Η μεγαλύτερη διαφορά των youth hostels βρίσκεται στη διαμονή. Σε ένα ξενοδοχείο ο ταξιδιώτης κλείνει συνήθως ένα ιδιωτικό δωμάτιο. Στα hostels μπορεί να κλείσει ένα κρεβάτι σε κοιτώνα τεσσάρων, έξι, οκτώ ή και περισσότερων ατόμων. Υπάρχουν βέβαια πλέον και πολλά hostels με ιδιωτικά δωμάτια, ακόμη και με δικό τους μπάνιο, αλλά η κοινόχρηστη διαμονή παραμένει το χαρακτηριστικό που τα ξεχωρίζει.
Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους που τα προτιμούν οι νέοι: κοστίζουν συνήθως πολύ λιγότερο από ένα ξενοδοχείο, ιδιαίτερα σε ακριβές ευρωπαϊκές πόλεις. Ένας νέος που θέλει να ταξιδέψει για δύο ή τρεις εβδομάδες ενδιαφέρεται συχνά περισσότερο να διαθέσει τα χρήματά του σε μετακινήσεις, φαγητό, συναυλίες, μουσεία και εμπειρίες παρά σε ένα δωμάτιο στο οποίο θα βρίσκεται μόνο για να κοιμηθεί.
Υπάρχει όμως και κάτι σημαντικότερο από την τιμή: η κοινωνικότητα. Τα περισσότερα hostels διαθέτουν κοινόχρηστο σαλόνι, κουζίνα, μπαρ, τραπεζαρία ή άλλους χώρους στους οποίους συναντιούνται ταξιδιώτες από διαφορετικές χώρες. Κάποιος μπορεί να φτάσει μόνος του στη Βαρκελώνη, στην Πράγα ή στο Βερολίνο και μέσα σε λίγες ώρες να γνωρίσει ανθρώπους από πέντε διαφορετικές χώρες. Για έναν νέο που ταξιδεύει μόνος αυτό έχει τεράστια σημασία.
Πολλά hostels οργανώνουν επίσης walking tours, βραδιές γνωριμίας, pub crawls, κοινά δείπνα, παιχνίδια, εκδρομές ή άλλες δραστηριότητες. Ουσιαστικά βοηθούν τους επισκέπτες τους να συναντηθούν μεταξύ τους. Το ξενοδοχείο, αντίθετα, βασίζεται περισσότερο στην ιδιωτικότητα: ο επισκέπτης μπαίνει στο δωμάτιό του και μπορεί να μη μιλήσει ποτέ με κανέναν άλλο ένοικο.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα είναι η κοινόχρηστη κουζίνα που διαθέτουν πολλά hostels. Για έναν νέο με περιορισμένο budget, η δυνατότητα να αγοράσει κάτι από το supermarket και να μαγειρέψει μόνος του μπορεί να μειώσει εντυπωσιακά το κόστος ενός ταξιδιού. Υπάρχουν επίσης συνήθως lockers για τις αποσκευές, Wi-Fi, χώροι εργασίας, πλυντήρια και χώροι φύλαξης αποσκευών.
Από την άλλη πλευρά, το χαμηλότερο κόστος συνοδεύεται από συμβιβασμούς. Στον κοιτώνα υπάρχει λιγότερη ιδιωτικότητα, μπορεί κάποιος να ακούει τον διπλανό του να ροχαλίζει, να ξυπνά όταν άλλοι επιστρέφουν αργά ή να χρησιμοποιεί κοινόχρηστο μπάνιο. Γι' αυτό το hostel δεν είναι απαραίτητα καλύτερο από το ξενοδοχείο· είναι διαφορετικός τρόπος ταξιδιού.
Το ξενοδοχείο προσφέρει συνήθως μεγαλύτερη άνεση, ιδιωτικότητα, καθαριότητα δωματίου σε τακτική βάση, περισσότερες υπηρεσίες και προσωπικό χώρο. Το hostel προσφέρει χαμηλότερο κόστος, ελευθερία, αυθορμητισμό και ευκολότερη γνωριμία με άλλους ανθρώπους.
Και ίσως εδώ βρίσκεται η πραγματική εξήγηση της δημοτικότητάς τους στους νέους. Για πολλούς από αυτούς το ταξίδι δεν σημαίνει πολυτελές δωμάτιο. Σημαίνει να φύγουν με ένα σακίδιο, να κοιμηθούν φθηνά, να γνωρίσουν ανθρώπους από ολόκληρο τον κόσμο και την επόμενη ημέρα να αποφασίσουν ότι θα συνεχίσουν όλοι μαζί για την επόμενη πόλη.
Το ξενοδοχείο προσφέρει κυρίως διαμονή. Το καλό hostel μπορεί να προσφέρει και κάτι ακόμη: παρέα, γνωριμίες και την αίσθηση ότι το ίδιο το κατάλυμα αποτελεί μέρος του ταξιδιού.
