Το πράσινο τσάι έχει αποκτήσει σχεδόν… μυθικές διαστάσεις στα social media. Μειώνει τη χοληστερόλη, ρίχνει το σάκχαρο, «καίει» το λίπος στην κοιλιά, προστατεύει την καρδιά και, σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, συνδέεται ακόμη και με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής.
Η επιστημονική εικόνα, όμως, είναι πιο συγκρατημένη. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι το πράσινο τσάι μπορεί πράγματι να έχει οφέλη για την υγεία, αλλά οι επιδράσεις του είναι συνήθως μικρές και δεν δικαιολογούν τους χαρακτηρισμούς περί «θαυματουργού» ροφήματος.
Χοληστερόλη: Υπάρχει όφελος, αλλά είναι μικρό
Τα πιο ισχυρά στοιχεία προέρχονται από μετα-ανάλυση του 2023 στο Frontiers in Nutrition, η οποία συνδύασε 55 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες με σχεδόν 5.000 συμμετέχοντες.
Η χρήση εκχυλίσματος πράσινου τσαγιού συνδέθηκε με μείωση της ολικής χοληστερόλης κατά περίπου 7,6 mg/dL και της LDL, της λεγόμενης «κακής» χοληστερόλης, κατά περίπου 0,15 mmol/L. Παράλληλα, παρατηρήθηκε μικρή βελτίωση στα επίπεδα σακχάρου.
Τα αποτελέσματα ήταν στατιστικά σημαντικά, όμως η πραγματική επίδραση παραμένει περιορισμένη. Ενδεικτικά, οι στατίνες μπορούν να μειώσουν την LDL κατά πολύ μεγαλύτερα ποσοστά. Με άλλα λόγια, το πράσινο τσάι μπορεί να προσφέρει μια μικρή βελτίωση, αλλά δεν λειτουργεί ως υποκατάστατο των φαρμακευτικών θεραπειών.
Και στην αρτηριακή πίεση τα αποτελέσματα είναι μάλλον modest. Μελέτες έχουν καταγράψει μειώσεις της τάξης των 2 mmHg στη συστολική και περίπου 1,9 mmHg στη διαστολική πίεση. Άλλη μεγάλη ανάλυση, ωστόσο, βρήκε ακόμη μικρότερη επίδραση και χαρακτήρισε τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά αβέβαια.
Επομένως, το πράσινο τσάι μπορεί να συμβάλλει ελαφρώς στη ρύθμιση της πίεσης, δεν αποτελεί όμως θεραπεία για την υπέρταση.
«Καίει» το λίπος στην κοιλιά;
Εδώ χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή. Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει μικρή μείωση του σπλαχνικού λίπους, δηλαδή του λίπους που βρίσκεται γύρω από τα εσωτερικά όργανα. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτά βασίζονται κυρίως σε ροφήματα εμπλουτισμένα με υψηλές ποσότητες κατεχινών και όχι απαραίτητα σε ένα απλό φλιτζάνι πράσινο τσάι.
Σε μία μελέτη, 104 ενήλικες κατανάλωναν για 12 εβδομάδες ρόφημα με περισσότερα από 600 mg κατεχινών ημερησίως. Η ομάδα αυτή παρουσίασε μικρή μείωση του σπλαχνικού λίπους σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.
Το εύρημα είναι ενδιαφέρον, αλλά δεν σημαίνει ότι το πράσινο τσάι από μόνο του «λιώνει» το λίπος στην κοιλιά.
Το εντυπωσιακό εύρημα για τη μακροζωία
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αφορά τη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση πράσινου τσαγιού και τον κίνδυνο θανάτου. Μετα-ανάλυση του 2019, βασισμένη σε οκτώ ιαπωνικές μελέτες και περισσότερους από 313.000 ανθρώπους, εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση πράσινου τσαγιού και τη θνησιμότητα.
Οι άνδρες που κατανάλωναν πέντε ή περισσότερα φλιτζάνια την ημέρα εμφάνιζαν περίπου 10% μικρότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία σε σύγκριση με όσους έπιναν λιγότερο από ένα φλιτζάνι.
Στις γυναίκες, η διαφορά έφτανε το 18%. Παράλληλα, καταγράφηκε μεγαλύτερη μείωση στους θανάτους από καρδιαγγειακά νοσήματα και εγκεφαλικά επεισόδια. Υπάρχει όμως ένα πολύ σημαντικό «αλλά»: πρόκειται για συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι το πράσινο τσάι προκαλεί από μόνο του τη μείωση του κινδύνου θανάτου.
Οι άνθρωποι που καταναλώνουν περισσότερο τσάι μπορεί να διαφέρουν από τον υπόλοιπο πληθυσμό και σε άλλους παράγοντες, όπως η διατροφή, η άσκηση, το κάπνισμα ή το εισόδημα.
Και το «αντιγηραντικό» μυστικό;
Εδώ οι ισχυρισμοί γίνονται ακόμη πιο εντυπωσιακοί. Η EGCG, μία από τις βασικές κατεχίνες του πράσινου τσαγιού, έχει μελετηθεί για πιθανές επιδράσεις σε πολλούς από τους μηχανισμούς που σχετίζονται με τη γήρανση.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος των στοιχείων προέρχεται από εργαστηριακά πειράματα σε κύτταρα και ζώα. Σε αυτές τις συνθήκες μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις EGCG από εκείνες που θα μπορούσε να προσλάβει ένας άνθρωπος πίνοντας απλώς ένα φλιτζάνι τσάι.
Επομένως, το γεγονός ότι μια ουσία έχει ενδιαφέρουσα δράση στο εργαστήριο δεν σημαίνει ότι το ίδιο αποτέλεσμα θα εμφανιστεί και στον ανθρώπινο οργανισμό.
Προσοχή στα συμπληρώματα
Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο. Όποιος θέλει να ενισχύσει τις πιθανές επιδράσεις του πράσινου τσαγιού μέσω συμπληρωμάτων δεν πρέπει να θεωρεί ότι «περισσότερο σημαίνει καλύτερο».
Η EFSA έχει επισημάνει ότι υψηλές δόσεις EGCG από συμπληρώματα, περίπου 800 mg την ημέρα, μπορεί να συνδέονται με πρώιμα σημάδια ηπατικής βλάβης. Αντίθετα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τέτοια προβλήματα δεν παρατηρούνται συνήθως από το συμβατικά παρασκευασμένο πράσινο τσάι.
Τελικά, αξίζει να πίνουμε πράσινο τσάι;
Η απάντηση δεν είναι ούτε «θαυματουργό» ούτε «άχρηστο». Το πράσινο τσάι είναι ένα ρόφημα χωρίς θερμίδες που μπορεί να προσφέρει μικρές θετικές επιδράσεις στη χοληστερόλη, το σάκχαρο και πιθανώς την αρτηριακή πίεση. Παράλληλα, αρκετές μελέτες έχουν καταγράψει συσχέτιση ανάμεσα στην υψηλή κατανάλωσή του και τον χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πέντε φλιτζάνια την ημέρα αποτελούν «συνταγή» μακροζωίας.
Το πράσινο τσάι δεν αντικαθιστά τα φάρμακα, την άσκηση ή μια ισορροπημένη διατροφή, ενώ οι πολύ μεγάλες δόσεις εκχυλισμάτων μέσω συμπληρωμάτων χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.
Τελικά, το μεγαλύτερο «μυστικό» ίσως είναι πολύ πιο απλό: το πράσινο τσάι μπορεί να αποτελεί μια καλή προσθήκη σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, αλλά όχι ένα μαγικό ρόφημα που κάνει όσα υπόσχονται τα social media.
