Το μεγαλείο του κινηματογράφου
Του Νίκου Τσούλια

Έγινε η έβδομη τέχνη και μας έστειλε στους εφτά ουρανούς, συνάρθρωσε με απόλυτη επιτυχία το πραγματικό με το φαντασιακό, ενσάρκωσε όνειρα και όνειρα εκατομμυρίων ανθρώπων σε κάθε γωνιά της Γης, έφτιαξε είδωλα, επινόησε το μέλλον, δημιούργησε έναν κόσμο όπου όλα τα πάθη και τα μεγαλεία του ανθρώπου μεγεθύνθηκαν και έγιναν εστίες στοχασμού και φαντασίωσης. Γεννήθηκε ο κινηματογράφος και ο πολιτισμός όλος άλλαξε!

Δύσκολη η γέννησή του, σπόρος του η φωτογραφία, μετά ήλθε η κίνηση της φωτογραφίας και ένας ολόκληρος κόσμος ξεκίνησε το ταξίδι στην αιωνιότητα. Στη Γαλλία έγινε η επίσημη, η οριστική σύλληψη, οι Ογκύστ και Λουί Λυμιέρ χρησιμοποίησαν ένα όργανο, που προέκτεινε την έννοια της φωτογραφίας, το κινητοσκόπιο των Ντίκσον και Έντισον και το ταξίδι του κινηματογράφου (cinematographe) ξεκινά στο Παρίσι, στις 28 Δεκεμβρίου του 1895. Κανένας τότε δεν φανταζόταν τις μεγάλες πολιτισμικές αλλαγές και τους διαρκείς μετασχηματισμούς που θα προκαλούσε το ταξίδι της μεγάλης οθόνης, κανένας δεν μπορεί να φανταστεί τη μίξη των διαρκώς διαστελλόμενων νέων τεχνολογιών με την έβδομη τέχνη, κανένας δεν ξέρει το τέλος αυτού του ταξιδιού.  

Αργότερα θα μας στοιχειώσουν ταινίες και ταινίες με πρώτη και καλύτερη τη θρυλική Gilda (there never was a woman like Gilda), με το πιο φωτεινό πρόσωπο που είχε ποτέ γυναίκα και θα μας γεφυρώσει με την παιδική αναζήτηση, ανακατεύοντας θύμησες και όνειρα, αναπολήσεις και ονειροπολήσεις. Παιχνίδια της ζωής ή παιχνίδια με τη ζωή και τον εαυτό μας; Ποιος ξέρει… Άλλωστε, δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν έχει αγαπημένες ταινίες, όπως και αγαπημένα βιβλία ή αγαπημένα τραγούδια κλπ

Αν και ο κινηματογράφος γεννιέται στην Ευρώπη, θα γίνει βασικό πολιτισμικό χαρακτηριστικό της άλλης όχθης του Ατλαντικού – η συνολική επικυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών έβαλε τη σφραγίδα της και στο σκηνικό του σινεμά και σε όλα τα πεδία της δημόσιας ζωής, και το Χόλυγουντ θα γίνει το σύμβολο του κινηματογράφου και μόνο κάποιοι θεσμοί, το Φεστιβάλ των Κανών, το φεστιβάλ της Βενετίας κλπ στην Ευρώπη και το Μπόλυγουντ της Ινδίας θα αντιρροπήσουν κάπως την ισχύ της μεγάλης αμερικανικής βιομηχανίας της μεγάλης οθόνης.
Αλλά ο κινηματογράφος δεν είναι μόνο μια βαριά πολιτισμική βιομηχανία με τα τεράστια οικονομικά οφέλη για της χώρες της παραγωγής. Θα γίνει – μέσα από το μύθο του αμερικάνικου ονείρου – βασικό εργαλείο διαμόρφωσης του δυτικού τρόπου ζωής ή μάλλον εκδυτικισμού όλου του κόσμου και το αξιακό του στερέωμα θα χειραγωγήσει εκατομμύρια ανθρώπους. Αν και το γουέστερν έδωσε κάποια καλά στοιχεία γραφής στην ιστορία του κινηματογράφου, θα έλθει η μαζική παραγωγή των αστυνομικών ταινιών του Χόλυγουντ, όπου το πιστόλι και ο θάνατος θα είναι τα μόνιμα βασικά στοιχεία, όπου το σενάριο θα είναι δύο γραμμές, με την ίδια υπόθεση πάντα και το ίδιο βλακώδες «μήνυμα». Έθρεψε και θρέφει αυτός ο κινηματογράφος την ωμή βία, τη λατρεία της βίας, τη φτηνή προπαγάνδα εναντίον διαφόρων κατηγοριών «αδυνάτων», την περιθωριοποίηση και την πτώση των πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων, την παρακμή του πολιτισμού.

Υπήρξε και υπάρχει, όμως, φοβερά ποιοτικός κινηματογράφος, κινηματογράφος θεράπων της τέχνης και του πολιτισμού, κινηματογράφος που κινητοποιεί τον ανθρώπινο στοχασμό, που δίνει ανάγλυφα ψυχογραφήματα μέσα από τη φοβερή, την ανεξάντλητη δύναμη της σκηνοθεσίας, που διεγείρει τη συναισθηματικότητα και τον ερωτισμό και καλλιεργεί ευαισθησίες, που αναπτερώνει φαντασίες και αναζητήσεις και δημιουργεί ουμανιστικές συνειδήσεις, που αναπλάθει προβληματισμούς και ανιχνεύει καινούργια σύνορα στην ανθρώπινη σκέψη.

σχετικά άρθρα