Δύο προβλήματα που συνδέονται όλο και περισσότερο αντιμετωπίζει η Ελλάδα: οι νέοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι και, την ίδια στιγμή, οι γεννήσεις μειώνονται δραματικά.
Οι νέοι στην Ελλάδα φεύγουν από το πατρικό τους κατά μέσο όρο στα 30,9 χρόνια, ενώ η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού έχει πλέον φτάσει τα 32,2 χρόνια. Την ίδια ώρα, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 42% μέσα σε μόλις 15 χρόνια, από 117,44 χιλιάδες το 2009 σε 68,31 χιλιάδες το 2024.
Η στεγαστική κρίση δεν είναι η μοναδική αιτία της υπογεννητικότητας. Ωστόσο, η αδυναμία των νέων να εξασφαλίσουν μια οικονομικά προσιτή κατοικία κάνει ακόμη πιο δύσκολο τον σχεδιασμό της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής.
Σχεδόν 31 ετών όταν φεύγουν από το πατρικό
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι νέοι εγκαταλείπουν κατά μέσο όρο το πατρικό τους στα 26,3 χρόνια. Στην Ελλάδα, η ηλικία αυτή φτάνει τα 30,9 χρόνια.
Πρόκειται για μία από τις υψηλότερες ηλικίες στην ΕΕ, με την Ελλάδα να βρίσκεται στη δεύτερη θέση μαζί με τη Σλοβακία και πίσω από την Κροατία, όπου οι νέοι φεύγουν από το σπίτι των γονιών τους στα 31,5 χρόνια.
Στον αντίποδα, στη Φινλανδία η ανεξαρτητοποίηση γίνεται περίπου στα 21,4 χρόνια, στη Δανία στα 21,8 και στην Εσθονία και τη Λιθουανία στα 22,7.
Η καθυστέρηση δεν αφορά μόνο τους φοιτητές ή τους ανέργους. Ακόμη και νέοι που εργάζονται εξακολουθούν σε σημαντικό βαθμό να μένουν με τους γονείς τους, καθώς το εισόδημά τους συχνά δεν επαρκεί για να καλύψει το κόστος μιας αυτόνομης ζωής.
Δουλειά υπάρχει, σπίτι όμως;
Τα στοιχεία δείχνουν μια πραγματικότητα που γίνεται όλο και πιο συνηθισμένη: το να έχει κάποιος δουλειά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί και να φύγει από το πατρικό του.
Στην ΕΕ, από τους νέους ηλικίας 18 έως 34 ετών που μένουν με τους γονείς τους ή εξακολουθούν να συνδέονται οικονομικά με το οικογενειακό νοικοκυριό, το 36,7% εργάζεται με πλήρες ωράριο και το 7,2% με μερική απασχόληση.
Στην Ελλάδα, η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη λόγω της μεγάλης απόστασης ανάμεσα στα εισοδήματα και στο κόστος ζωής.
Το 2025, το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στις 13.612 μονάδες αγοραστικής δύναμης, έναντι 22.630 στην ΕΕ.
Μάλιστα, σε πραγματικούς όρους, σε σύγκριση με το 2010, το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε κατά 25,4% στην ΕΕ, ενώ στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 22,3%.
Το σπίτι «τρώει» μεγάλο μέρος του εισοδήματος
Η στεγαστική πίεση αποτυπώνεται έντονα και στα στοιχεία για το κόστος κατοικίας. Το 2025, το 26,4% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε νοικοκυριό όπου τουλάχιστον το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος κατευθυνόταν στο συνολικό κόστος στέγασης. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 7,7%.
Παράλληλα, το 87,1% των πολιτών στην Ελλάδα δήλωσε ότι αντιμετωπίζει τουλάχιστον κάποια δυσκολία να τα βγάλει πέρα, έναντι 42,5% στην ΕΕ.
Η πίεση δεν σταματά εκεί. Το 18,1% του πληθυσμού δήλωσε ότι αδυνατεί να καλύψει το κόστος για επαρκή θέρμανση της κατοικίας του, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στο 8,8%.
Όλα αυτά κάνουν την έξοδο από το πατρικό ακόμη πιο δύσκολη. Το ενοίκιο ή η δόση ενός στεγαστικού προστίθενται στους λογαριασμούς και τα καθημερινά έξοδα, σε μια χώρα όπου τα διαθέσιμα εισοδήματα παραμένουν χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Πρώτο παιδί στα 32 – Οι γεννήσεις μειώθηκαν 42%
Την ίδια στιγμή που οι νέοι φεύγουν από το πατρικό τους στα 30,9 χρόνια, η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού έχει φτάσει τα 32,2 χρόνια.
Το 1979-1980 η αντίστοιχη ηλικία ήταν 26,2 χρόνια. Μέσα σε περίπου τέσσερις δεκαετίες, δηλαδή, η απόκτηση παιδιού μετατέθηκε κατά σχεδόν έξι χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με πολλούς παράγοντες, όπως οι μεγαλύτερες περίοδοι σπουδών, η εργασιακή ανασφάλεια, τα χαμηλότερα εισοδήματα και η δυσκολία εξασφάλισης κατοικίας.
Την ίδια ώρα, οι γεννήσεις στην Ελλάδα καταγράφουν μεγάλη πτώση. Από 117,44 χιλιάδες το 2009 μειώθηκαν σε 68,31 χιλιάδες το 2024, δηλαδή κατά 42%.
Λιγότερες γυναίκες σε ηλικία τεκνοποίησης
Το δημογραφικό πρόβλημα δεν αφορά μόνο το πόσα παιδιά αποκτά κάθε γυναίκα. Μειώνεται ταυτόχρονα και ο αριθμός των ανθρώπων που βρίσκονται στις ηλικίες δημιουργίας οικογένειας.
Ο γυναικείος πληθυσμός ηλικίας 25 έως 44 ετών μειώθηκε κατά σχεδόν 480.000 άτομα, δηλαδή 28%.
Έτσι δημιουργείται ένας δύσκολος κύκλος: λιγότερες γυναίκες βρίσκονται σε ηλικίες τεκνοποίησης, ενώ όσες βρίσκονται σε αυτές τις ηλικίες αποκτούν κατά μέσο όρο λιγότερα παιδιά και σε μεγαλύτερη ηλικία.
Ολόκληρες περιοχές της Ελλάδας αδειάζουν
Η μείωση των γεννήσεων έχει πλέον έντονο αποτύπωμα και στον χάρτη της χώρας.
Σε έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας – Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία και Φλώρινα – οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά περισσότερο από 50% μεταξύ 2009 και 2024.
Το 2024, σε εθνικό επίπεδο, αντιστοιχούσαν 184 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, έναντι 92 θανάτων ανά 100 γεννήσεις το 2009.
Σε Σέρρες, Ευρυτανία και Γρεβενά καταγράφηκαν μάλιστα 3,5 ή και περισσότεροι θάνατοι για κάθε γέννηση.
Μόλις πέντε από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες – Θήρα, Μύκονος, Κως, Νάξος και Ρέθυμνο – είχαν το 2024 περισσότερες γεννήσεις από θανάτους.
Ένας φαύλος κύκλος που δύσκολα σπάει
Η στεγαστική κρίση και το δημογραφικό δεν είναι το ίδιο πρόβλημα, όμως εξελίσσονται παράλληλα και μπορούν να επηρεάζουν η μία την άλλη.
Όταν ένας νέος δυσκολεύεται να φύγει από το πατρικό, να βρει σταθερή δουλειά και να εξασφαλίσει ένα σπίτι, ο σχεδιασμός για το μέλλον γίνεται πιο δύσκολος. Η δημιουργία οικογένειας και η απόκτηση παιδιών μπορεί να μετατίθενται για αργότερα.
Και όσο οι γεννήσεις μειώνονται, τόσο μικρότερες γίνονται οι επόμενες γενιές, ενισχύοντας τη γήρανση του πληθυσμού και την ερήμωση ορισμένων περιοχών.
Η Ελλάδα, λοιπόν, βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν διπλό «γρίφο»: μια γενιά που δυσκολεύεται να αποκτήσει το δικό της σπίτι και μια χώρα που αποκτά όλο και λιγότερα παιδιά.
