Μαρία Δούση 
Ο απογευματινός καφές δεν επηρεάζει πάντα το αν θα αποκοιμηθεί κανείς το βράδυ, φαίνεται όμως ότι μπορεί να αλλάζει πιο «υπόγεια» τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Αυτό προκύπτει από νέα συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients, η οποία δείχνει ότι η καφεΐνη δεν περιορίζεται στην καθυστέρηση του ύπνου, αλλά ενδέχεται να επηρεάζει και τη δομή και την ποιότητά του.
Με άλλα λόγια, κάποιος μπορεί να κοιμηθεί κανονικά για οκτώ ώρες, χωρίς όμως ο εγκέφαλος να περνά στον ίδιο βαθμό από τα στάδια βαθιάς αποκατάστασης που χαρακτηρίζουν έναν πραγματικά αναζωογονητικό ύπνο.
Τι κατέδειξαν οι μελέτες
Η ανασκόπηση εξέτασε 32 μελέτες σε ανθρώπους, στις οποίες η επίδραση της καφεΐνης στον ύπνο καταγράφηκε με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ), επιτρέποντας λεπτομερή ανάλυση της εγκεφαλικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Το πιο σταθερό εύρημα ήταν η μείωση των λεγόμενων αργών κυμάτων στον ύπνο NREM, τα οποία συνδέονται άμεσα με τη βαθιά, αποκαταστατική φάση του ύπνου και θεωρούνται βασικός δείκτης ποιοτικής ανάπαυσης.
Παράλληλα, σε αρκετές μελέτες παρατηρήθηκε αύξηση ταχύτερων εγκεφαλικών ρυθμών, όπως οι sigma και beta συχνότητες, ένα μοτίβο που παραπέμπει σε πιο «ελαφρύ» ύπνο και αυξημένη εγκεφαλική διέγερση.
«Η κλασική αξιολόγηση του ύπνου μετρά τη διάρκεια και τα στάδιά του, ενώ η ποσοτική ανάλυση του ΗΕΓ αποκαλύπτει πιο λεπτές αλλαγές, όπως η μειωμένη δραστηριότητα των αργών κυμάτων», εξηγεί η καθηγήτρια Donata Kurpas από το Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Βρότσλαβ.
Γιατί οι ώρες ύπνου δεν λένε όλη την αλήθεια
Η παραδοσιακή προσέγγιση στην αξιολόγηση του ύπνου βασίζεται κυρίως στη διάρκεια, στις αφυπνίσεις και στα βασικά στάδια. Ωστόσο, το ΗΕΓ επιτρέπει μια πιο «εσωτερική» εικόνα της εγκεφαλικής λειτουργίας κατά την ανάπαυση.
Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς η καφεΐνη δεν προκαλεί πάντα εμφανή αϋπνία. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν μειώνει σημαντικά τις ώρες ύπνου ούτε αυξάνει τα νυχτερινά ξυπνήματα.
Μπορεί όμως να επηρεάσει την ποιότητά του, κάνοντάς τον πιο ρηχό. Έτσι εξηγείται γιατί κάποιος μπορεί να κοιμάται επαρκώς αλλά να ξυπνά χωρίς αίσθηση πραγματικής ξεκούρασης.
«Η υποκειμενική αίσθηση ότι κάποιος έχει κοιμηθεί καλά δεν αντιστοιχεί πάντα σε αυτό που παρατηρούν οι ερευνητές στις νευροφυσιολογικές καταγραφές», σημειώνει η ίδια ερευνήτρια.
Πώς δρα η καφεΐνη στον οργανισμό
Η καφεΐνη δρα κυρίως μπλοκάροντας τους υποδοχείς της αδενοσίνης, μιας ουσίας που συσσωρεύεται όσο παραμένουμε ξύπνιοι και ενισχύει το αίσθημα υπνηλίας.
Με αυτόν τον μηχανισμό αυξάνει προσωρινά την εγρήγορση και μειώνει την αίσθηση κόπωσης. Την ίδια στιγμή όμως φαίνεται να επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος «μεταβαίνει» στον ύπνο.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένας οργανισμός που χρειάζεται ξεκούραση, αλλά ένας εγκέφαλος που παραμένει σε πιο διεγερμένη κατάσταση.
Δεν αντιδρούν όλοι το ίδιο
Η επίδραση της καφεΐνης διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο. Ρόλο παίζουν η ποσότητα, η ώρα κατανάλωσης, η ηλικία, η καθημερινή συνήθεια, το στρες, αλλά και πιθανές γενετικές ιδιαιτερότητες.
Για κάποιους, ένας καφές το απόγευμα αρκεί για να επηρεάσει τον ύπνο. Για άλλους, καθοριστική είναι η συνολική ημερήσια πρόσληψη και όχι μια μεμονωμένη κούπα αργά μέσα στη μέρα.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι φαίνεται να είναι όσοι βασίζονται συστηματικά στην καφεΐνη για να ανταποκριθούν σε απαιτητικά ωράρια ή έντονη πνευματική προσπάθεια.
Ο κύκλος της κόπωσης
Βραχυπρόθεσμα, η καφεΐνη λειτουργεί ενισχυτικά: αυξάνει την απόδοση και μειώνει την αίσθηση εξάντλησης.
Μακροπρόθεσμα όμως, αν επηρεάζει την ποιότητα του ύπνου, μπορεί να δημιουργηθεί ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος. Κούραση → περισσότερη καφεΐνη → πιο ρηχός ύπνος → ακόμη μεγαλύτερη κόπωση.
Τι κρατούν οι ερευνητές
Οι επιστήμονες δεν αντιμετωπίζουν την καφεΐνη ως επιβλαβή ουσία. Τονίζουν όμως ότι πρόκειται για ισχυρή βιολογικά δραστική ένωση, της οποίας η επίδραση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο ύπνος δεν αξιολογείται μόνο σε ώρες. Η ποιότητα και το βάθος του είναι εξίσου σημαντικά στοιχεία.
Αν κάποιος κοιμάται αρκετά αλλά εξακολουθεί να νιώθει κουρασμένος, η αιτία μπορεί να μην βρίσκεται στο «πόσο», αλλά στο «πώς» κοιμάται — και σε αυτό, για αρκετούς ανθρώπους, ο απογευματινός καφές ίσως παίζει μεγαλύτερο ρόλο απ’ όσο νομίζουν.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Σκάει στην Εκπαίδευση νέα μεγάλη "Βόμβα" για Ιταλικό Πανεπιστήμιο
Πανελλήνιες 2026: Θέματα, Λύσεις, Αποτελέσματα και Bάσεις στο google
