Υπάρχουν ορθογραφικά διλήμματα που επιστρέφουν ξανά και ξανά, ακόμη και σε ανθρώπους που θεωρούν ότι γνωρίζουν καλά την ελληνική γλώσσα. Ένα από αυτά είναι η γραφή της λέξης «τρένο»: γράφεται με «ε» ή μήπως «τραίνο» με «αι»;
Η σύγχυση δεν είναι τυχαία. Η δεύτερη μορφή έχει εμφανιστεί κατά καιρούς σε κείμενα, βιβλία και δημοσιεύματα, με αποτέλεσμα αρκετοί να θεωρούν ότι πρόκειται απλώς για δύο διαφορετικές, αλλά εξίσου αποδεκτές, γραφές.
Η καθιερωμένη γραφή είναι «τρένο»
Η σύγχρονη λεξικογραφική καταγραφή είναι ξεκάθαρη: η προτιμώμενη και καθιερωμένη ορθογραφία είναι «τρένο», με έψιλον.
Η συγκεκριμένη γραφή καταγράφεται σε λεξικά της Νέας Ελληνικής, μεταξύ άλλων στο λεξικό του Γεωργίου Μπαμπινιώτη, αλλά και σε παλαιότερα λεξικογραφικά έργα.
Η απάντηση βρίσκεται στην ιστορία της λέξης και στον τρόπο με τον οποίο τα ξενικά στοιχεία πέρασαν στην ελληνική γλώσσα.
Η ελληνική λέξη συνδέεται με το γαλλικό train και το αγγλικό train. Η ομοιότητα με την ξένη γραφή φαίνεται ότι συνέβαλε στη δημιουργία της μορφής «τραίνο», ιδιαίτερα σε παλαιότερες εποχές, όταν δεν υπήρχε πάντοτε ενιαία πρακτική για την απόδοση ξένων λέξεων στα ελληνικά.
Το «αι» πιθανότατα λειτούργησε ως ένας τρόπος να αποδοθεί γραπτά η ξένη μορφή της λέξης. Ωστόσο, η καθιέρωση της ελληνικής ορθογραφίας οδήγησε στη μορφή «τρένο».
Γιατί συναντάμε ακόμη το «τραίνο»;
Η παρουσία της συγκεκριμένης γραφής σε παλαιότερα βιβλία, εφημερίδες και άλλα κείμενα εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η απορία παραμένει ζωντανή.
Δεν πρόκειται, επομένως, για ένα ορθογραφικό λάθος που δημιουργήθηκε πρόσφατα. Η μορφή «τραίνο» έχει ιστορικά χρησιμοποιηθεί στην ελληνική γραφή και μπορεί να συναντηθεί σε παλαιότερα κείμενα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποτελεί σήμερα την καθιερωμένη επιλογή.
Η περίπτωση του «τρένου» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ελληνική γλώσσα ενσωματώνει λέξεις από άλλες γλώσσες.
Καθώς οι λέξεις περνούν από τη μία γλώσσα στην άλλη, συχνά αλλάζει όχι μόνο η προφορά τους αλλά και η ορθογραφική τους μορφή. Με την πάροδο του χρόνου, ορισμένες γραφές επικρατούν και άλλες εγκαταλείπονται ή περιορίζονται σε παλαιότερα κείμενα.
Έτσι, την επόμενη φορά που θα βρεθεί μπροστά σας το δίλημμα «τρένο ή τραίνο;», η απάντηση είναι απλή:
Στη σύγχρονη ελληνική γράφουμε «τρένο», με έψιλον.
