Τελικά, πόσο «θρεπτικό» είναι πραγματικά ένα τρόφιμο; Η απάντηση δεν κρύβεται μόνο στις θερμίδες, στα λιπαρά ή στη ζάχαρη που αναγράφονται στη συσκευασία.
Μια νέα επιστημονική μελέτη προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο αξιολόγησης της διατροφικής αξίας, μέσα από τον Nutritional Value Score (NVS). Πρόκειται για έναν νέο δείκτη που εξετάζει συνολικά το διατροφικό προφίλ ενός τροφίμου, λαμβάνοντας υπόψη επτά διαφορετικές παραμέτρους.
Οι ερευνητές εφάρμοσαν το σύστημα σε 289 τρόφιμα από την Ινδονησία, το Μπανγκλαντές, την Κένυα, τη Νιγηρία και τις ΗΠΑ, με στόχο να συγκρίνουν τρόφιμα διαφορετικών κατηγοριών και να εντοπίσουν τις διαφορές στη θρεπτική τους αξία.
Δεν αρκεί να κοιτάμε μόνο τις θερμίδες
Ο NVS σχεδιάστηκε ώστε να μην περιορίζεται σε ένα μόνο χαρακτηριστικό ενός τροφίμου. Αντίθετα, συνδυάζει πληροφορίες για τις βιταμίνες, τα μέταλλα, την ποσότητα και την ποιότητα της πρωτεΐνης, τα ω-3 λιπαρά οξέα, τις φυτικές ίνες, την ενεργειακή πυκνότητα και συγκεκριμένες αναλογίες θρεπτικών συστατικών.
Στις αναλογίες αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η σχέση νατρίου προς κάλιο, κορεσμένων προς ακόρεστα λιπαρά και υδατανθράκων προς φυτικές ίνες. Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα λαμβάνουν επιπλέον ποινή 25% στη βαθμολογία τους.
Η λογική πίσω από τον νέο δείκτη είναι ότι δύο τρόφιμα μπορεί να έχουν παρόμοιο αριθμό θερμίδων, αλλά να προσφέρουν στον οργανισμό εντελώς διαφορετική ποσότητα και ποιότητα θρεπτικών συστατικών.
Έτσι, ένα τρόφιμο με περισσότερες θερμίδες δεν είναι απαραίτητα λιγότερο θρεπτικό από ένα τρόφιμο με λιγότερες. Αντίστοιχα, ένα προϊόν με χαμηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη ή λιπαρά δεν σημαίνει αυτόματα ότι αποτελεί και διατροφικά πλούσια επιλογή.
Ποια τρόφιμα βρέθηκαν στην κορυφή
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις κατηγορίες τροφίμων.
Στις ομάδες με τις υψηλότερες βαθμολογίες βρέθηκαν τα εντόσθια, τα σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα ψάρια και τα θαλασσινά. Ακολούθησαν το μη επεξεργασμένο κόκκινο κρέας, τα αυγά, τα όσπρια, το κοτόπουλο, το γάλα και το γιαούρτι, καθώς και οι ξηροί καρποί και οι σπόροι.
Σε επίπεδο μεμονωμένων τροφίμων, ιδιαίτερα υψηλές βαθμολογίες συγκέντρωσαν η αποξηραμένη μπάμια, τα αποξηραμένα ψάρια και θαλασσινά, το σπανάκι και άλλα σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα εντόσθια μοσχαριού και κοτόπουλου, καθώς και οι σαρδέλες και άλλα μικρά ψάρια.
Υψηλές έως αρκετά υψηλές βαθμολογίες παρουσίασαν επίσης τρόφιμα όπως οι φακές, τα αυγά, το τόφου, τα καρότα, η γκουάβα, η πορτοκαλί γλυκοπατάτα, τα αμύγδαλα και το γάλα χωρίς προσθήκη ζάχαρης, είτε ζωικό είτε από σόγια.
Στην αντίθετη πλευρά της κατάταξης βρέθηκαν τα αναψυκτικά, τα γλυκά αρτοσκευάσματα, τα στιγμιαία noodles, τα συσκευασμένα υπερ-επεξεργασμένα σνακ και τα επεξεργασμένα δημητριακά.
Όχι όλα τα φρούτα και τα λαχανικά είναι ίδια
Ένα από τα ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης είναι ότι η γενική κατηγορία ενός τροφίμου δεν αρκεί για να αποτυπώσει τη θρεπτική του αξία.
Για παράδειγμα, σύμφωνα με την ανάλυση, η γκουάβα συγκέντρωσε υψηλότερη βαθμολογία από το καρπούζι, ενώ το σπανάκι βρέθηκε σε σαφώς υψηλότερη θέση από τη μελιτζάνα. Αυτό δεν σημαίνει ότι το καρπούζι ή η μελιτζάνα είναι «κακές» τροφές. Δείχνει, όμως, ότι διαφορετικά τρόφιμα της ίδιας κατηγορίας μπορούν να προσφέρουν διαφορετική πυκνότητα θρεπτικών συστατικών.
Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα σημεία στα οποία ο NVS διαφοροποιείται από γνωστά συστήματα αξιολόγησης, όπως το Nutri-Score και το Health Star Rating. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο νέος δείκτης μπορούσε να διακρίνει σε μεγαλύτερο βαθμό τις διαφορές μεταξύ τροφίμων που ανήκουν στην ίδια ευρύτερη κατηγορία.
Ο δείκτης, ωστόσο, δεν δημιουργήθηκε ως μια απλή νέα ετικέτα για τις συσκευασίες των προϊόντων. Οι ερευνητές τον προορίζουν κυρίως για την έρευνα, τον σχεδιασμό πολιτικών δημόσιας υγείας και τη σύγκριση της διατροφικής αξίας των τροφίμων, μεταξύ άλλων σε σχέση με το κόστος και το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.
Πώς λειτουργεί ο NVS
Ο Nutritional Value Score συνδυάζει επτά επιμέρους στοιχεία:
- Βιταμίνες
- Μέταλλα
- Πρωτεΐνη και ποιότητα πρωτεΐνης
- Ω-3 λιπαρά οξέα
- Φυτικές ίνες
- Θερμιδική πυκνότητα
- Αναλογίες θρεπτικών συστατικών
Η συνολική βαθμολογία διαμορφώνεται σε κλίμακα από 1 έως 100, με τις υψηλότερες τιμές να αντιστοιχούν σε τρόφιμα με μεγαλύτερη θρεπτική αξία σύμφωνα με το συγκεκριμένο μοντέλο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν πάντως ότι η επιλογή των επιμέρους παραμέτρων και των βαρών τους περιλαμβάνει και επιστημονικές παραδοχές, ενώ απαιτείται περαιτέρω επικύρωση του συστήματος πριν θεωρηθεί οριστικό εργαλείο αξιολόγησης.
Τι σημαίνει αυτό για τη διατροφή μας
Το βασικό μήνυμα της μελέτης δεν είναι ότι υπάρχει μία και μοναδική «τέλεια» τροφή ή ότι ορισμένα τρόφιμα πρέπει να αποκλειστούν από τη διατροφή.
Αντίθετα, αναδεικνύει τη σημασία της ποικιλίας και της ποιότητας των τροφίμων. Τρόφιμα όπως τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα ψάρια, τα όσπρια, τα αυγά και οι ξηροί καρποί μπορούν να προσφέρουν σημαντικές ποσότητες διαφορετικών θρεπτικών συστατικών, ενώ τα υπερ-επεξεργασμένα προϊόντα κατατάχθηκαν χαμηλότερα στο συγκεκριμένο σύστημα.
Παράλληλα, η μελέτη δείχνει γιατί η αξιολόγηση μιας διατροφής μόνο με βάση τις θερμίδες μπορεί να είναι ανεπαρκής. Η συνολική θρεπτική αξία ενός τροφίμου εξαρτάται από περισσότερα στοιχεία: από τις βιταμίνες και τα μέταλλα μέχρι την πρωτεΐνη, τις φυτικές ίνες, τα ω-3 και τις αναλογίες μεταξύ διαφορετικών θρεπτικών συστατικών.
Ο NVS αποτελεί, επομένως, ένα νέο ερευνητικό εργαλείο και όχι έναν απόλυτο οδηγό διατροφής. Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση και επικύρωση. Το ενδιαφέρον του, ωστόσο, βρίσκεται στην προσπάθεια να μετατοπιστεί η συζήτηση από το «πόσες θερμίδες έχει ένα τρόφιμο» στο «τι πραγματικά προσφέρει στον οργανισμό».
