Ο όρος «λωτοφάγοι» χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει ανθρώπους που ξεχνούν, αδιαφορούν για το παρελθόν ή επιλέγουν να μην αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα, βυθισμένοι σε μια κατάσταση λήθης και αδράνειας. Η προέλευση του όρου βρίσκεται στην Οδύσσεια: στη ραψωδία θ΄, οι σύντροφοι του Οδυσσέα φτάνουν στη χώρα των Λωτοφάγων και όσοι δοκιμάζουν τον λωτό χάνουν τη μνήμη της πατρίδας και κάθε επιθυμία επιστροφής. Στη σύγχρονη πολιτική ζωή, λωτοφάγοι γινόμαστε όταν ξεχνάμε. Όταν ακούμε ξανά υποσχέσεις σαν να μην προηγήθηκε ποτέ κυβερνητική θητεία. Όταν αντιμετωπίζουμε την πολιτική ως πεδίο διαρκών εξαγγελιών χωρίς λογοδοσία.
Πρόσφατα ο Αλέξης Τσίπρας, παρουσιάζοντας προτάσεις της ΕΛ.Α.Σ. στο 7ο OT Forum , αναφέρθηκε και στην εκπαίδευση, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Να μην έχουμε δασκάλους και καθηγητές που μαθαίνουν γράμματα στα παιδιά μας και παίρνουν 800 ευρώ — είναι ντροπή». Παράλληλα, πρότεινε την ένταξη των εκπαιδευτικών στο ειδικό μισθολόγιο, ενώ η κατάργηση των Πανελλαδικών εξετάσεων εμφανίστηκε ως κεντρικός άξονας των σχεδιασμών της ΕΛ.Α.Σ.
Όπως σημείωσε, αποτελεί «συλλογική αποτυχία της κοινωνίας μας να διατηρούμε ένα τόσο ψυχοφθόρο σύστημα για τη νέα γενιά μόνο και μόνο επειδή θεωρείται αδιάβλητο». Ωστόσο, κάθε πολιτική εξαγγελία κρίνεται και υπό το βάρος της προηγούμενης κυβερνητικής εμπειρίας.
Οι δεσμεύσεις του 2015 και η κυβερνητική πραγματικότητα
Στο προγραμματικό κείμενο του ΣΥΡΙΖΑ για την Παιδεία το 2015 γινόταν λόγος για «πολυδιάστατο πρόγραμμα μορφωτικής, κοινωνικής και οικονομικής αναβάθμισης του εκπαιδευτικού προσωπικού», για βελτίωση συνθηκών εργασίας, επιμόρφωση και αναβάθμιση του ρόλου των εκπαιδευτικών.
Η πραγματικότητα της περιόδου 2015–2019 αποδείχθηκε διαφορετική.
Δεν υπήρξε ουσιαστική αποκατάσταση των μισθολογικών απωλειών των εκπαιδευτικών ούτε επαναφορά του ωραρίου στα προ μνημονίου επίπεδα. Στη μνημονιακή περίοδο οι αποδοχές είχαν ήδη δεχθεί ισχυρό πλήγμα, με περικοπές που σε ορισμένες περιπτώσεις άγγιξαν ακόμη και το 45% για νεοδιόριστους εκπαιδευτικούς, ενώ διατηρήθηκαν οι συνέπειες της κατάργησης 13ου και 14ου μισθού, της εισφοράς αλληλεγγύης, του παγώματος βαθμολογικής εξέλιξης και των περικοπών σε συντάξεις και εφάπαξ.
Οι υποσχέσεις για ελεύθερη πρόσβαση και το εξεταστικό σύστημα
Στην 85η ΔΕΘ, τον Σεπτέμβριο του 2021, ο Αλέξης Τσίπρας επανέφερε την ιδέα της ελεύθερης πρόσβασης στα πανεπιστήμια μέσω του συστήματος «πράσινων» και «κόκκινων» σχολών, με βασικό κριτήριο το απολυτήριο.
Στην πρωθυπουργική θητεία του Α. Τσίπρα δεν αμφισβητήθηκε ουσιαστικά ο εξεταστικοκεντρικός χαρακτήρας του σχολείου ούτε οι Πανελλαδικές εξετάσεις ως βασικός μηχανισμός πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αντίθετα, υποστηρίζεται ότι διατηρήθηκαν δομές και λογικές που αναπαράγουν κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανισότητες, ενώ ακόμη και η Τράπεζα Θεμάτων παρέμεινε θεσμικά ενεργή.
Τρεις χαρακτηριστικές δεσμεύσεις που δεν υλοποιήθηκαν
1. Δαπάνες για την εκπαίδευση
Προεκλογικά είχε τεθεί ως στόχος η αύξηση των δημόσιων δαπανών και η ουσιαστική χρηματοδότηση της εκπαίδευσης. Στα χρόνια της πρωθυπουργικής θητείας του Α. Τσίπρα η δημόσια εκπαίδευση εξακολούθησε να παραμένει σε ασφυκτικό δημοσιονομικό πλαίσιο, με ποσοστά δαπανών που συνέχισαν να κινούνται σε χαμηλά επίπεδα συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κάτω και από το 2,5% του ΑΕΠ
2. Επαναλειτουργία σχολικών μονάδων
Είχε διατυπωθεί δέσμευση για πάγωμα συγχωνεύσεων και επαναλειτουργία σχολείων που είχαν καταργηθεί. Καμιά ουσιαστική αντιστροφή της συρρίκνωσης του σχολικού δικτύου επί συγκυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ με πρωθυπουργό τον Α. Τσίπρα.
3. Επαναφορά του ωραρίου των εκπαιδευτικών
Είχε εξαγγελθεί επαναφορά του προγενέστερου καθεστώτος. Ωστόσο, δεν προχώρησε σχετική νομοθετική ρύθμιση και το αίτημα παρέμεινε ανεκπλήρωτο.
Η πολιτική μνήμη δεν είναι λεπτομέρεια
Οι πολιτικές προτάσεις κρίνονται όχι μόνο από τη διατύπωσή τους αλλά και από την εμπειρία εφαρμογής τους. Όταν επανέρχονται εξαγγελίες για αυξήσεις, κατάργηση εξετάσεων ή συνολική αναμόρφωση της εκπαίδευσης, είναι αναπόφευκτο να επανέρχεται και το ερώτημα: τι έγινε όταν υπήρχε η δυνατότητα διακυβέρνησης;
Γιατί αν ξεχάσουμε τι ειπώθηκε και τι έγινε, αν αντιμετωπίζουμε κάθε νέα εξαγγελία σαν να εμφανίζεται σε ιστορικό κενό, τότε πράγματι έχουμε αποδεχθεί τον ρόλο των λωτοφάγων. Και η εκπαίδευση έχει πληρώσει ήδη πολύ ακριβά αυτή τη λήθη.
