Στα νεανικά τους χρόνια, η Πολιτεία τους ζήτησε να αφήσουν την εργασία, τις σπουδές και την οικογενειακή τους καθημερινότητα για να υπηρετήσουν τη στρατιωτική τους θητεία. Δεκαετίες αργότερα, όταν συγκεντρώνουν τα δικαιολογητικά της συνταξιοδότησης, εκείνοι οι μήνες επιστρέφουν ως οικονομικός λογαριασμός: για να προσμετρηθούν στον ασφαλιστικό χρόνο, απαιτείται, στις περιπτώσεις που προβλέπεται εξαγορά, η καταβολή εισφορών.
Το ερώτημα είναι εύλογο και ξεπερνά την τεχνική γλώσσα των ασφαλιστικών διατάξεων: πώς αναγνωρίζει το κράτος τον χρόνο μιας υπηρεσίας που το ίδιο επέβαλε ως υποχρεωτική;
Για τους εκπαιδευτικούς που πλησιάζουν στην αποχώρηση, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ένας χρόνος θητείας μπορεί, ανάλογα με την ασφαλιστική περίπτωση, να συμβάλει στη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών ή στην προσαύξηση της σύνταξης. Το ενδεχόμενο αυτό, όμως, συνοδεύεται από ένα κόστος που χρειάζεται να χωρέσει στον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Για μισθωτούς, ο γενικός κανόνας προβλέπει καταβολή του συνόλου της εισφοράς κύριας σύνταξης, εργαζομένου και εργοδότη, για κάθε αναγνωριζόμενο μήνα. Όπου εφαρμόζεται ποσοστό 20%, η βάση είναι οι προβλεπόμενες ασφαλιστέες αποδοχές, όχι ο καθαρός μισθός. Καθοριστικός είναι ο χρόνος υποβολής της αίτησης. Οι μη μισθωτοί ακολουθούν διαφορετικό υπολογισμό, βάσει ασφαλιστικής κατηγορίας.
Ενδεικτικές μηνιαίες ασφαλιστέες αποδοχές Κόστος ανά μήνα με 20% Εξαγορά 18 μηνών Εξαγορά 24 μηνών
1.000 ευρώ 200 ευρώ 3.600 ευρώ 4.800 ευρώ
1.500 ευρώ 300 ευρώ 5.400 ευρώ 7.200 ευρώ
1.800 ευρώ 360 ευρώ 6.480 ευρώ 8.640 ευρώ
2.000 ευρώ 400 ευρώ 7.200 ευρώ 9.600 ευρώ
Υποθετικά παραδείγματα πριν από τυχόν εκπτώσεις. Δεν καλύπτουν παλαιές αιτήσεις, ειδικά καθεστώτα ή κάθε ασφαλιστική περίπτωση.
Οι διευκολύνσεις εξόφλησης δεν εξαφανίζουν την επιβάρυνση. Ο e-ΕΦΚΑ προβλέπει εφάπαξ πληρωμή εντός τριμήνου με έκπτωση 2% ανά έτος εξαγοράς, ισόποσες δόσεις όσες και οι αναγνωριζόμενοι μήνες ή, στις προβλεπόμενες περιπτώσεις, παρακράτηση του ενός τετάρτου της σύνταξης μέχρι την εξόφληση.
Για έναν εργαζόμενο που προετοιμάζεται να ζήσει με εισόδημα σύνταξης, η πληρωμή αρκετών χιλιάδων ευρώ είναι μια σοβαρή απόφαση. Η δυνατότητα δόσεων διευκολύνει την καταβολή, αλλά μεταφέρει το βάρος στους επόμενους μήνες, όταν ήδη χρειάζεται να αναδιαμορφώσει τις δαπάνες του.
Το νομοθετικό ιστορικό εξηγεί γιατί ο ίδιος χρόνος θητείας δεν είχε πάντοτε το ίδιο κόστος. Οι ρυθμίσεις των νόμων 3863/2010 και 3996/2011 προέβλεψαν, για τις κατηγορίες που υπάγονταν σε αυτές, μειώσεις 30% και 50%, ανάλογα με τις προϋποθέσεις θεμελίωσης. Με τον νόμο 4387/2016 καταργήθηκε από τις 13 Μαΐου 2016 η συγκεκριμένη έκπτωση 50% για θεμελίωση με προϋποθέσεις από το 2015 και μετά. Οι αλλαγές αυτές δεν σημαίνουν ότι όλοι οι ασφαλισμένοι, συμπεριλαμβανομένων όλων των δημοσίων υπαλλήλων, υπάγονταν αυτομάτως στις ίδιες εκπτώσεις.
Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών
Χρειάζεται, επίσης, έγκαιρη ενημέρωση. Στις οδηγίες για τους δημοσίους υπαλλήλους, ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ότι η αίτηση αναγνώρισης υποβάλλεται πριν ή μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης. Μεταγενέστερη υποβολή επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση για θεμελίωση δικαιώματος, όταν από εσφαλμένη εκτίμηση δεν ζητήθηκε εγκαίρως η αναγνώριση και αποδεικνύεται ανεπαρκής ο πραγματικός χρόνος ασφάλισης· η εξαίρεση δεν αφορά απλώς την αύξηση της σύνταξης.
Το αίτημα που αξίζει να τεθεί θεσμικά είναι η δωρεάν αναγνώριση της υποχρεωτικής θητείας, συνολικά ή για ένα βασικό διάστημα, όπως οι δώδεκα μήνες. Η πρόταση χρειάζεται να προσδιορίζει ποιος καλύπτει τις εισφορές, πώς επηρεάζεται η σύνταξη και πώς αντιμετωπίζονται όσοι έχουν ήδη πληρώσει. Έτσι μπορεί να μετατραπεί από εύλογη διαμαρτυρία σε συγκεκριμένη νομοθετική διεκδίκηση.
Η Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδας (ΔΟΕ) και η Ομοσπονδία Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ) θα μπορούσε να ζητήσει επίσημη αποτίμηση του κόστους, εξέταση κρατικής κάλυψης και σαφείς απαντήσεις για τις διαφορετικές κατηγορίες εκπαιδευτικών. Το ζητούμενο είναι μια τεκμηριωμένη πρόταση που θα επιτρέπει στους ασφαλισμένους να γνωρίζουν εγκαίρως τις επιλογές τους.
Η διεκδίκηση μπορεί να στηριχθεί στην αξία της υποχρεωτικής υπηρεσίας, χωρίς αντιπαραθέσεις με όσους νόμιμα απαλλάχθηκαν και χωρίς να παρουσιάζεται ως δεδομένη δικαστική κρίση περί αντισυνταγματικότητας. Η θητεία ήταν πραγματικός χρόνος ζωής. Η Πολιτεία οφείλει να συζητήσει καθαρά ποιο μέρος του ασφαλιστικού κόστους είναι δίκαιο να αναλαμβάνει ο πολίτης που την εκπλήρωσε.
