Σε άρθρο μου πριν από έναν μήνα αναφέρθηκα ενδεικτικά σε χρηματοδοτήσεις της ίδρυσης μεταπτυχιακών προγραμμάτων σε συνεργασία με ξένα πανεπιστημιακά ιδρύματα, οι οποίες ανέρχονται σε αρκετά εκατομμύρια ευρώ. Οι συγκεκριμένες περιπτώσεις, στον βαθμό που γνωρίζω, δεν προκάλεσαν κάποια αντίδραση της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού Ταμείου Ανάκαμψης (ΕΥΣΤΑ) του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η οποία είναι υπεύθυνη για τη διαμόρφωση Στρατηγικής για την Καταπολέμηση της Απάτης κατά την υλοποίηση των Δράσεων του Ταμείου.
Αναλογιζόμενος την ευθύνη μου ως μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου επανέρχομαι με μια συνολική παράθεση των στοιχείων του Υποέργου 3: «Διεθνοποίηση των εκπαιδευτικών υπηρεσιών των ΑΕΙ» στο πλαίσιο του Έργου SUB2: «Πανεπιστήμια Αριστείας» στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», το οποίο προκηρύχθηκε τον Αύγουστο του 2024 (αριθμός πρωτοκόλλου 4358/7-8-2024). Η προκήρυξη όριζε τη διάρκεια υλοποίησης των προτάσεων που θα εγκρίνονταν ως την 31η Δεκεμβρίου 2025 (προαναφέροντας βεβαίως την αναπόφευκτη παράτασή της) και προέβλεπε ως επιλέξιμες δαπάνες αφενός τις αμοιβές ανθρωπίνου δυναμικού, διάφορες υπηρεσίες πιστοποίησης και δικτύωσης, τις απαραίτητες επισκέψεις και ημερίδες, συμπληρώνοντας όμως και τη διαμόρφωση χώρων και την προμήθεια εκπαιδευτικού και ερευνητικού εξοπλισμού. Όσο για τα όρια των προϋπολογισμών, κι εδώ η προκήρυξη ήταν αρκούντως γενναιόδωρη και «ευέλικτη»: «κάθε ΑΕΙ μπορεί να υποβάλει όσες προτάσεις επιθυμεί υπό την προϋπόθεση πως αυτές δεν ξεπερνούν το ποσό των 15 εκατομμυρίων ευρώ, συνολικά».
Επισημαίνω ξανά τη σημαντική λεπτομέρεια: οι προτάσεις και οι εν λόγω προϋπολογισμοί αφορούσαν μόνο στην προετοιμασία της ίδρυσης μεταπτυχιακών προγραμμάτων σε συνεργασία με ξένα πανεπιστήμια! Ήδη από το περιεχόμενο της προκήρυξης – στενό χρονικό περιθώριο, περιορισμένο φυσικό αντικείμενο, ευρύ, γενικό πλαίσιο προβλεπομένων δαπανών, ελλιπέστατος προσδιορισμός προϋπολογιστικών ορίων ανά πρόταση – προκύπτουν σημαντικά ερωτήματα ως προς τη σκοπιμότητά της και την ανταπόκρισή της στους σκοπούς του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς και ως προς τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και χρηστής αξιοποίησης των κοινοτικών και εθνικών πόρων.
Την 1η Ιούλιου του 2025 το Υπουργείο Παιδείας Αθλητισμού και Θρησκευμάτων δημοσιοποιεί την τελική απόφαση με τις προτάσεις που θα χρηματοδοτηθούν (αριθμός πρωτοκόλλου 3977), καθιστώντας αυτονόητη την παράταση της χρονικής διάρκειας υλοποίησής τους. Σύμφωνα με αυτήν εγκρίνονται 74 αιτήσεις συνολικού προϋπολογισμού σχεδόν 80 εκατ. €. Ακολουθούν άλλες 42 οι οποίες, αν και εγκεκριμένες, δεν επιλέγονται για χρηματοδότηση λόγω εξάντλησης της δημόσιας δαπάνης (υπάρχουν και άλλες 16 απορριφθείσες). Βεβαίως τα 80 εκατ. € είναι ήδη πολύ περισσότερα από τα 62 που αρχικώς προβλέπονταν στην προκήρυξη, οδηγώντας στο εύλογο ερώτημα που και πως τέθηκε το όριο της εξάντλησης, για το οποίο όμως θεωρώ ότι υπάρχει διαδικαστική απάντηση.
Κι ερχόμαστε στον πυρήνα του ζητήματος: με δεδομένες τις ελλείψεις της προκήρυξης στις οποίες προαναφερθήκαμε, οι εγκεκριμένες προτάσεις ίδρυσης μεταπτυχιακών προγραμμάτων παρουσιάζουν μια δυσεξήγητα μεγάλη ανισότητα ως προς το ύψος των εγκεκριμένων προϋπολογισμών: ο δείκτης Gini της κατανομής των χρηματοδοτήσεων ανέρχεται στο ιδιαιτέρως χαμηλό 0,52. Πιο αποκαλυπτικό είναι το εξής στοιχείο: το ένα τρίτο των 74 εγκεκριμένων προτάσεων συγκεντρώνει μια χρηματοδότηση 60 εκατ. €, δηλαδή τα τρία τέταρτα της συνολικής δημόσιας δαπάνης!
Προκύπτει λοιπόν αβίαστα η απορία: πως δικαιολογείται στο πλαίσιο της ίδιας πρόσκλησης να εγκρίνονται έργα με προϋπολογισμό 100 και 200 χιλιάδων ευρώ και άλλα με προϋπολογισμούς έως και οκτώ εκατομμυρίων; Είναι μήπως λόγω του διαφορετικού αντικειμένου των προς ίδρυση μεταπτυχιακών προγραμμάτων που απαιτούν τη διασφάλιση ειδικών εγκαταστάσεων; Μάλλον όχι, όταν, για παράδειγμα, μεταπτυχιακά σε σύγχρονα δομικά υλικά, τεχνητή νοημοσύνη και διαδίκτυο αντικειμένων (internet of things) ή νευραγγειακές νόσους θα ιδρυθούν με λιγότερο από 200 χιλιάδες έκαστο, ενώ την ίδια στιγμή η ανάπτυξη του προγράμματος για την Παγκόσμια Κίνα σε συνεργασία όμως με το Πανεπιστήμιο Columbia στις ΗΠΑ (;) θα απαιτήσει σχεδόν 4 εκατομμύρια. Σε κάθε περίπτωση, η προκλητική ανισοκατανομή, οι δύσκολα δικαιολογούμενοι και απορροφήσιμοι επιμέρους προϋπολογισμοί για την ίδρυση και μόνο μεταπτυχιακών προγραμμάτων, απαιτούν έλεγχο και απαντήσεις.
Το εν λόγω υποέργο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αν και αφορά σε έναν εύλογο και από αναπτυξιακής λογικής ουσιαστικό σκοπό, αυτόν της διεθνοποίησης των μεταπτυχιακών σπουδών και της έρευνας των ελληνικών πανεπιστημίων, κρίνω ότι αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση κακοδιαχείρισης έως και κατασπατάλησης κοινοτικών και εθνικών πόρων. Τη στιγμή που η ζημιά που προκλήθηκε σε βάρος των συμφερόντων Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και του ελληνικού Δημοσίου από τις δύο δικογραφίες του ΟΠΕΚΕΠΕ που οδηγήθηκαν στην Ευρωπαία Εισαγγελέα ανέρχεται στα 5 εκατομμύρια ευρώ, τα νούμερα των προηγουμένων παραγράφων χρήζουν της προσοχής και της ενδελεχούς διερεύνησης των αρμοδίων εθνικών και κοινοτικών αρχών.
Για την τιμή του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου να ελεγχθεί η «τιμή» της διεθνοποίησης των μεταπτυχιακών μας!
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Πώς τα χρήματά σας «φεύγουν» αθόρυβα από τον τραπεζικό σας λογαριασμό
Σπίτι με 50 ευρώ το μήνα για δημόσιους υπαλλήλους: Το νέο πρόγραμμα που αλλάζει τα δεδομένα
