Θεσσαλία: Η ζωή στη
νεολιθική περίοδο
Στοιχεία
που ρίχνουν φως στις άγνωστες, σε μεγάλο βαθμό,
καθημερινές δραστηριότητες των ανθρώπων που κατά τη
νεολιθική εποχή ζούσαν στη σημερινή δυτική Θεσσαλία
παρουσίασε πρόσφατα ο προϊστάμενος της ΛΔ' Εφορείας
Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Λεωνίδας
Χατζηαγγελάκης.
«Οι
άνθρωποι προχωρούν στην καλλιέργεια σιτηρών,
οσπρίων, καρπών, ενώ παράλληλα αναπτύσσεται και η
κτηνοτροφία με την εξημέρωση αιγοπροβάτων, βοοειδών,
χοίρων και άλλων ζώων. Στις καθημερινές
δραστηριότητές τους συγκαταλέγεται η υφαντική, καθώς
και η καλαθοπλεκτική. Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως τα
πηνία, τα σφονδύλια και τα αποτυπώματα στις βάσεις
των αγγείων από υφάσματα, ψάθες και καλάθια
επιβεβαιώνουν τις δραστηριότητες αυτές», ανέφερε ο
κ. Χατζηαγγελάκης, σκιαγραφώντας τη ζωή στη Δυτική
Θεσσαλία κατά τη νεολιθική εποχή.
Σύμφωνα με δηλώσεις του αρχαιολόγου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η
μορφή των οικισμών της περιοχής κατά τη νεολιθική
εποχή διαφέρει κατά περιοχές και κατά περιόδους.
Έτσι, κατά την αρχαιότερη νεολιθική αποτελούνται από
ακανόνιστα ορύγματα μέσα στο έδαφος (ημιυπόγειες
καλύβες) ή πασσαλόπηκτες καλύβες, ενώ από τη μέση
νεολιθική κτίζονται σπίτια με λίθινα θεμέλια και
τοίχους από ωμές πλίνθους. Τα σπίτια είναι ορθογώνια
συνήθως μονόχωρα ή διαθέτουν προθάλαμο. Είναι
κτισμένα ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, κατά κανόνα
ισόγεια, ενώ υπάρχουν ενδείξεις και για διώροφα
οικήματα. Εξωτερικά, παρατηρούνται κοινόχρηστοι
χώροι με εστίες, φούρνους και διάφορες επιφάνειες
εργασίας. Ενδεικτική απεικόνιση των οικιών
παρουσιάζουν τα πήλινα ομοιώματα οικιών με στέγη που
έχουν βρεθεί στην Κραννώνα, στον Πρόδρομο στους
Μαυραχάδες, ή χωρίς στέγη που έχουν βρεθεί στους
Σιταγρούς (Μακεδονίας) και στην Πλατιά Μαγούλα
Ζάρκου. Αρκετοί οικισμοί περιβάλλονται από τάφρους ή
λίθινους περιβόλους, που έχουν είτε προστατευτικό
χαρακτήρα, είτε είναι δηλωτικά των ορίων του
οικισμού. Κατά την ύστερη νεολιθική κτίζονται για
πρώτη φορά τα αψιδωτά κτίσματα.
Η
επεξεργασία των οστών καθώς και των κεράτων δίνει
εργαλεία για την κατεργασία των δερμάτων, την
υφαντική, την καλαθοπλεκτική και την στειλέωση των
λειασμένων λίθινων εργαλείων. Ομοίως, τα λίθινα
εργαλεία από αποκρουσμένο λίθο ή λειασμένο
χρησιμοποιούνται για κοπτικές, υλοτομικές και
ξυλουργικές δραστηριότητες.
Η
κεραμική, δηλαδή η κατασκευή αγγείων πόσης, βρώσης ή
και αποθηκευτικού χαρακτήρα, ξεκινά ως οικιακή
παραγωγή και εξελίσσεται σε προϊόν εξειδικευμένων
αγγειοπλαστών. Αρχικά, τα αγγεία ήταν μονόχρωμα και
κατόπιν διακοσμημένα. Η διακόσμηση γινόταν είτε με
την ανομοιομορφία της επίδρασης της φωτιάς, είτε με
τη χρήση γαιωδών χρωμάτων. Κατά τη νεολιθική περίοδο
παρατηρούνται στη Θεσσαλία αγγεία, κατασκευασμένα σε
άλλες περιοχές της Ελλάδος που μαρτυρούν εμπορικές
ανταλλαγές είτε του σκεύους, είτε του περιεχομένου
του.
Ακόμη, παρατηρείται διακίνηση ορυκτών προϊόντων όπως
ο οψιανός της Μήλου, που εκτός από την επαφή με το
Αιγαίο δηλώνει και την ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας. Στο
ίδιο δίκτυο ανταλλαγών και εμπορίου εντάσσονται τα
κοσμήματα από το όστρεο της Μεσογείου, τα λίθινα
σκεύη, τα κοσμήματα και οι λίθινες σφραγίδες. Η
επιθυμία για καλλωπισμό δηλώνεται με τη χρήση
κοσμημάτων κατασκευασμένων από λίθο, από οστά, από
πηλό, από όστρεα, από μέταλλα, ενώ γίνεται και χρήση
φθαρτών υλικών, όπως τα άνθη και τα φτερά.
Ένα
ακόμη αντικείμενο που αποτελεί αποδεικτικό
ιδιοκτησίας ή δηλωτικό γοήτρου είναι η σφραγίδα,
συνήθως κωνική, με κορυφή που χρησιμεύει ως λαβή,
διάτρητη ή μη και σφραγιστική βάση με γεωμετρικά
θέματα και μαιανδρολαβυρίνθους. Τέλος η νεολιθική
ειδωλοπλαστική δηλώνεται μέσα από τα ομοιώματα
οικιών και διαφόρων αντικειμένων. Ακόμη,
παρατηρούνται μορφές ζώων, άγρια ή οικόσιτα, καθώς
και ανθρωπόμορφα ανδρικά ή γυναικεία ειδώλια,
φυσιοκρατικά ή σχηματικά (σταυρόσχημα, αγκυρόσχημα),
όρθια ή καθιστά, που έχουν σχέση με τη ζωή και το
οικιακό καθημερινό περιβάλλον. Υπάρχουν ειδώλια
εγκύων γυναικών ή κεφάλια με έντονα χαρακτηριστικά.
Πηγή: ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ
