια στιγμή χρειάστηκε να πάω μαζί του στο σχολείο. Στην αρχή ένιωθα λίγο παράξενα. Ύστερα, όμως, με πλησίασαν μερικά παιδιά και άρχισαν να μου μιλούν σαν να με γνώριζαν από καιρό.
Ήξεραν το όνομά μου.
Ήξεραν πράγματα για μένα.
Και τότε μου είπαν κάτι που με έκανε να χαμογελάσω:
«Ο καθηγητής μας συνέχεια μας μιλάει για σένα».
Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι δεν ήμουν η μόνη που αγαπούσε τον μπαμπά μου.
Τον αγαπούσαν και οι μαθητές του.
Τους παρατηρούσα να συγκεντρώνονται γύρω του στο προαύλιο. Άλλος ήθελε να του πει κάτι, άλλος να του κάνει μια ερώτηση, άλλος απλώς να τραβήξει την προσοχή του.
Και τότε συνέβαινε κάτι παράξενο.
Τα παιδιά έμοιαζαν να μεγαλώνουν λίγο.
Και ο μπαμπάς μου να μικραίνει λίγο.
Συναντιούνταν κάπου στη μέση.
Έβλεπα μια σχέση που δεν έμοιαζε με αυτή που φανταζόμουν όταν άκουγα τη λέξη «καθηγητής».
Δεν ήταν μόνο ένας άνθρωπος που μπαίνει στην τάξη, κάνει μάθημα και φεύγει.
Ήταν κάποιος που είχε δημιουργήσει δεσμούς.
Τότε σκέφτηκα για πρώτη φορά σοβαρά:
«Ίσως θέλω κι εγώ να γίνω εκπαιδευτικός».
Μου άρεσε η ιδέα πως ένας άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται σε μια αίθουσα και να δίνει κάτι από τον εαυτό του σε δεκάδες παιδιά.
Σαν ένα φως που δεν μικραίνει επειδή το μοιράζεσαι.
Αντίθετα, μεγαλώνει.
Υπήρξε όμως μια περίοδος που ο μπαμπάς μου άλλαξε.
Άρχισα να τον βλέπω στενοχωρημένο και θυμωμένο. Συζητούσε συνέχεια για τους εκπαιδευτικούς, για τις συνθήκες εργασίας τους, για την πίεση που δέχονται και για τις αντιδράσεις που προκαλούν όταν διεκδικούν κάτι.
Κάποια στιγμή άκουσε ανθρώπους να λένε πως οι εκπαιδευτικοί αδιαφορούν για τους μαθητές επειδή αποφασίζουν να κινητοποιηθούν σε μια δύσκολη περίοδο.
Τότε αντέδρασε έντονα.
«Για ποιον νομίζετε ότι παλεύουμε;» είπε. «Για εμάς μόνο; Αν ένας εκπαιδευτικός δεν μπορεί να σταθεί όρθιος, πώς θα σταθεί δίπλα στα παιδιά;»
Δεν κατάλαβα τότε όλα όσα εννοούσε.
Κατάλαβα όμως ότι πίσω από τον θυμό του υπήρχε αγωνία.
Αγωνία για τη δουλειά του.
Για το σχολείο.
Και κυρίως για τα παιδιά.
Μερικές μέρες αργότερα χτύπησε το κουδούνι του σπιτιού.
Ήταν ένας αστυνομικός.
Ζήτησε τον μπαμπά μου και του παρέδωσε ένα έγγραφο.
Τον είδα να το παίρνει στα χέρια του.
Δεν χρειάστηκε να το διαβάσει πολλές φορές.
Για πρώτη φορά τον είδα πραγματικά να χάνει το χαμόγελό του.
Έμεινε για λίγο σιωπηλός.
Μετά είπε μόνο:
«Αυτό δεν είναι σωστό».
Το βράδυ μου εξήγησε τι είχε συμβεί και προσπάθησε να μου εξηγήσει και κάτι ακόμα: τι σημαίνει όταν ένας άνθρωπος αισθάνεται ότι περιορίζεται ακόμα και στο δικαίωμά του να διεκδικεί.
Εγώ δεν τα κατάλαβα όλα.
Ένα πράγμα όμως το κατάλαβα.
Ο μπαμπάς μου θεωρεί ότι η δουλειά του δεν είναι απλώς μια δουλειά.
Είναι επιλογή.
Είναι ευθύνη.
Και, με έναν τρόπο, είναι αποστολή.
Λίγο αργότερα με πήρε μαζί του σε έναν χώρο που δεν είχα επισκεφθεί ποτέ.
Ήταν ένας χώρος γεμάτος ανθρώπους, εικόνες, αναμνήσεις και ιστορία.
Μου μίλησε για ανθρώπους του πολιτισμού, για καλλιτέχνες, για δημοσιογράφους, για μουσικούς και για όλους εκείνους που είχαν αφήσει το δικό τους σημάδι στην Ελλάδα.
Τον είδα συγκινημένο.
Τον ρώτησα γιατί.
Μου είπε πως η παιδεία και ο πολιτισμός δεν είναι δύο ξεχωριστά πράγματα.
Και πως, όταν πληγώνεται το ένα, αργά ή γρήγορα επηρεάζεται και το άλλο.
Δεν είμαι σίγουρη ότι τότε κατάλαβα ακριβώς τι εννοούσε.
Τον τελευταίο καιρό, όμως, τον κοιτάζω διαφορετικά.
Είναι πιο νευρικός.
Ταυτόχρονα, είναι πιο αποφασισμένος.
Σαν να ξύπνησε μέσα του κάτι που για καιρό κοιμόταν.
Μια μέρα τον ρώτησα κάτι που με απασχολούσε.
«Μπαμπά, αφού κάνεις τόσα χρόνια το ίδιο μάθημα, γιατί κάθε βράδυ το ξαναδιαβάζεις; Δεν το ξέρεις πια;»
Γέλασε.
Μου είπε πως το μάθημα δεν αρκεί να το ξέρεις.
Πρέπει να μπορείς να το αφηγηθείς.
«Κάθε τάξη είναι διαφορετική», μου είπε. «Άρα και κάθε μάθημα πρέπει να είναι λίγο διαφορετικό. Είναι σαν ιστορία. Αν θέλεις να κρατήσεις τον άλλον μαζί σου, πρέπει να του δώσεις λόγο να συνεχίσει να ακούει».
Από τότε, όταν τον βλέπω να διαβάζει το βράδυ, δεν σκέφτομαι ότι προετοιμάζεται απλώς για την επόμενη ημέρα.
Σκέφτομαι ότι ετοιμάζει την επόμενη ιστορία του.
Ο μπαμπάς μου κουβαλάει το σχολείο μαζί του.
Όχι επειδή κάποιος τον αναγκάζει.
Αλλά επειδή δεν μπορεί να το αφήσει έξω από τη ζωή του.
Οι μαθητές του υπάρχουν στις σκέψεις του, στις ιστορίες του, στις συζητήσεις μας, ακόμα και στις σιωπές του.
Και ίσως αυτό είναι που κάνει έναν άνθρωπο πραγματικό εκπαιδευτικό.
Όχι μόνο οι γνώσεις.
Όχι μόνο το βιβλίο.
Όχι μόνο ο πίνακας και η τάξη.
Αλλά η ανάγκη να προσφέρει.
Γιατί τελικά, αυτό που φαίνεται να χρειάζεται περισσότερο ο μπαμπάς μου δεν είναι η επιβεβαίωση που παίρνει από τα παιδιά.
Είναι η δυνατότητα να τους δώσει κάτι.
Χρόνο.
Γνώση.
Προσοχή.
Ενθάρρυνση.
Και, πάνω απ’ όλα, ενδιαφέρον.
Γιατί τα παιδιά έχουν ανάγκη να αισθάνονται ότι κάποιος τα βλέπει.
Ότι κάποιος τα ακούει.
Ότι κάποιος πιστεύει σε αυτά.
Και νομίζω πως αυτό είναι που κληρονόμησα από τον μπαμπά μου.
Όχι τα βιβλία του.
Ούτε τα διαγωνίσματα.
Ούτε τον πίνακα.
Την ανάγκη να προσφέρω.
Γι’ αυτό, ναι.
Όταν μεγαλώσω θέλω να γίνω εκπαιδευτικός.
Μόνο που τώρα ξέρω πως δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα.
Είναι ένας τρόπος να συναντάς ανθρώπους και, για λίγο έστω, να αφήνεις ένα μικρό φως μέσα στη ζωή τους.
Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πιο όμορφο πράγμα που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος.
Να βοηθά κάποιον άλλο να μεγαλώσει, χωρίς να ξεχνά ο ίδιος πώς είναι να είσαι παιδί.
