Για τους περισσότερους εργαζόμενους η τελευταία εργάσιμη ημέρα του Ιουνίου σηματοδοτεί την έναρξη των καλοκαιρινών διακοπών ή μιας περιόδου ξεκούρασης. Για περίπου 50.000 αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, όμως, η ίδια ημέρα συνοδεύεται από ένα έγγραφο που επαναλαμβάνεται με απόλυτη συνέπεια κάθε χρόνο: τη λήξη της σύμβασής τους. Μαζί με την καταβολή του τελευταίου μισθού, οι άνθρωποι αυτοί καλούνται να διαχειριστούν για ακόμη μία φορά το άγχος της ανεργίας, την αγωνία για την επόμενη πρόσληψη, την οικονομική ανασφάλεια και το αβέβαιο μέλλον των ίδιων και των οικογενειών τους.
Πρόκειται για μια πραγματικότητα που επαναλαμβάνεται σχεδόν τελετουργικά εδώ και πολλά χρόνια. Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί, οι άνθρωποι που επί δέκα μήνες καλύπτουν τις ανάγκες του δημόσιου σχολείου, υπηρετούν σε απομακρυσμένα νησιά, σε ορεινά χωριά, σε σχολεία με μεγάλες ελλείψεις και σε δομές ειδικής αγωγής, βλέπουν κάθε καλοκαίρι την επαγγελματική τους ζωή να επιστρέφει στο μηδέν. Από τη μία ημέρα στην άλλη παύουν να είναι εργαζόμενοι και μετατρέπονται ξανά σε ανέργους, χωρίς να γνωρίζουν αν, πότε και σε ποιο σημείο της χώρας θα εργαστούν τον επόμενο Σεπτέμβριο.
Το πιο δύσκολο χαρτί δεν είναι το απολυτήριο του σχολείου, αλλά το έγγραφο της απόλυσης
Η τελευταία ημέρα στο σχολείο είναι συνήθως γεμάτη συγκίνηση. Οι μαθητές αποχαιρετούν τους δασκάλους και τους καθηγητές τους, ανταλλάσσονται ευχές, γίνονται οι τελευταίες φωτογραφίες και οι εκπαιδευτικοί κλείνουν μια ακόμη σχολική χρονιά έχοντας την ικανοποίηση ότι στάθηκαν δίπλα στα παιδιά τους.
Λίγες ώρες αργότερα, όμως, έρχεται μια διαφορετική πραγματικότητα. Το υπηρεσιακό έγγραφο που γνωστοποιεί τη λήξη της σύμβασης υπενθυμίζει με τον πιο ψυχρό τρόπο ότι η εργασιακή σχέση ολοκληρώθηκε. Ένα ακόμη καλοκαίρι ανεργίας ξεκινά και μαζί του επιστρέφουν όλα εκείνα τα ερωτήματα που βασανίζουν κάθε χρόνο τους ίδιους ανθρώπους.
Για τους περισσότερους πολίτες, οι μήνες του καλοκαιριού συνδέονται με προγραμματισμό, διακοπές και οικογενειακές στιγμές. Για έναν αναπληρωτή εκπαιδευτικό αποτελούν ίσως την πιο δύσκολη περίοδο ολόκληρου του χρόνου.
Η καθημερινότητα γεμίζει με πρακτικά αλλά εξαιρετικά πιεστικά ερωτήματα. Πώς θα πληρωθεί το ενοίκιο μέχρι να υπάρξει νέα πρόσληψη; Πώς θα καλυφθούν οι υποχρεώσεις προς τις τράπεζες, οι λογαριασμοί, τα έξοδα μιας οικογένειας ή ενός παιδιού; Πόσο θα επαρκέσει το επίδομα ανεργίας, όπου αυτό χορηγείται, και πώς θα καλυφθεί το κενό μέχρι την επόμενη σύμβαση;
Για πολλούς αναπληρωτές η απάντηση είναι σκληρή. Επιστρέφουν προσωρινά στο πατρικό τους σπίτι, αναζητούν εποχική εργασία, περιορίζουν ακόμη περισσότερο τις δαπάνες τους ή χρησιμοποιούν τις λιγοστές οικονομίες που κατάφεραν να συγκεντρώσουν μέσα στη σχολική χρονιά. Το καλοκαίρι, αντί να αποτελεί περίοδο ανάπαυσης, μετατρέπεται σε μια περίοδο οικονομικής επιβίωσης.
Η αγωνία δεν είναι μόνο αν θα προσληφθούν, αλλά και πού θα ζήσουν
Η αβεβαιότητα των αναπληρωτών δεν αφορά μόνο το αν θα εργαστούν. Αφορά ολόκληρη τη ζωή τους.
Θα προσληφθούν στην πρώτη φάση ή θα περιμένουν μέχρι τον Οκτώβριο ή ακόμη και τον Νοέμβριο; Θα βρεθούν στο ίδιο νησί όπου υπηρέτησαν φέτος ή θα χρειαστεί να μετακομίσουν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά; Θα μπορέσουν να βρουν σπίτι σε μια περιοχή όπου τα ενοίκια έχουν εκτοξευθεί; Θα χρειαστεί να αφήσουν ξανά πίσω την οικογένεια, τον σύντροφο ή τα παιδιά τους;
Πρόκειται για ερωτήματα που δεν απασχολούν περιστασιακά τους αναπληρωτές, αλλά καθορίζουν κάθε σημαντική απόφαση της ζωής τους. Δεν μπορούν να σχεδιάσουν με ασφάλεια ούτε το πού θα κατοικούν σε δύο μήνες, ούτε αν θα μπορούν να παραμείνουν μαζί με τους ανθρώπους τους.
Ζωές μέσα σε βαλίτσες - Όνειρα που αναβάλλονται
Υπάρχουν αναπληρωτές που μέσα σε μία δεκαετία έχουν αλλάξει δεκάδες σπίτια και έχουν υπηρετήσει σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Έχουν μάθει να ζουν με λίγα προσωπικά αντικείμενα, να μην κάνουν μακροπρόθεσμα σχέδια και να αποφεύγουν ακόμη και την αγορά βασικού εξοπλισμού για ένα σπίτι, γνωρίζοντας ότι σε λίγους μήνες μπορεί να χρειαστεί να μετακομίσουν ξανά.
Η ζωή τους χωρίζεται σε σχολικές χρονιές και οι αναμνήσεις τους σε αλλεπάλληλες μετακινήσεις. Κάθε Σεπτέμβριος σημαίνει μια νέα αρχή και κάθε Ιούνιος έναν ακόμη αποχαιρετισμό.
Η οικονομική και εργασιακή αβεβαιότητα δεν επηρεάζει μόνο την καθημερινότητα. Επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι άνθρωποι σχεδιάζουν τη ζωή τους.
Πολλοί αναπληρωτές αναβάλλουν την απόφαση να δημιουργήσουν οικογένεια, να αποκτήσουν παιδιά, να αγοράσουν κατοικία ή ακόμη και να προχωρήσουν σε έναν γάμο, επειδή δεν γνωρίζουν αν τον επόμενο χρόνο θα εργάζονται ή σε ποια περιοχή της χώρας θα βρίσκονται.
Δεν είναι εύκολο να σχεδιάσεις το μέλλον όταν κάθε καλοκαίρι ξεκινάς ξανά από την αρχή, περιμένοντας μια λίστα προσλήψεων που θα καθορίσει όχι μόνο την εργασία σου, αλλά ολόκληρη τη ζωή σου.
Κι όμως, τον Σεπτέμβριο θα επιστρέψουν στις τάξεις
Παρά τις δυσκολίες, παρά την ψυχική κόπωση και την οικονομική πίεση, οι περισσότεροι αναπληρωτές θα κάνουν ξανά το ίδιο ταξίδι.
Θα καταθέσουν νέα αίτηση, θα περιμένουν με αγωνία την ανακοίνωση των προσλήψεων, θα αναζητήσουν για ακόμη μία φορά κατοικία σε μια άγνωστη περιοχή, θα γεμίσουν το αυτοκίνητό τους με βαλίτσες και θα βρεθούν εκεί όπου το δημόσιο σχολείο θα τους χρειαστεί περισσότερο.
Αυτό που εντυπωσιάζει δεν είναι μόνο η αντοχή τους, αλλά και η αφοσίωσή τους. Παρά τις επαναλαμβανόμενες δυσκολίες, συνεχίζουν να υπηρετούν το δημόσιο σχολείο με την ίδια ευσυνειδησία, γνωρίζοντας ότι η επόμενη σύμβασή τους θα έχει και πάλι ημερομηνία λήξης.
