Σοβαρά ερωτήματα για τη διαχείριση του μεταναστευτικού στα ελληνικά σύνορα θέτει η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), η οποία στην Ετήσια Έκθεσή της για το 2025 καταγράφει δεκάδες περιστατικά άτυπων αναγκαστικών επιστροφών μεταναστών και προσφύγων. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Μηχανισμού Καταγραφής, τουλάχιστον 359 άνθρωποι φέρονται να επαναπροωθήθηκαν την τριετία 2023-2025, ανάμεσά τους 94 γυναίκες, 90 παιδιά και 42 άτομα που ανήκαν σε ευάλωτες ομάδες.
Η ΕΕΔΑ χρησιμοποιεί τον όρο «Άτυπη Αναγκαστική Επιστροφή» (ΑΑΕ) για να περιγράψει τόσο τις καταγγελλόμενες επαναπροωθήσεις αιτούντων άσυλο όσο και κάθε άλλη απομάκρυνση πολιτών τρίτων χωρών χωρίς να τηρούνται οι προβλεπόμενες από το εθνικό και διεθνές δίκαιο διαδικασίες.
Μαρτυρίες για Έβρο και θαλάσσια σύνορα
Η έκθεση βασίζεται σε 23 προσωπικές μαρτυρίες, οι οποίες αφορούν 21 περιστατικά που φέρονται να σημειώθηκαν από τον Ιανουάριο του 2023 έως τον Δεκέμβριο του 2025.
Στον Έβρο καταγράφηκαν 11 περιστατικά με τουλάχιστον 62 φερόμενα θύματα, μεταξύ των οποίων 21 γυναίκες, 34 παιδιά και 11 άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες.
Αντίστοιχα, στα θαλάσσια σύνορα καταγράφηκαν 10 περιστατικά με τουλάχιστον 310 άτομα, ανάμεσά τους 83 γυναίκες, 64 παιδιά και 32 ευάλωτα πρόσωπα.
Καταγγελίες για χρήση βίας και εμπλοκή ένστολων
Στις μαρτυρίες που συγκέντρωσε ο Μηχανισμός γίνεται λόγος για συμμετοχή τόσο ένστολων όσο και ατόμων με πολιτικά ρούχα στις επιχειρήσεις απομάκρυνσης μεταναστών. Σε ορισμένες περιπτώσεις στον Έβρο αναφέρεται ακόμη και η συμμετοχή πολιτών τρίτων χωρών, οι οποίοι φέρονται να ενεργούσαν υπό τις οδηγίες ή σε συνεργασία με ένστολο προσωπικό.
Παράλληλα, καταγράφονται καταγγελίες για άσκηση σωματικής βίας, αλλά και για περιστατικά που περιγράφονται ως τιμωρητική μεταχείριση κατά τη διάρκεια των επαναπροωθήσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο γεγονός ότι, σύμφωνα με τις καταθέσεις των φερόμενων θυμάτων, οι περισσότεροι δεν υποβλήθηκαν ποτέ σε επίσημη διαδικασία καταγραφής ή ταυτοποίησης από τις ελληνικές αρχές, παρά το ότι είχαν εντοπιστεί εντός της ελληνικής επικράτειας.
Η ΕΕΔΑ εκτιμά ότι αυτό αποτελεί σοβαρή ένδειξη παραβίασης των υποχρεώσεων της χώρας ως προς την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου και την προστασία των δικαιωμάτων των αιτούντων διεθνή προστασία.
«Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά»
Στα συμπεράσματα της έκθεσης, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι από τον αριθμό των περιστατικών και τον τρόπο με τον οποίο περιγράφονται στις μαρτυρίες προκύπτει εικόνα οργανωμένης πρακτικής και όχι μεμονωμένων συμβάντων.
Όπως επισημαίνεται, οι καταγγελλόμενες ενέργειες ενδέχεται να συνιστούν παραβιάσεις της αρχής της μη επαναπροώθησης, του δικαιώματος στο άσυλο, της απαγόρευσης των συλλογικών απελάσεων, καθώς και άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων που προστατεύονται από το διεθνές, ευρωπαϊκό και ελληνικό δίκαιο.
Η Ετήσια Έκθεση ολοκληρώνεται με σειρά προτάσεων προς τις αρμόδιες αρχές, ζητώντας την πλήρη εφαρμογή της αρχής της μη επαναπροώθησης, τη διασφάλιση της πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου, την αποτελεσματική διερεύνηση όλων των σχετικών καταγγελιών, καθώς και την ενίσχυση της λογοδοσίας και της πρόσβασης των θυμάτων στη δικαιοσύνη.
