Η ιστορία του έφιππου ανδριάντα
Ο ανδριάντας του Κολοκοτρώνη θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής γλυπτικής και αποτελεί τον πρώτο έφιππο ανδριάντα της νεότερης Ελλάδας.
Η ιδέα για τη δημιουργία του ξεκίνησε το 1884, όταν κάτοικοι του Ναυπλίου συγκέντρωσαν χρήματα για την ανέγερση μνημείου προς τιμήν του στρατηγού. Μετά από διαγωνισμό, η κατασκευή ανατέθηκε στον γλύπτη Λάζαρο Σώχο.
Ο Σώχος μελέτησε λεπτομερώς τα διαθέσιμα στοιχεία για την εμφάνιση του Κολοκοτρώνη, θέλοντας να αποδώσει τη μορφή του όσο το δυνατόν πιο πιστά. Για τον σκοπό αυτό αξιοποίησε ακόμη και εκμαγείο που είχε ληφθεί από το πρόσωπό του μετά τον θάνατό του, ενώ μελέτησε και χαρακτηριστικά συγγενικών του προσώπων.
Αρχικά ο γλύπτης επιχείρησε να παρουσιάσει τον Κολοκοτρώνη χωρίς περικεφαλαία, όπως εκτιμούσε ότι ανταποκρινόταν περισσότερο στην πραγματική του εμφάνιση. Ωστόσο, έπειτα από αντιδράσεις, επικράτησε η επιλογή να προστεθεί περικεφαλαία.
Το πρόπλασμα του έργου δημιουργήθηκε στο Παρίσι μεταξύ 1891 και 1895 και μάλιστα βραβεύτηκε πριν μεταφερθεί στην Ελλάδα.
Πού δείχνει ο Κολοκοτρώνης;
Στο γλυπτό ο Κολοκοτρώνης απεικονίζεται έφιππος, με το κεφάλι στραμμένο προς τα αριστερά. Με το αριστερό του χέρι κρατά τα ηνία, ενώ το δεξί είναι τεντωμένο προς τα εμπρός και ο δείκτης του δείχνει συγκεκριμένα προς μία κατεύθυνση.
Αυτό ακριβώς το σημείο έχει γίνει αντικείμενο συζήτησης εδώ και δεκαετίες.
Σύμφωνα με έναν ιδιαίτερα διαδεδομένο αστικό μύθο, ο δείκτης του Κολοκοτρώνη δείχνει προς την Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο, η πραγματική κατεύθυνση δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με βεβαιότητα, καθώς ο ανδριάντας δεν βρίσκεται πλέον στην αρχική θέση για την οποία είχε σχεδιαστεί.
Η μετακίνησή του έχει οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες σχετικά με το τι ακριβώς υποδεικνύει το τεντωμένο χέρι του στρατηγού. Έτσι, η σύνδεση με την Κωνσταντινούπολη παραμένει περισσότερο μέρος της παράδοσης και του αστικού μύθου παρά ένα ιστορικά τεκμηριωμένο στοιχείο.
Γιατί το άλογο έχει σηκωμένο το ένα πόδι;
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση του αλόγου πάνω στο οποίο βρίσκεται ο Κολοκοτρώνης.
Το άλογο δεν επιλέχθηκε τυχαία από τον Λάζαρο Σώχο. Η ιππασία και η δυνατότητα γρήγορης μετακίνησης αποτελούσαν σημαντικά στοιχεία της πολεμικής δράσης του στρατηγού, καθώς του επέτρεπαν να μετακινείται γρήγορα και να αιφνιδιάζει τον αντίπαλο.
Το ένα από τα δύο μπροστινά πόδια του αλόγου είναι σηκωμένο από το έδαφος. Στην παραδοσιακή συμβολική της έφιππης γλυπτικής, η συγκεκριμένη στάση έχει συνδεθεί με τον θάνατο ενός πολεμιστή από τραύματα που υπέστη στη μάχη.
Στην περίπτωση του Κολοκοτρώνη, όμως, αυτή η ερμηνεία δεν ανταποκρίνεται στον τρόπο με τον οποίο πέθανε. Ο στρατηγός έφυγε από τη ζωή το 1843, έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο, μετά το γλέντι που είχε πραγματοποιηθεί για τον γάμο του γιου του, Κωνσταντίνου.
Για τον λόγο αυτό έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η συγκεκριμένη στάση του αλόγου μπορεί να αποτελεί συμβολική επιλογή του γλύπτη, αποδίδοντας έναν διαχρονικό φόρο τιμής στον ήρωα της Επανάστασης.
Στην μπροστινή πλευρά του βάθρου βρίσκεται χαραγμένη η χαρακτηριστική επιγραφή:
«Έφιππος χωρεί γενναίε στρατηγέ ανά τους αιώνας διδάσκων τους λαούς πως οι δούλοι γίνονται ελεύθεροι».
Έτσι, ο έφιππος Κολοκοτρώνης εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της Αθήνας, με το τεντωμένο χέρι, τη στάση του αλόγου και την επιγραφή του να έχουν συνδεθεί με διαφορετικούς συμβολισμούς και ιστορίες που διατηρούνται μέχρι σήμερα.
