200 ΧΡΟΝΙΑ ΔΑΡΒΙΝΟΣ

Ταξιδευτής και επιστήμονας

ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΟΥΦΛΕΡΗ

Αν υπάρχει «συνταγή» για τον καλό επιστήμονα, αναμφίβολα η παρατηρητικότητα, η μεθοδικότητα και η δυνατότητα της ταξινόμησης των δεδομένων δεν μπορεί παρά να αποτελούν μέρος των «υλικών» της. Και ο Δαρβίνος, παρά το γεγονός ότι δεν είχε εκπαιδευτεί για να γίνει επιστήμονας, φαίνεται ότι διέθετε τα απαραίτητα προσόντα· και μάλιστα από πολύ νωρίς. Οποιοδήποτε κεφάλαιο του ημερολογίου του από το ταξίδι με το σκάφος «Βeagle» να διαβάσει κάποιος πιστοποιεί τις παραπάνω ιδιότητες του Δαρβίνου. Και μία ακόμη: τη δεινή ικανότητά του για ταξιδιωτικές περιγραφές. Αξίζει πράγματι τον κόπο να διαβάσει κάποιος το βιβλίο «Voyage of the Βeagle» που γεννήθηκε από το ταξιδιωτικό ημερολόγιο του Δαρβίνου και το οποίο εξεδόθη το 1839. Αν μη τι άλλο, για να αναζητήσει τα ψήγματα των παρατηρήσεων που τον οδήγησαν στη μεγάλη ιδέα. Τα αποσπάσματα που ακολουθούν είναι από το ταξίδι στα νησιά Γκαλάπαγκος, όπου έφτασε το φθινόπωρο του 1835:

Αρχίζει με τη γεωγραφία
15η Σεπτεμβρίου: Το «Βeagle» έφτασε στο νοτιότερο των νησιών Γκαλάπαγκος. Το αρχιπέλαγος αποτελείται από δέκα κύρια νησιά, εκ των οποίων τα πέντε υπερτερούν των άλλων σε μέγεθος. Εντοπίζονται ακριβώς κάτω από τη γραμμή του Ισημερινού και μεταξύ 500 και 600 μιλίων δυτικά των ακτών της Αμερικής. Η σύσταση όλων είναι ηφαιστειακή... Αν σκεφτεί κανείς ότι αυτά τα νησιά βρίσκονται ακριβώς κάτω από τον Ισημερινό, το κλίμα απέχει πολύ από το να είναι εξαιρετικά θερμό· ένα γεγονός το οποίο, ίσως, οφείλεται κυρίως στην ασυνήθιστα χαμηλή θερμοκρασία της θάλασσας που τα περιβάλλει. Με εξαίρεση μια μικρή περίοδο, οι βροχοπτώσεις είναι περιορισμένες και ακανόνιστες: αλλά τα σύννεφα γενικά είναι πολύ χαμηλά. Εξαιτίας αυτών των συνθηκών, τα χαμηλότερα μέρη των νησιών είναι εξαιρετικά άγονα, ενώ οι κορυφές, σε ένα ύψος 1.000 ποδιών ή και περισσότερο, διαθέτουν μια οργιώδη βλάστηση. Αυτό ισχύει κυρίως για τις περιοχές απ΄ όπου φυσούν οι άνεμοι και οι οποίες πρώτες λαμβάνουν και συμπυκνώνουν την υγρασία της ατμόσφαιρας.

Προχωρεί στη φυσική ιστορία...
Η φυσική ιστορία αυτού του αρχιπελάγους είναι πολύ αξιοσημείωτη: μοιάζει να αποτελεί έναν κόσμο από μόνο του, καθώς ο μεγαλύτερος αριθμός των κατοίκων τους, είτε πρόκειται για φυτά είτε για ζώα, δεν εντοπίζονται πουθενά αλλού...

Βοτανική...
Οι φτέρες δεν είναι παρούσες. Ενα από τα πιο αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά της πανίδας, με δεδομένη τη θέση του αρχιπελάγους, είναι η απουσία οποιουδήποτε μέλους της οικογένειας των φοινίκων...

Ζωολογία...
Η τάξη των αμφιβίων δημιουργεί ίσως την πλέον εντυπωσιακή ιδιομορφία της ζωολογίας αυτών των νησιών. Τα είδη δεν είναι πολλά, αλλά ο αριθμός των ατόμων κάθε είδους είναι εξαιρετικά μεγάλος. Υπάρχει ένα είδος θαλάσσιας χελώνας και ένα χελώνας της ξηράς, τέσσερα είδη σαυρών και περίπου ο ίδιος αριθμός φιδιών.

Ορνιθολογία...
Υπάρχουν 26 διαφορετικά είδη πουλιών της ξηράς... Μια ομάδα σπίνων... Αυτά τα πουλιά είναι τα πλέον αξιοσημείωτα όλων στο αρχιπέλαγος. Ολα έχουν ομοιότητες σε πολλά σημεία, ειδικότερα σε μια περίεργη δομή στο ράμφος τους, όπως και στις κοντές ουρές και στη γενική μορφολογία, όπως και στο φτέρωμά τους. Τα θηλυκά είναι γκρι ή καφέ, αλλά τα ενήλικα αρσενικά μαύρα σαν λιγνίτης. Ολα τα είδη, εκτός από δύο, τρώγουν σε σμήνη στο έδαφος, και έχουν πολύ όμοιες συνήθειες. Είναι αξιοσημείωτο ότι σε αυτή την ομάδα μια σχεδόν τέλεια διαβάθμιση μπορεί να διαπιστωθεί στη μορφή του ράμφους τους, από ενός που υπερέχει σε διαστάσεις, όπως εκείνο ενός μεγάλου καρυοθραύστη, σε ένα άλλο που διαφέρει λίγο από εκείνο ενός σπουργιτιού.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Charles Darwin, Voyage of the Βeagle, Εκδόσεις Ρenguin 1989 (Πρώτη έκδοση 1839).

Σημείωση: Το σύνολο του συγγραφικού έργου του Δαρβίνου υπάρχει στον δικτυακό τόπο http://darwin-online.org.uk/