Kάθε Σεπτέμβριο, το πρώτο κουδούνι χτυπά με τις καθιερωμένες εξαγγελίες για «ομαλή έναρξη της σχολικής χρονιάς» και «ισότιμη πρόσβαση για όλους τους μαθητές». Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η ισότητα αυτή ακυρώνεται στην πράξη μπροστά στις κλειστές πόρτες των Τάξεων Υποδοχής ΖΕΠ. Για άλλη μια χρονιά, οι προσλήψεις αναπληρωτών εκπαιδευτικών για τα προσφυγόπουλα και τα παιδιά με μεταναστευτικό υπόβαθρο μετατρέπονται σε διαδικασία δεύτερης και τρίτης διαλογής, καταδικάζοντας μαθητές και εκπαιδευτικούς σε μια εξουθενωτική εκπαιδευτική ομηρία.
Από τη θεωρία του Πανεπιστημίου στην εγκατάλειψη της τάξης
Στα αμφιθέατρα των παιδαγωγικών σχολών διδαχτήκαμε εκτενώς τις έννοιες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης και τις διαβαθμίσεις της γλωσσικής ένταξης. Μάθαμε να διακρίνουμε τη δομημένη, υποστηριζόμενη γλωσσική εμβάπτιση από την ανοργάνωτη, πρόχειρη εμβύθιση. Η διεθνής βιβλιογραφία περιγράφει τη δεύτερη με έναν ωμό όρο: «Sink or Swim», «ή κολυμπάς ή πνίγεσαι». Αυτό ακριβώς επιβάλλει η πολιτεία κάθε φθινόπωρο.
Όταν ένα παιδί που δε μιλά τη γλώσσα υποδοχής τοποθετείται σε μια αίθουσα χωρίς εξατομικευμένη στήριξη και χωρίς το ασφαλές περιβάλλον μιας Τάξης Υποδοχής, δεν εντάσσεται· αποξενώνεται. Δε μαθαίνει ελληνικά μέσα από φυσική επαφή, αλλά βιώνει καθημερινή ματαίωση, σιωπή και γνωστικό αποκλεισμό, καθισμένο σε ένα θρανίο όπου οι έννοιες γύρω του παραμένουν απρόσιτοι κώδικες.
Αυτή η πολιτική επιλογή δεν εξουθενώνει μόνο τα παιδιά, αλλά διαταράσσει και την ισορροπία της γενικής τάξης. Ο γενικός παιδαγωγός καλείται καθημερινά να επιτελέσει ένα αδιανόητο έργο σε πολυπληθή τμήματα 25 μαθητών:
- Να καλύψει τη διδακτέα ύλη του αναλυτικού προγράμματος.
- Να ανταποκριθεί στις εξατομικευμένες ανάγκες μαθητών με διαγνωσμένες ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (συχνά χωρίς παράλληλη στήριξη ή με υποστήριξη λίγων ωρών).
- Να επιλύσει συγκρούσεις και ψυχοκοινωνικές δυναμικές.
- Να λειτουργήσει αυτοσχέδια ως εκπαιδευτής της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας για παιδιά προσφύγων.
Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο: ο εκπαιδευτικός οδηγείται στην επαγγελματική εξουθένωση (burnout) και οι μαθητές —όλοι ανεξαιρέτως— στερούνται τον ρυθμό και την ποιότητα διδασκαλίας που δικαιούνται.
Η ψευδαίσθηση της «κανονικότητας»
Η διαρκής καθυστέρηση των προσλήψεων στα ΖΕΠ (μέσω κονδυλίων ΕΣΠΑ που παραδοσιακά εκταμιεύονται με καθυστέρηση μηνών) αντιμετωπίζει τη διαπολιτισμική εκπαίδευση όχι ως οργανικό, δομικό πυλώνα του δημόσιου σχολείου, αλλά ως αποσπασματικό πάρεργο. Οι Τάξεις Υποδοχής δεν είναι πολυτέλεια· αποτελούν το μοναδικό θεσμικό εργαλείο ώστε η ένταξη να μη μετατρέπεται σε βίαιη αφομοίωση ή περιθωριοποίηση.
Όταν το κράτος αργεί να στείλει εκπαιδευτικούς, έχει ήδη χαθεί το κρισιμότερο χρονικό διάστημα της σχολικής χρονιάς — ο χρόνος που χτίζεται το αίσθημα ασφάλειας, η κοινωνικοποίηση και η βασική γλωσσική κατανόηση.
Η συμπερίληψη απαιτεί πόρους, όχι ευχολόγια
Η πραγματική συμπερίληψη δεν κρίνεται στα νομοθετικά κείμενα ούτε στις εγκυκλίους καλών προθέσεων. Κρίνεται στο αν στις 11 Σεπτεμβρίου υπάρχει δάσκαλος στην Τάξη Υποδοχής.
Όσο η Ζώνη Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας αντιμετωπίζονται ως ο «τελευταίος τροχός της αμάξης», τόσο το ελληνικό σχολείο θα συνεχίζει να αναπαράγει ανισότητες, αφήνοντας ευάλωτα παιδιά να παλεύουν μόνα τους σε βαθιά νερά, αντί να τους προσφέρει τη σανίδα σωτηρίας που το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να εγγυάται.
*Εκπαιδευτικός ΠΕ70
