Ουσιαστική και όχι κατ' όνομα Δια-Βίου Εκπαίδευση στη σύγχρονη εποχή των ραγδαίων εξελίξεων
Του Νίκου Ηλιάδη*

Η Δια βίου Εκπαίδευση έχει στόχο να εκπαιδεύσει σε νέες γνώσεις και επαγγελματικές ικανότητες όλους τους εργαζομένους και σε όλα τα επίπεδα , που παράγονται με εκρηκτική ταχύτητα στην εποχή μας , και  στις οποίες δεν εκπαιδεύτηκαν κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους .

Στη χώρα μας δεν παράγεται εφαρμοσμένη γνώση , και μεταφέρεται από τα κέντρα παραγωγής και διάχυσης με σημαντική χρονική υστέρηση , γεγονός που δεν συμβάλλει στην εξασφάλιση ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας.

Επιπλέον δεν υπάρχουν ορατοί και συγκεκριμένοι μηχανισμοί, φορείς εκπαίδευσης ,  εκπαιδευτικοί, που να παρακολουθούν οργανωμένα τις ραγδαίες εξελίξεις και να τις  μεταφέρουν σε ενδιαφερόμενους  εργαζόμενους ή μη , με ανάλογους των απαιτούμενων στη σύγχρονη εποχή  ρυθμών .

Στο πλαίσιο των ελλείψεων αυτών, προφανώς δημιουργείται πλήθος προβλημάτων στην παρεχόμενη επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση , αφού δεν παρακολουθεί τις ραγδαίες εξελίξεις , οι εξοπλισμοί στα εργαστήρια δεν ανανεώνονται με τους απαιτούμενους ρυθμούς , τα εγχειρίδια / βιβλία ( που θα μπορούσαν να προσφέρονται και ηλεκτρονικά για να παρακολουθούν τις εξελίξεις )  , προγράμματα ,  έχουν ανάλογη  υστέρηση κλπ.  Απαιτείται η δημιουργία ενός πλαισίου ικανού να παρακολουθεί τις εξελίξεις , και που θα αξιοποιεί το ανθρώπινο δυναμικό , τον σπουδαιότερο πάντοτε αλλά ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή συντελεστή της οικονομίας  της γνώσης. 

Τα πραγματοποιούμενα πολυάριθμα προγράμματα δια- βίου εκπαίδευσης, επιδοτούμενα από την ΕΕ  στις περισσότερες περιπτώσεις,  στην πραγματικότητα είναι επαναλαμβανόμενα προγράμματα βασικής εκπαίδευσης , και όχι εκπαίδευσης στη νέα γνώση που παράγεται , όπου παράγεται, και που στις περισσότερες περιπτώσεις δεν γνωρίζουμε κατά οργανωμένο τρόπο.

Ο ρυθμός των αλλαγών στο κοινωνικό περιβάλλον ως συνάρτηση του χρόνου μπορεί να απεικονιστεί χονδρικά με μια ευθεία γραμμή με μικρή κλίση όπως στο παρακάτω σχήμα ( Σχήμα 1 ), μέχρι τον 18ο και 19ο αιώνα . Η ευθεία αυτή μετατρέπεται σε καμπύλη με μεγάλη κλίση στην αρχή του 20ου αιώνα , και ο ρυθμός των μεταβολών αυτών αυξάνει δραματικά στις μέρες μας , και όχι μόνο σ’ ένα τμήμα του γνωστού σήμερα κόσμου .

Ο ρυθμός των μεταβολών ποικίλλει ανάμεσα στις διάφορες χώρες , και είναι αποτέλεσμα του ρυθμού ανάπτυξης , των Εθνικών φιλοδοξιών, των οικονομικών δεσμών με κράτη που παρουσιάζουν υψηλό ρυθμό μεταβολών , καθώς επίσης και των εξωτερικών πιέσεων που δέχεται μια χώρα , για να είναι τα προϊόντα της ανταγωνιστικά σε διεθνές επίπεδο .

picture2.png

Σχήμα 1. Ο ρυθμός των τεχνολογικών μεταβολών

 

Ο ρυθμός των μεταβολών που παρατηρείται σε πολλούς τομείς  σε μια κοινωνία ή μια χώρα , είναι μέγεθος ανάλογο προς το ρυθμό με τον οποίο τεχνολογικά επιτεύγματα κάνουν την εμφάνισή τους στη ζωή, την παραγωγή και την οικονομία της . Τα νέα αυτά τεχνολογικά επιτεύγματα επηρεάζουν όλες τις διαστάσεις της ζωής  ( κοινωνική, οικονομική κλπ.) και η ενσωμάτωσή τους σε μια κοινωνία είναι μια διαδικασία που αποτελείται από τρία βασικά στάδια :

  • Ανακάλυψη νέων γνώσεων
  • Εφαρμογή των γνώσεων αυτών και ανάπτυξη της τεχνολογίας της σχετικής με τις νέες ανακαλύψεις .
  • Διάχυση της νέας τεχνολογίας στην αγορά, τη βιομηχανία, και άλλους κοινωνικούς τομείς για εξυπηρέτηση αναγκών ή και βελτίωση των συνθηκών και του τρόπου ζωής .

 

Η μειονεξία της χώρας μας ως προς την έλλειψη μηχανισμών παρακολούθησης των ραγδαίων εξελίξεων ,  σχετικής εκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού , και εφαρμογής των νέων γνώσεων που παράγονται με τρομακτικούς ρυθμούς στην πράξη , έχει ως αποτέλεσμα την υστέρηση σε ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα σε όλους τους τομείς , και αντίστοιχα δυσμενή αποτελέσματα στην οικονομία και τον τρόπο ζωής.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο τομέας της γεωργίας .

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάσθηκαν στο 3ο συνέδριο αγροτικής επιχειρηματικότητας , ( Μάρτιος 2017 )

Η Ολλανδία παράγει σε αξία 1700 ευρώ το στρέμμα, το Ισραήλ 1290 και η Ελλάδα μόλις 190…

*«Η Ολλανδία ακολουθεί πολιτική αγοράς, το Ισραήλ πολιτική καινοτομίας και η Ελλάδα πολιτικές σκοπιμότητες»

Απαιτείται η εμπλοκή μηχανικών σε όλους τους τομείς στον πρωτογενή τομέα , για να μπορεί να παρακολουθήσει τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις  για εισαγωγή αυτοματισμών και νέων τεχνολογιών , για να εξασφαλίσει ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα .  Μόνον με τον τρόπο αυτό θα επιτευχθεί η απαιτούμενη ποιοτική παραγωγή και η οικονομία κλίμακας .

Καθώς όμως  νέα τεχνολογία υψηλού επιπέδου θα εισέρχεται στον πρωτογενή τομέα , θα εκτοπίζονται εργαζόμενοι προς άλλα σημεία του οικονομικού συστήματος .   Όσο περισσότερο ανεπτυγμένη είναι μια χώρα , τόσο λιγότερο ποσοστό της εργατικής της δύναμης απασχολείται στον πρωτογενή τομέα. Για παράδειγμα στη Νιγηρία το ποσοστό απασχόλησης στον πρωτογενή τομέα είναι 30%    ενώ στις ΗΠΑ είναι  1,5%, στη Γερμανία 2%, στην Αγγλία 3%. Αυτό δε σημαίνει ότι η παραγωγή στον πρωτογενή τομέα στις ανεπτυγμένες χώρες δεν είναι μεγάλη , συμβαίνει το τελείως αντίθετο . Το ποσοστό του 1,5%  της εργατικής δύναμης που απασχολείται στον πρωτογενή τομέα στις ΗΠΑ, τρέφει τα 250 εκατομμύρια της χώρας αυτής και γίνονται και εξαγωγές.  Το γεγονός  ότι χρησιμοποιούνται νέες τεχνολογίες στις ανεπτυγμένες χώρες έχει ως αποτέλεσμα να μην χρειάζεται ο πρωτογενής τομέας μεγάλο ποσοστό εργατικού δυναμικού , ενώ και οι λιγότεροι αναλογικά που εργάζονται στον τομέα αυτό θα πρέπει να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι.  Στη χώρα μας η συντήρηση παραδοσιακών διαδικασιών και η απασχόληση μεγάλου ποσοστού της εργατικής δύναμης στον τομέα αυτό , καθιστά την παραγωγή στον πρωτογενή τομέα ασύμφορη . Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών για την αντιμετώπιση του διεθνούς ανταγωνισμού ,και η μείωση κατ’ επέκταση του ποσοστού των απασχολουμένων, απαιτεί μεγάλης κλίμακας εφαρμογή προγραμμάτων δια-βίου εκπαίδευσης των «εκτοπιζόμενων» για  απασχόληση σε άλλα σημεία του οικονομικού συστήματος σε παραγωγικές θέσεις εργασίας που θα πρέπει να δημιουργηθούν.

Άλλο παράδειγμα αποτελεί ο δείκτης κρατικού κόστους σε σχέση με τον δείκτη ανταγωνιστικότητας -αποτελεσματικότητας κράτους του OECD  του 2015, στο Σχήμα 2. . Ενώ οι κρατικές δαπάνες είναι οι υψηλότερες μεταξύ χωρών της ΕΕ, ο δείκτης αποτελεσματικότητας είναι ο χαμηλότερος και σε μεγάλη απόσταση από τις άλλες χώρες .  Πληρώνουμε ακριβά , χαμηλού επιπέδου υπηρεσίες.

 

picture3.png

Σχήμα 2.  Κόστος/ ανταγωνιστικότητα -αποτελεσματικότητα κρατών

Η χρησιμοποιούμενη τεχνολογία στην πράξη σήμερα αποσύρεται ως πεπαλαιωμένη ή επειδή δεν μπορεί να ανταγωνισθεί  τη νέα που  παράγεται ,  με ρυθμούς μεγαλύτερους από 7% ετησίως, γεγονός που σημαίνει ότι σε χρόνο λιγότερα από δέκα χρόνια κάθε φορά ( χρόνος που θα μειώνεται ) θα χρησιμοποιούμε τεχνολογία που δεν την γνωρίζουμε σήμερα .  Η τρομακτική αυτή ταχύτητα εξέλιξης δημιουργεί ανάγκες όχι μόνο για την εφαρμογή ουσιαστικών διαδικασιών δια-βίου εκπαίδευσης , αλλά και πιέσεις στα συστήματα βασικής εκπαίδευσης , και ιδιαίτερα της τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης , αφού η διδασκόμενη ύλη , οι χρησιμοποιούμενοι εξοπλισμοί στα εργαστήρια , τα συνολικά προγράμματα σπουδών θα πρέπει να ανανεώνονται με ανάλογους ρυθμούς.

Η ουσιαστική δια-βίου εκπαίδευση απαιτείται στη χώρα  μας  πλην άλλων , διότι μόνο μέσω αυτής μπορεί να επιτευχθεί ανύψωση του επιπέδου λειτουργίας του εργασιακού περιβάλλοντος που είναι ιδιαίτερα χαμηλό, όπως φαίνεται στο Σχήμα 3 από το έτος 1992 , χωρίς ιδιαίτερες μέχρι σήμερα βελτιώσεις . Οι εκπαιδευμένοι μεταναστεύουν διότι δεν μπορούν να απασχοληθούν στο χαμηλού επιπέδου περιβάλλον εργασίας .

 

picture5.png