Κοιτάς προς τα πίσω τη ζωή σου, τις δεκαετίες και τους καιρούς τους με τα γεγονότα τους και όλα τα φορτία τους, γενικά και προσωπικά, και αναρωτιέσαι πως αλλάζουν τα πράγματα, πόσο διαφορετικός είναι ο κόσμος και συλλογίζεσαι τι μένει σταθερό σε όλο αυτό το ταξίδι της ζωής σου.
Θέλεις να αλλάζει η ζωή σου – ποιος θα άντεχε μια σκληρότητα σταθερότητας και ακινησίας; Θες όμως κάποια ίχνη, κάτι που να σου θυμίζει τα περασμένα μονοπάτια σου, γιατί αλλιώς πώς θα ξέρεις ότι τα έζησες; Όχι, όλα δεν γίνεται να στα βαστάει η μνήμη σου – θα αλλοίωνε και θα ακύρωνε το πάντα διαφορετικό παρόν σου. Ένα παλίμψηστο είναι η μνήμη, και είναι πολύ όμορφο αυτό, να έχεις ένα διαρκές γράψιμο – σβήσιμο είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, αφού η μνήμη δεν εξαρτάται απόλυτα από εμάς.
Και έτσι ένα παιχνίδι ξετυλίγεται μεταξύ αλλαγής και σταθερότητας, με τη δεύτερη να υπερασπίζεσαι ό,τι αγαπάς με πάθος, ό,τι σε επηρέασε και σε διαμόρφωσε. Μακρηγόρησα. Κάπως έτσι φτάνουμε στον κόσμο των βιβλίων. Δεν θα μπορούσα ποτέ να φανταστώ το πως θα ήταν η ζωή μου χωρίς αυτά τα πνευματικά δημιουργήματα, γιατί πολύ απλά δεν θα είχα επιτύχει τα σημαντικά στοιχεία των επιλογών μου.
Ατέλειωτα τα διαβάσματά μου. Μπορεί να έχασα ένα κομμάτι της παιδικής μου ηλικίας, στην οποία δεν είχα βιβλία – αγροτικές και φτωχές εποχές γαρ -, αλλά αναπλήρωσα το χαμένο έδαφος με το παραπάνω στη συνέχεια.
Ξεχωρίζουν τα βιβλία όπως και οι άνθρωποι – άλλα είναι αναγνώσματα μιας εποχής, και προφανώς έπαιξαν το ρόλο τους αφού συνέργησαν στην κατανόηση των στοιχείων της και άλλα σε καλούν ξανά και ξανά να συναντηθείτε, γιατί είτε κάτι νέο έχουν να σου πουν είτε τα επιθυμείς για να αναπλάσεις και να ζήσεις παλιές εμπειρίες, να γευθείς παλιές όψεις του εαυτού σου, που δεν υπάρχουν πια.
Γιατί πιστεύω ότι το διάβασμα δεν είναι μια επίπεδη δραστηριότητα απλής ανάγνωσης, μια γραμμική πορεία με βάση τη ροή του χρόνου. Όχι, είναι πρώτα απ’ όλα μια ιδιόμορφη και αγαπητή περιπλάνηση στον εαυτό σου, ένας διαρκής και ανήσυχος αναστοχασμός, ένα υπόστρωμα εξορύξεων και εκβλαστημάτων, που δεν ξέρεις κατά πόσο είναι δικά σου και κατά πόσο του συγγραφέα ή και των κοινών προβληματισμών.
Στην αναγνωστική ανάπλαση των ήδη διαβασμένων βιβλίων τον πρώτο λόγο τον έχουν φυσικά τα κλασικά βιβλία. Και κλασικά δεν είναι μόνο γιατί διαβάζονται σε όλες τις εποχές, αλλά και γιατί επανερχόμαστε και τα μελετάμε ξανά όσοι ξέρουμε πολύ καλά το νόημα του διαβάσματος.
Ο κατάλογος δεν είναι άκαμπτος – μπορεί να τροποποιείται. Άλλα βιβλία αναγνωστικής επαναφοράς προσδιορίζεις στην νεανική ηλικία και άλλα σε μετέπειτα φάσεις της ζωής σου. Αλλάζεις μαζί με τους καιρούς. Όμως υπάρχουν βιβλία που είναι ο σκληρός πυρήνας των κατά καιρούς διαβασμάτων. Για παράδειγμα, τα Ομηρικά Έπη μπορούν να παραμεληθούν;
Όσο και αν φαίνεται περίεργο και αντιφατικό, μαζί με τα σπουδαιότερα – κατά την εκτίμησή μου – βιβλία στα οποία εστιάζω κατά περιόδους το ενδιαφέρον μου είναι και κάποια παιδικά περιοδικά, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, που είναι μια εποχή επιστροφής στο χωριό.
Να λοιπόν ένας τωρινός κατάλογος, ο οποίος έχει σταθερότητα αλλά και ένα μέρος μεταβλητότητας. Ιλιάδα και Οδύσσεια του Ομήρου, Τα Πολιτικά του Αριστοτέλη, Έγκλημα και τιμωρία του Ντοστογιέφσκι, Πόλεμος και Ειρήνη του Τολστόι, Αντιγόνη του Σοφοκλή, Προμηθέας Δεσμώτης του Αισχύλου, Ο μύθος του Σίσυφου και η Πανούκλα του Καμύ,
Η Διαλεκτική του Διαφωτισμού των Χορκχάιμερ και Αντόρνο, Η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη, Το Χρονικό του χρόνου του Χόκινγκ, Ανοιχτή κοινωνία του Πόππερ, Sapiens του Χαράρι, Διαφωτισμός τώρα του Πίνκερ και κατά τμήματά του το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Προυστ, το οποίο το διάβασα ολόκληρο άπαξ αλλά και το αποδελτίωσα με πολλή επιμέλεια.
