Το πρόσφατο περιστατικό στο 1ο Νηπιαγωγείο Άνω Λιοσίων, με τη διευθύντρια να καταγράφεται να απευθύνεται σε έντονο ύφος στους μικρούς μαθητές και την επίθεση που ακολούθησε σε βάρος της από γονείς, έφερε ξανά στο προσκήνιο τη δύσκολη σχέση που μπορεί να αναπτυχθεί ανάμεσα στο σχολείο και την οικογένεια.
Χωρίς να προκαταλαμβάνεται το αποτέλεσμα της έρευνας για το συγκεκριμένο περιστατικό, το γεγονός μπορεί να αποτελέσει αφορμή για να εξεταστεί ένα ευρύτερο ζήτημα: οι φραγμοί που δημιουργούνται στην επικοινωνία και τη συνεργασία σχολείου και οικογένειας όταν μεταξύ τους υπάρχουν σημαντικές κοινωνικές και πολιτισμικές διαφορές.
Η πολιτισμική ασυνέχεια σχολείου και οικογένειας
Η ανατροφή και η εκπαίδευση των παιδιών αποτελεί ουσιαστική λειτουργία τόσο της οικογένειας όσο και του σχολείου. Μάλιστα, η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης και η σχολική επιτυχία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα της εποικοδομητικής επικοινωνίας και της συνεργασίας μεταξύ των δύο αυτών θεσμών (Μπρούζος, 2002).
Σε έναν κόσμο που παγκοσμιοποιείται, τα σχολεία έχουν να αντιμετωπίσουν την αυξανόμενη πολιτισμική και γλωσσική ποικιλομορφία των μαθητών τους. Διαφορές ανάμεσα στις πολιτισμικές αξίες του σχολείου και της οικογένειας σχετικά με τη συμπεριφορά και τη μάθηση περιγράφονται με τον όρο «πολιτισμική ασυνέχεια». Όταν οι κανόνες και οι πολιτισμικές αξίες της οικογένειας ταιριάζουν με τον τρόπο οργάνωσης, λειτουργίας και δομής του σχολείου, δημιουργείται μία συνέχεια στις εμπειρίες των παιδιών που βοηθά την προσαρμογή και εξέλιξή τους. Λαμβάνοντας, όμως, υπόψη ότι τα περισσότερα σχολεία στηρίζουν το σύστημα αξιών της κυρίαρχης κοινωνικοοικονομικής ομάδας, παιδιά ασθενέστερων οικογενειών, όπως παιδιά πολιτισμικών μειονοτήτων, αντιμετωπίζουν συχνά περιορισμούς και ματαιώσεις (Πετρογιάννης & Πεντέρη, 2017).
Η πολιτισμική ασυνέχεια βάζει περιορισμούς και στην επικοινωνία και συνεργασία σχολείου-οικογένειας. Τα σχολεία είναι πιο πιθανό να επικοινωνούν περισσότερο αποτελεσματικά με γονείς της κυρίαρχης κοινωνικοοικονομικής ομάδας, με τους οποίους είναι πιθανότερο να μοιράζονται παρόμοιες πεποιθήσεις και αξίες. Οι δάσκαλοι είναι πιθανό να έχουν περισσότερες δυσκολίες στη συνεργασία με γονείς που ανήκουν σε διαφορετικό πολιτισμικό πλαίσιο, όπως οι πολιτισμικές μειονότητες, λόγω της κοινωνικοοικονομικής θέσης ή εθνότητας. Αυτό θέτει πολλούς γονείς σε μειονεκτική θέση και τους δυσκολεύει να συμμετάσχουν στην εκπαίδευση των παιδιών τους (Berthelsen & Walker, 2008).
Όταν το σχολείο παραμένει ένας ξένος θεσμός
Η γονική εμπλοκή είναι ιδιαιτέρως πολύτιμη για τους μαθητές πολιτισμικών μειονοτήτων, καθώς συμβάλλει τόσο στη σχολική επιτυχία όσο και στην ένταξη των παιδιών και των οικογενειών τους. Εντούτοις, το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο της οικογένειας, η γλώσσα, καθώς και οι πολιτισμικές διαφορές στις αξίες και στις πεποιθήσεις σχετικά με την εκπαίδευση, μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά εμπόδια στη γονική εμπλοκή.
Σε μερικούς πολιτισμούς η συνεργασία γονιών με το σχολείο δεν συνηθίζεται. Η εκπαίδευση θεωρείται ευθύνη των σχολείων και η παρέμβαση των γονιών στις σχολικές πρακτικές μπορεί να θεωρείται παρέμβαση στη δουλειά που μόνο οι επαγγελματίες εκπαιδευτικοί γνωρίζουν (Aghallaj et al., 2020·Antunez, 2000). Ορισμένοι γονείς μπορεί να διστάζουν να ρωτήσουν τους εκπαιδευτικούς για ορισμένα θέματα. Αυτό μπορεί να οφείλεται στον φόβο τους μήπως επηρεάσουν αρνητικά τις συμπεριφορές των εκπαιδευτικών απέναντι στα παιδιά τους (Öztürk, 2013).
Άλλοι γονείς αγνοούν πως μπορούν να συμμετέχουν στην εκπαιδευτική διαδικασία ή νομίζουν πως αμφισβητούν τον εκπαιδευτικό σε περίπτωση που το πράξουν (Turney & Kao, 2009). Πιστεύουν ότι η συμμετοχή τους δεν έχει νόημα, καθώς οι δάσκαλοι γνωρίζουν καλύτερα από αυτούς το σωστό για την εκπαίδευση των παιδιών. Οι γονείς που αισθάνονται άβολα στο σχολείο λόγω έλλειψης αυτοπεποίθησης είναι λιγότερο πιθανό να εμπλακούν στις σχολικές πρακτικές (Antunez, 2000).
Κάποιοι γονείς πολιτισμικών μειονοτήτων είχαν αρνητικές εμπειρίες από την εκπαίδευσή τους ως μαθητές. Μπορεί να είχαν πέσει θύματα φυλετικών και γλωσσικών διακρίσεων ως μαθητές. Έτσι, αυτές οι εμπειρίες και μνήμες παραμένουν και στην ενήλικη ζωή και αποτρέπουν την εμπλοκή με τα σχολεία των παιδιών τους (Aghallaj etal., 2020·Antunez, 2000). Ένας μεγάλος αριθμός γονέων πολιτισμικών μειονοτήτων δεν έχουν γνώση του σχολικού συστήματος και αντιμετωπίζουν τα σχολεία ως ένα ακατανόητο σύστημα που αναπαράγει ανισότητες. Έτσι, δεν εμπιστεύονται τον θεσμό αυτό και τις πρακτικές του. Τα αρνητικά συναισθήματα προς την αλληλεπίδραση μεταξύ σχολείου και οικογένειας συχνά ενισχύονται όταν τα σχολεία επικοινωνούν με τους γονείς μόνο για να μοιράζονται δυσάρεστα νέα για τα παιδιά τους (Antunez, 2000).
Η κατανόηση των φραγμών ως πρώτο βήμα
Όλοι αυτοί οι λόγοι επηρεάζουν αρνητικά την άμεση εμπλοκή των γονέων και τη σχολική επιτυχία των παιδιών τους. Η κατανόηση των παραπάνω φραγμών είναι το πρώτο βήμα για τη γεφύρωσή τους. Το σχολείο πρέπει να βοηθήσει προς αυτή την κατεύθυνση, ώστε να εδραιωθεί μια σχέση εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ σχολείου και οικογένειας. Η δόμηση σχέσεων που βασίζονται στην αλληλοκατανόηση, αλληλοαποδοχή και συνεργασία επιλύει προβλήματα μάθησης και αγωγής (LaRocque et al., 2011).
Το σχολείο πρέπει να κατανοήσει πως γονείς και δάσκαλοι έχουν τις περισσότερες φορές κοινό στόχο την ακαδημαϊκή επιτυχία των παιδιών. Έτσι, θα πρέπει, κατανοώντας τις ανάγκες παιδιών και γονέων, να καλλιεργήσει ένα κλίμα διαλόγου και συχνής επικοινωνίας σχολείου-οικογένειας, διασφαλίζοντας τη γονική εμπλοκή στη σχολική ζωή που οδηγεί σε σχολική επιτυχία (LaRocque et al., 2011).
