Το τελευταίο διάστημα, οι δήμοι κλιμακώνουν τις επιχειρήσεις απομάκρυνσης εγκαταλελειμμένων οχημάτων που μένουν ακίνητα για εβδομάδες ή ακόμη και μήνες στις ίδιες θέσεις, καταλαμβάνοντας δημόσιο χώρο και προκαλώντας συχνά ζητήματα καθαριότητας, ασφάλειας και προσβασιμότητας.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Δήμου Ζωγράφου, όπου στις 15 Σεπτεμβρίου απομακρύνθηκαν με γερανό δέκα εγκαταλελειμμένα οχήματα από διάφορα σημεία της πόλης. Η επιχείρηση κάλυψε τις οδούς Παπαδιαμαντοπούλου, Γρηγορίου Αυξεντίου, Υδάσπου, Μυκόνου, Γρηγορίου Κουσίδη, Ούλωφ Πάλμε, Θεοδάμαντος, Σεβαστείας και Μαικήνα, ενώ σύμφωνα με τον Δήμο οι απομακρύνσεις θα συνεχιστούν.
Παρόμοιες δράσεις εκτελούνται πλέον τακτικά και σε άλλες περιοχές της Αττικής. Το καλοκαίρι, για παράδειγμα, ο Δήμος Ηρακλείου Αττικής προχώρησε σε νέα εκστρατεία περισυλλογής οχημάτων από κεντρικούς και μικρότερους δρόμους, με στόχο αφενός την απελευθέρωση θέσεων στάθμευσης και αφετέρου την απομάκρυνση πιθανών εστιών ρύπανσης.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται σε αυτοκίνητα εμφανώς κατεστραμμένα ή χωρίς πινακίδες. Η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες χρονικές προθεσμίες και, υπό προϋποθέσεις, ακόμη και ένα σχετικά καλοδιατηρημένο όχημα μπορεί να χαρακτηριστεί εγκαταλελειμμένο.
Πότε ένα αυτοκίνητο χαρακτηρίζεται εγκαταλελειμμένο;
Το βασικό θεσμικό πλαίσιο ορίζεται από το Π.Δ. 116/2004 και αφορά κυρίως επιβατικά ΙΧ και ελαφρά επαγγελματικά οχήματα έως 3,5 τόνους.
Ένα όχημα μπορεί να χαρακτηριστεί εγκαταλελειμμένο όταν παραμένει σε δημόσιο, δημοτικό ή κοινοτικό δρόμο όπου απαγορεύεται η στάθμευση για χρονικό διάστημα άνω των 30 ημερών.
Η προθεσμία επεκτείνεται στις 90 ημέρες όταν το όχημα βρίσκεται σε άλλο δημόσιο, δημοτικό, κοινοτικό ή λιμενικό χώρο χωρίς σχετική άδεια. Εγκαταλελειμμένο μπορεί επίσης να θεωρηθεί όχημα που έχει εγκαταλειφθεί σε ιδιωτικό χώρο χωρίς τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη του χώρου ή όταν, λόγω της κατάστασής του, αποτελεί κίνδυνο για το περιβάλλον, τη δημόσια υγεία, την ασφάλεια ή την περιουσία. Αυτό σημαίνει πως δεν απαιτείται υποχρεωτικά το όχημα να είναι διαλυμένο, σκουριασμένο ή χωρίς τροχούς. Καθοριστικός είναι ο συνδυασμός του σημείου όπου βρίσκεται, του χρόνου παραμονής και της κατάστασής του.
Όταν οι αρμόδιες υπηρεσίες εντοπίσουν όχημα που πληροί τις προϋποθέσεις, διενεργείται αυτοψία και τοποθετείται σε εμφανές σημείο το ειδικό σήμα που ενημερώνει ότι έχει εκκινήσει η διαδικασία χαρακτηρισμού του ως εγκαταλελειμμένου. Από εκείνη τη στιγμή ξεκινά η πιο κρίσιμη αντίστροφη μέτρηση για τον ιδιοκτήτη.
Οι 45 ημέρες πριν χαθεί οριστικά το αυτοκίνητο
Αν περάσουν 45 ημέρες από την τοποθέτηση του ειδικού σήματος και ο ιδιοκτήτης δεν απομακρύνει ή δεν αναζητήσει το αυτοκίνητό του, το όχημα χαρακτηρίζεται πλέον ως Όχημα Τέλους Κύκλου Ζωής (ΟΤΚΖ) και εισέρχεται στη διαδικασία περισυλλογής από τον Δήμο. Η συγκεκριμένη διαδικασία προβλέπεται ρητά από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Το αυτοκίνητο οδηγείται στη συνέχεια σε εγκεκριμένο σύστημα συλλογής. Εκεί υπάρχει ένα ακόμη μικρό «παράθυρο» για τον ιδιοκτήτη: το όχημα παραμένει για 10 ημέρες προτού προωθηθεί για περαιτέρω επεξεργασία. Εφόσον αναζητηθεί εντός αυτού του διαστήματος, μπορεί να επιστραφεί, αφού καταβληθούν τα έξοδα απομάκρυνσης και φύλαξης. Αν ο ιδιοκτήτης δεν εμφανιστεί, ακολουθεί η διαδικασία επεξεργασίας και ανακύκλωσης.
Η οριστική διαγραφή συνδέεται με την παράδοση του οχήματος σε αδειοδοτημένη εγκατάσταση ανακύκλωσης και την έκδοση πιστοποιητικού καταστροφής. Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι η οριστική διαγραφή στις περιοχές όπου εφαρμόζεται το Π.Δ. 116/2004 ολοκληρώνεται μέσω των αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων του συστήματος της ΕΔΟΕ.
Η «παγίδα» της ψηφιακής ακινησίας που φέρνει πρόστιμο έως 30.000 ευρώ
Υπάρχει, ωστόσο, και μια δεύτερη παγίδα που αγγίζει χιλιάδες ιδιοκτήτες οι οποίοι έχουν θέσει το αυτοκίνητό τους σε ψηφιακή ακινησία μέσω myCAR.
Η ψηφιακή ακινησία δεν σημαίνει πως το αυτοκίνητο μπορεί απλώς να παραμένει παρκαρισμένο στον δρόμο χωρίς χρήση. Σύμφωνα με τις επικαιροποιημένες οδηγίες της ΑΑΔΕ για το 2026, μετά τη δήλωση ακινησίας οι πινακίδες αφαιρούνται από το όχημα και το αυτοκίνητο οφείλει να φυλάσσεται σε κλειστό ή περιφραγμένο χώρο, τα ακριβή στοιχεία του οποίου δηλώνονται ηλεκτρονικά.
Οι κυρώσεις σε αυτή την περίπτωση είναι ιδιαίτερα αυστηρές. Αν αυτοκίνητο δηλωμένο σε ακινησία εντοπιστεί να κυκλοφορεί, να φέρει πινακίδες ή ακόμη και να βρίσκεται σταθμευμένο σε δημόσιο χώρο ή σε διαφορετικό σημείο από εκείνο που έχει δηλωθεί, η ΑΑΔΕ θεωρεί ότι έχει κυκλοφορήσει.
Τότε επιβάλλονται τα προβλεπόμενα τέλη κυκλοφορίας και οι σχετικές προσαυξήσεις, καθώς και επιπλέον διοικητικό πρόστιμο 10.000 ευρώ. Σε περίπτωση υποτροπής, το πρόστιμο φτάνει στα 30.000 ευρώ και προβλέπεται αφαίρεση της άδειας οδήγησης για τρία χρόνια.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια, καθώς αρκετοί ιδιοκτήτες πιστεύουν λανθασμένα ότι αρκεί να έχουν δηλώσει το όχημα σε ακινησία για να το αφήσουν επ' αόριστον σε μια θέση στον δρόμο.
Οι δύο διαδικασίες είναι διαφορετικές, αλλά μπορούν να συμπέσουν: ένα αυτοκίνητο μπορεί αφενός να βρίσκεται παράνομα σε δημόσιο χώρο ενώ έχει δηλωθεί σε ψηφιακή ακινησία και αφετέρου, εφόσον παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα στο ίδιο σημείο, να ενεργοποιηθεί και η διαδικασία χαρακτηρισμού του ως εγκαταλελειμμένου. Για τον ιδιοκτήτη, επομένως, το ειδικό αυτοκόλλητο του Δήμου δεν πρέπει να αγνοηθεί. Η παρέλευση των προβλεπόμενων προθεσμιών μπορεί να οδηγήσει από την απλή απομάκρυνση με γερανό έως την ανακύκλωση και, τελικά, την οριστική διαγραφή του αυτοκινήτου από το μητρώο οχημάτων.
