Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι πολύτεκνες οικογένειες στην Ελλάδα υπολογίζονται σε περίπου 23.000, ενώ η απογραφή του 2021 κατέγραψε συγκεκριμένα 23.097 οικογένειες με τέσσερα ή περισσότερα παιδιά. Πρόκειται για μόλις 0,6% των ελληνικών νοικοκυριών.
Ακόμη πιο περιορισμένος είναι ο αριθμός των οικογενειών με έξι ή περισσότερα παιδιά. Με βάση τα φορολογικά στοιχεία, ανέρχονται σε μόλις 1.519. Οι οικογένειες με δέκα ή περισσότερα παιδιά είναι ακόμη σπανιότερες, καθώς δεν ξεπερνούν τις πενήντα.
Η μεγάλη υποχώρηση των γεννήσεων
Η εικόνα αυτή δεν προέκυψε μέσα σε λίγα χρόνια. Η οικονομική κρίση και οι κοινωνικές αλλαγές επηρέασαν έντονα και τις πολυπληθείς οικογένειες.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ανώτατης Συνομοσπονδίας Πολυτέκνων Ελλάδος (ΑΣΠΕ), οι γεννήσεις παιδιών σε οικογένειες με τουλάχιστον πέντε παιδιά ανέρχονταν σε 996 το 2001. Μία δεκαετία αργότερα, το 2011, είχαν περιοριστεί στις 451, καταγράφοντας πτώση περίπου 54,7%.
Την ίδια στιγμή, οι οικογένειες με τρία παιδιά είναι σαφώς περισσότερες και υπολογίζονται σε περίπου 142.000 έως 200.000.
Μια καθημερινότητα που απαιτεί οργάνωση
Η ζωή σε μια οικογένεια με πολλά παιδιά δεν είναι απλώς θέμα αριθμών. Η καθημερινότητα απαιτεί συνεχή προγραμματισμό, από τα ψώνια και το μαγείρεμα μέχρι τις μετακινήσεις, το σχολείο και τις ανάγκες κάθε παιδιού.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της οικογένειας του Ζαχαρία και της Δήμητρας Βέλτσιου από το Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης, η οποία έχει 12 παιδιά.
Ένα απλό οικογενειακό γεύμα μπορεί να χρειάζεται ποσότητες που για ένα συνηθισμένο νοικοκυριό θα φαίνονταν εντυπωσιακές. Για ένα κοτόπουλο με πατάτες στον φούρνο, για παράδειγμα, μπορεί να χρειαστούν περίπου τρία κιλά πατάτες και 12-13 μπούτια κοτόπουλου.
Σε καθημερινή βάση η οικογένεια καταναλώνει περίπου πέντε ψωμιά και έξι λίτρα γάλα, ενώ οι ποσότητες αυξάνονται σημαντικά όταν στο πρωινό ή στα σνακ προστίθενται δημητριακά, αλλαντικά, τυρί, φρούτα και άλλα τρόφιμα.
Το οικονομικό βάρος
Οι ανάγκες μιας πολύτεκνης οικογένειας αυξάνονται φυσικά όσο μεγαλώνει ο αριθμός των μελών της.
Η ΑΣΠΕ έχει υπολογίσει ότι μόνο για τρόφιμα μια πολύτεκνη οικογένεια χρειάζεται τουλάχιστον 800 ευρώ τον μήνα, ενώ εκτιμά το ετήσιο κόστος ανά μέλος περίπου στα 3.600 ευρώ.
Με βάση αυτή την εκτίμηση, μια οικογένεια με 14 παιδιά και δύο γονείς χρειάζεται περισσότερα από 50.000 ευρώ τον χρόνο μόνο για την κάλυψη βασικών αναγκών.
Τα επιδόματα μπορούν να προσφέρουν κάποια οικονομική ανάσα, όμως σύμφωνα με έρευνα της ΑΣΠΕ σε συνεργασία με την Alco, η πλειονότητα των πολυτέκνων θεωρεί ότι η κρατική στήριξη δεν επαρκεί.
Συγκεκριμένα, το 97% των συμμετεχόντων χαρακτήρισε ανεπαρκή τη στήριξη της Πολιτείας, ενώ το 70% δήλωσε ότι το επίδομα τέκνου είναι καθοριστικό για την κάλυψη των μηνιαίων εξόδων. Παράλληλα, το 86% θεωρεί ότι η μητρότητα δεν αναγνωρίζεται όσο θα έπρεπε.
Και το σπίτι γίνεται μεγάλο ζήτημα
Οι ανάγκες μιας πολυμελούς οικογένειας δεν περιορίζονται στο φαγητό.
Η ΑΣΠΕ υποστηρίζει ότι για αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης απαιτούνται περίπου 25 τετραγωνικά μέτρα ανά άτομο. Έτσι, μια οικογένεια έξι ατόμων θα χρειαζόταν περίπου 150 τ.μ., ενώ μια οικογένεια με 14 παιδιά και δύο γονείς θα χρειαζόταν έναν πολύ μεγαλύτερο χώρο.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με τους πολυτέκνους, είναι ότι μια μεγάλη κατοικία μπορεί να αντιμετωπίζεται φορολογικά ως πολυτελής, παρότι το μέγεθός της είναι απαραίτητο για να καλυφθούν οι πραγματικές ανάγκες μιας μεγάλης οικογένειας.
Για τον λόγο αυτό η ΑΣΠΕ έχει ζητήσει μεταξύ άλλων διαφορετική αντιμετώπιση στον ΕΝΦΙΑ και εξαίρεση συγκεκριμένων τετραγωνικών μέτρων στην κύρια κατοικία των πολυτέκνων.
Η οικογένεια με τα 14 παιδιά στο Πόρτο Ράφτη
Μία από τις χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι η οικογένεια του Θοδωρή Παπασαΐκα και της Παρασκευής Αντωνάτου στο Πόρτο Ράφτη.
Το ζευγάρι έχει 14 παιδιά, με ηλικίες από 3 έως 25 ετών. Τα τέσσερα μεγαλύτερα παιδιά έχουν πλέον φύγει από το σπίτι, έχοντας ξεκινήσει τη δική τους πορεία.
Οι γονείς δεν είχαν αρχικά σχεδιάσει να αποκτήσουν τόσο μεγάλη οικογένεια. Όπως περιγράφουν, ξεκίνησαν με την πρόθεση να κάνουν τέσσερα ή πέντε παιδιά και στη συνέχεια, κάθε φορά, αποφάσιζαν να μεγαλώσουν ακόμη περισσότερο την οικογένειά τους.
Η καθημερινότητα έχει τις δυσκολίες της, ειδικά τις πρωινές ώρες, όταν όλοι πρέπει να ετοιμαστούν για σχολείο, εργασία και υποχρεώσεις. Ωστόσο, μεγαλύτερη πρόκληση θεωρείται συχνά το διάβασμα, καθώς οι γονείς παρακολουθούν την πρόοδο όλων των παιδιών και προσπαθούν να αφιερώσουν χρόνο ξεχωριστά στον καθένα.
Το βασικό τους μήνυμα είναι ότι κάθε παιδί πρέπει να έχει την ελευθερία να επιλέξει τον δρόμο του και να διαμορφώσει τη ζωή του σύμφωνα με τις δικές του επιθυμίες και δυνατότητες.
Όταν η πολυτεκνία συνεχίζεται στις επόμενες γενιές
Υπάρχουν επίσης οικογένειες στις οποίες η πολυτεκνία δεν σταματά σε μία γενιά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η οικογένεια Μπαϊραμίδη, η οποία ξεκίνησε με εννέα παιδιά και πλέον αριθμεί 72 εγγόνια και οκτώ δισέγγονα. Ανάμεσά τους υπάρχουν επιστήμονες, γιατροί και στρατιωτικοί.
Ωστόσο, ακόμη και σε οικογένειες που μεγάλωσαν πολλά παιδιά, οι επόμενες γενιές αντιμετωπίζουν πλέον διαφορετικές συνθήκες. Η εργασιακή ανασφάλεια και κυρίως το υψηλό κόστος στέγασης κάνουν πολλούς νέους περισσότερο διστακτικούς απέναντι στη δημιουργία οικογένειας.
Η δημογραφική πρόκληση μεγαλώνει
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις αν εξεταστεί συνολικά η πορεία των γεννήσεων στη χώρα.
Το 2025 καταγράφηκαν 65.594 γεννήσεις, έναντι 68.467 το 2024, καταγράφοντας νέα μείωση περίπου 4,2%.
Η συνεχιζόμενη πτώση των γεννήσεων έχει ήδη συνέπειες στην ελληνική κοινωνία. Σε αρκετές περιοχές μειώνεται ο αριθμός των μαθητών, σχολικές μονάδες αντιμετωπίζουν προβλήματα λειτουργίας, ενώ η γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στο ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι οικογένειες με πολλά παιδιά αποτελούν μια μικρή αλλά ιδιαίτερα χαρακτηριστική πλευρά του δημογραφικού προβλήματος.
Οι πολύτεκνοι με ρεκόρ
Στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας υπάρχουν και περιπτώσεις οικογενειών που ξεπερνούν κατά πολύ τα σημερινά δεδομένα.
Η οικογένεια του Σταύρου και της Βασιλικής Ζουγανέλη αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Από το 1958 έως το 1982 η Βασιλική έφερε στον κόσμο 19 παιδιά, δέκα κορίτσια και εννέα αγόρια.
Το 1984 η οικογένεια καταγράφηκε στο Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες ως η πολυπληθέστερη οικογένεια στον κόσμο με παιδιά από την ίδια μητέρα.
Ένα ακόμη εντυπωσιακό παράδειγμα προέρχεται από την Κοζάνη. Η οικογένεια Ντουβαρτζίδη απέκτησε 13 παιδιά και η οικογένεια έχει πλέον διευρυνθεί σε 96 εγγόνια, μαζί με δεκάδες δισέγγονα.
Οι ιστορίες αυτές μπορεί να μοιάζουν εξαιρετικές σε σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα, όμως αναδεικνύουν ταυτόχρονα το μέγεθος της δημογραφικής αλλαγής που έχει συντελεστεί στην Ελλάδα.
Από τις πολυμελείς οικογένειες προηγούμενων δεκαετιών, η χώρα έχει περάσει σε μια εποχή όπου ακόμη και οι οικογένειες με τέσσερα παιδιά αποτελούν μόλις ένα μικρό ποσοστό του συνολικού πληθυσμού.
Το δημογραφικό πρόβλημα, επομένως, δεν αφορά μόνο το πόσα παιδιά γεννιούνται σήμερα. Αφορά και το κατά πόσο η κοινωνία και η Πολιτεία μπορούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες ώστε οι νέοι άνθρωποι που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά να μπορούν πραγματικά να το κάνουν.
