Χρήση των Τ.Π.Ε. στη διδασκαλία μαθημάτων στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση

 

 

Σύρος  8, 9, 10 Μαΐου 2009

 

 

Όνομα: Παπαδόπουλος Γιάννης

Τίτλος συγγραφέα: Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Ε-mail: iopapad@hotmail.com

 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Είναι γεγονός ότι η κοινωνία και οι απαιτήσεις της έχουν αλλάξει, τα νέα υλικά, τα τεχνολογικά μέσα και η αύξηση της παραγωγικότητας τοποθετούν το σχολείο σε μια νέα κατεύθυνση μέσα στην οποία οι εκπαιδευτικοί αλλά και οι εκπαιδευόμενοι/ες καλούνται να εκπληρώσουν νέους στόχους αλλά και να αποκτήσουν καινούργιες γνώσεις και ικανότητες. Έτσι λοιπόν, η εκπαιδευτική πράξη αλλάζει καθώς εισέρχονται στο σχολείο οι τεχνολογίες επικοινωνίας και πληροφορίας.

Μέσα από την παρούσα εργασία γίνεται προσπάθεια να αναδειχθεί η χρήση των Τ.Π.Ε. από τους εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στα νησιά της Σαντορίνης και της Θηρασιάς, αλλά και τι πιστεύουν οι εκπαιδευτικοί για τη χρήση που γίνεται από τους/τις μαθητές/τριες τους αλλά και για τη χρήση που γίνεται από τους/τις  ίδιους/ες, τέλος έγινε προσπάθεια να βρεθεί ποια μαθήματα διδάσκονται με τη χρήση των Τ.Π.Ε. και για ποιο λόγο.

 

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, διδασκαλία, έρευνα, τεχνολογικά μέσα.

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο προβληματισμός των εκπαιδευτικών για το είδος, τη μορφή και τη πορεία της διδασκαλίας τους υπάρχει και θα υπάρχει για πολλά χρόνια. Στο σημερινό σχολείο εισάγονται νέα εκπαιδευτικά μέσα καινούργιες μέθοδοι διδασκαλίας με αποτέλεσμα να πρέπει να ξεφύγουμε από τη παραδοσιακή διδασκαλία. Είναι μέσα στα καθήκοντα και στο ρόλο του/της εκπαιδευτικού, να αναζητά στις γνώσεις του/της αλλά και στους συμβούλους, τον τρόπο με τον οποίο θα κατάφερνε να περάσει γνώσεις στους/ις μαθητές/τριες και αυτές να αξιοποιηθούν όσο καλύτερα γίνεται από τους/ις μαθητές/τριες.

Ποιος είναι ο καταλληλότερος τρόπος διδασκαλίας και ποια υλικά θα πρέπει να χρησιμοποιήσει ο/η εκπαιδευτικός; Οι εκπαιδευόμενοι/νες στο σχολείο, έχουν συγκεκριμένες ικανότητες με τις οποίες κατακτούν τη γνώση, οι γνώσεις και οι εμπειρίες δεν βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο σε όλους/ες, οι μαθητές/τριες μεγαλώνουν σε διαφορετικό περιβάλλον. Όλα τα προηγούμενα είναι  παράγοντες τους οποίους θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη ο/η εκπαιδευτικός για να διαμορφώσει τη μέθοδο διδασκαλίας του/της.

Κατά τον Αλέξανδρο Δελμούζο το πιο σπουδαίο από την διδακτική μέθοδο είναι: «το πως θα μάθει το παιδί» , γιατί το αναλυτικό πρόγραμμα μονάχο του είναι ανώφελο «Κυρίως με τη μέθοδο θα μορφώσουμε το παιδί και θα μπορέσουμε να χτυπήσουμε ελαττώματα όπως  είναι η επιπολαιότητα η απειθάρχητη σκέψη και βούληση».

Ο σκοπός και ο ρόλος του σχολείου έχουν αλλάξει, αν και στη σημερινή κοινωνία το σχολείο και οι δάσκαλοι/ες έχουν σημαντική θέση στην κοινωνία και στην εκπαίδευση, είναι πολλοί οι παράγοντες που κατασκευάζουν τη γνώση, την πληροφορία και τον τρόπο μετάδοσης αυτών. Θα πρέπει όμως να λαμβάνουμε πάντα υπόψη μας ότι θα πρέπει να κατασκευάζουμε γνώση μαζί με τα παιδιά και όχι πάνω στα παιδιά. Αυτή τη σημαντική πραγματικότητα δε τη γνωρίζουν οι εξωσχολικοί παράγοντες, έτσι λοιπόν η εκπαίδευση, ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σχολείο, οι διδακτικοί στόχοι  έχουν διαφοροποιηθεί από την πραγματική τους μορφή.

Στα σχολεία μέχρι και σήμερα η διδακτική μέθοδος που χρησιμοποιείται από την πληθώρα των εκπαιδευτικών είναι η παραδοσιακή – μετωπική, για αυτό γίνεται προσπάθεια από τα Παιδαγωγικά Ινστιτούτα να αλλάξει η δομή του μαθήματος για να καταφέρουν τα παιδιά να κατανοήσουν όσο γίνεται περισσότερα στο μάθημα.

Η χρήση νέων εκπαιδευτικών υλικών, πολυμέσων και εικόνων γίνεται επιτακτική για τη σημερινή σχολική τάξη. Ο/η εκπαιδευτικός θα πρέπει να ξεφύγει από την παραδοσιακή διδασκαλία όπου ο/η μαθητής/τρια είναι ένας απλός παρατηρητής/τρια και όχι ενεργό μέλος της μάθησης και του μαθήματος. Με τη χρήση της τεχνολογίας και των πολυμέσων η διδασκαλία γίνεται πιο πλούσια σε πληροφορίες, τα παιδιά αποκτούν γνώση που πραγματικά μπορούν να την αξιοποιήσουν στην εξωσχολική τους ζωή.

Η διδασκαλία με τη χρήση πολυμέσων και εικόνων, διαφέρει πάρα πολύ από τη συνηθισμένη  δασκαλοκεντρική διδασκαλία. Το μάθημα δεν γίνεται για να αποκτήσουν τα παιδιά μερικές γνώσεις που στο μέλλον μπορεί να τους αποδειχτούν άχρηστες. Αντίθετα έχει σαν μεγαλύτερο σκοπό, την ομαλή ένταξη του παιδιού στην κοινωνία στην οποία ζει. Στο μάθημα πρέπει να παρουσιάζονται διάφορες καταστάσεις της πραγματικότητας, τα παιδιά θα πρέπει να συγκρίνουν αυτό που βλέπουν ή που κάνουν με αυτό που ήδη γνωρίζουν. Μέσα από αυτή τη σύγκριση μπορούν να αποκτήσουν την πραγματική γνώση.

Έχοντας κατά νου όλα τα παραπάνω, δημιουργήθηκε σειρά από ερωτήματα τα οποία έχουν σχέση με τη χρήση ή μη των τεχνολογιών πληροφορίας στα σχολεία των νησιών της Σαντορίνης και της Θηρασιάς. Τα ερωτήματα αυτά αφορούν τη χρήση των Τ.Π.Ε. μέσα στη σχολική τάξη, το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών να χρησιμοποιήσουν οι Τ.Π.Ε. στο μάθημά τους και σε ποια μαθήματα, παράλληλα έγινε προσπάθεια να ερευνηθεί κατά πόσο οι εκπαιδευτικοί έχουν τις γνώσεις ώστε να καταφέρουν να χρησιμοποιήσουν τις τεχνολογίες στην τάξη.

 

Η ΕΡΕΥΝΑ.

Κύριος σκοπός της έρευνα ήταν να διαπιστωθεί αν τα σχολεία της Σαντορίνης και της Θηρασιάς είναι σε θέση να ακολουθήσουν τις επιταγές της σημερινής Ελληνικής - Ευρωπαϊκής κοινωνίας, αν οι εκπαιδευτικοί μπορούν και θέλουν να εντάξουν στη διδασκαλία τους τις Τ.Π.Ε. Παράλληλα, στόχος της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί αν οι μαθητές/τριες διδάσκονται με τέτοιο τρόπο και με τέτοια τεχνολογικά μέσα ώστε να αποκτήσουν εκείνες τις ικανότητες και δεξιότητες που χρειάζεται να έχουν για να «επιβιώσουν» στη σημερινή Ελληνική – Ευρωπαϊκή κοινωνία και να ενταχθούν με την αποφοίτησή τους στις ανάγκες της Ελληνικής – Ευρωπαϊκής κοινότητας.

Για να διαπιστωθούν όλα τα παραπάνω, διενεργήθηκε έρευνα με τη χρήση ερωτηματολογίου το οποίο απαρτίζονταν από 9 (εννιά) ερωτήσεις, σε 7 (επτά) από αυτές η απάντηση δίνονταν με την κύκλωση ενός αριθμού από το 1 μέχρι το 5 όπου το 1 σήμαινε καθόλου, το 2 λίγο, το 3 μέτρια το 4 αρκετά και το 5 πολύ, η 1 (μια) ερώτηση ήταν ελεύθερης απάντησης και 1 (μια) ερώτηση επιλογής Ναι ή Όχι.

Πιο συγκεκριμένα οι ερωτήσεις του ερωτηματολογίου (σχήμα 1) ήταν οι ακόλουθες:

·         Χρησιμοποιείτε τις Τ.Π.Ε. για τη διεξαγωγή του μαθήματός σας;

·         Πιστεύετε ότι οι Τ.Π.Ε. μπορούν να ενισχύσουν τις γνώσεις των παιδιών σας μέσα από τη διδασκαλία;

·         Μπορούν να σας βοηθήσουν οι Τ.Π.Ε. στη διεξαγωγή του μαθήματός σας;

·         Έχετε γνώσεις για τη χρήση των Τ.Π.Ε;

·         Το σχολείο σας καλύπτει τις ανάγκες σας σχετικά με την υλικοτεχνική του υποδομή;

·         Ποιο/α μάθημα/τα θα διδάσκατε με τη χρήση των Τ.Π.Ε. και γιατί;

·         Πιστεύετε ότι τα παιδιά της τάξης σας χρησιμοποιούν τεχνολογικά μέσα για να αναπτύξουν τις γνώσεις – δεξιότητές τους εκτός σχολείου;

·         Θα χρησιμοποιούσατε τεχνολογικά μέσα για να αναπτύξετε τις δικές σας γνώσεις – δεξιότητες (π.χ. μεταπτυχιακό, σεμινάρια);

·         Έχετε επιμορφωθεί στη χρήση των Τ.Π.Ε;

Τέλος, ζητήθηκε από τους/ις εκπαιδευτικούς να αναφέρουν τα χρόνια προϋπηρεσίας τους και επισημάνθηκε ότι οι απαντήσεις τους δεν θα παρουσιαστούν ονομαστικά και ταυτόχρονα, ζητήθηκε να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις για να τεθεί το συμπληρωμένο ερωτηματολόγιο σε κρίση και αξιολόγηση.

Η έρευνα έλαβε χώρα σε 12 (δώδεκα)  δημοτικά σχολεία 2 (δυο) νησιών (Σαντορίνη και Θηρασιά) σε σύνολο 103 (εκατό τριών)  εκπαιδευτικών, τα ερωτηματολόγια που συμπληρώθηκαν ήταν 84 (ογδόντα τέσσερα) και από αυτά χρησιμοποιήθηκαν για την έρευνα τα 63 (εξήντα τρία). Η έρευνα έλαβε χώρα τον Μάιο του 2008, τα ερωτηματολόγια στάλθηκαν στα σχολεία μέσα από το 3ο Γραφείο Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κυκλάδων. Ποιο συγκεκριμένα τα σχολεία ήταν τα ακόλουθα: Δ.Σ. Εμπορείου, Δ.Σ. Ακρωτηρίου, Δ.Σ. Καμαρίου, Δ.Σ. Πύργου – Μεγαλοχωρίου, Δ.Σ. Οίας, Δ.Σ. Μεσσαρίας – Βόθωνα, Δ.Σ. Καρτεράδου, Δ.Σ. Φηρών, Δ.Σ. Ημεροβηγλίου, Δ.Σ. Θηρασίας.

     

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Οι εκπαιδευτικοί των νησιών έχουν χαμηλό μέσα όρο προϋπηρεσίας (Μ.Ο. 7,8 χρόνια), παράλληλα το 55,5% των εκπαιδευτικών έχει επιμορφωθεί στις Τ.Π.Ε. Σημαντικότερα στοιχεία της έρευνας (γράφημα 1) είναι ότι οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν τις νέες τεχνολογίες στο μάθημά τους λίγο με μέτρια (2,52 στην κλίμακα 1 – 5), πιστεύουν ότι με τη χρήση των νέων τεχνολογιών ενισχύονται αρκετά οι γνώσεις των παιδιών (4,07 στην κλίμακα 1 – 5) και ότι μπορούν να τους βοηθήσουν αρκετά στη διδακτική πράξη (3,96 στην κλίματα 1 – 5). Ταυτόχρονα, απάντησαν ότι έχουν μέτρια με αρκετά καλή ικανότητα χρήσης των Τ.Π.Ε. (3,34 στην κλίμακα 1 – 5) και ήταν λίγο με μέτρια ικανοποιημένοι/ες από τις υποδομές του σχολείο τους (2,36 στην κλίμακα 1 – 5) όπως δείχνουν οι απαντήσεις τους. Τέλος, πιστεύουν ότι τα παιδιά χρησιμοποιούν λίγο τις Τ.Π.Ε. για να ενισχύσουν τις γνώσεις τους από μόνα τους (2,15 στην κλίμακα 1 – 5) και οι ίδιοι/ες θα χρησιμοποιούσαν αρκετά τις Τ.Π.Ε. για να αναπτύξουν τις δικές τους ικανότητες σε κάποιο σεμινάριο, μεταπτυχιακό κ.τ.λ (3,87 στην κλίμακα 1 – 5).

 

 
 

α	Χρησιμοποιείτε οι Τ.Π.Ε. για τη διεξαγωγή του μαθήματός σας;	2,52
β	Πιστεύετε ότι οι Τ.Π.Ε. μπορούν να ενισχύσουν τις γνώσεις των παιδιών σας μέσα από τη διδασκαλία;	4,07
γ	Μπορούν να σας βοηθήσουν οι Τ.Π.Ε. στη διεξαγωγή του μαθήματός σας;	3,96
δ	Έχετε γνώσεις για τη χρήση των Τ.Π.Ε;	3,34
ε	Το σχολείο σας καλύπτει τις ανάγκες σας σχετικά με την υλικοτεχνική του υποδομή;	2,36
στ	Πιστεύετε ότι τα παιδιά της χρησιμοποιούν τεχνολογικά μέσα για να αναπτύξουν τις γνώσεις – δεξιότητές τους εκτός σχολείου;	2,15
ζ	Θα χρησιμοποιούσατε τεχνολογικά μέσα για να αναπτύξετε τις δικές σας γνώσεις – δεξιότητες (π.χ. μεταπτυχιακό, σεμινάρια);	3,87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Γράφημα 1. Σύνολο απαντήσεων των εκπαιδευτικών.

 

Τα μαθήματα τα οποία θα δίδασκαν οι εκπαιδευτικοί με τη χρήση των Τ.Π.Ε. (Πίνακας 1) ήταν η γλώσσα (22/63), τα μαθηματικά (19/63), η μελέτη περιβάλλοντος (12/63), φυσική (14/63), θεατρική αγωγή (2/63), μουσική (4/63), ζωγραφική (2/63), γεωγραφία (17/63) και μερικοί από αυτούς απάντησαν ότι θα δίδασκαν όλα (6/63) τα μαθήματα με τη χρήση των Τ.Π.Ε. Οι λόγοι για τους οποίους θα χρησιμοποιούσαν τις Τ.Π.Ε. στα συγκεκριμένα μαθήματα ήταν η ικανότητα που έχουν στη διδασκαλία του συγκεκριμένου μαθήματος, οι γνώσεις που έχουν στις Τ.Π.Ε. μπορούν να συνδυαστούν με τη διδασκαλία του μαθήματος, η δυνατότητα που δίνεται από το μάθημα και τους επιτρέπει να χρησιμοποιήσουν τις Τ.Π.Ε.

 

 

	Σύνολο Εκπαιδευτικών.	Ποσοστό %
Γλώσσα	22	34,9 %
Μαθηματικά	19	30,1 %
Μελέτη Περιβάλλοντος	12	19,0 %
Φυσική	14	22,2 %
Θεατρική Αγωγή	2	3,1 %
Μουσική	4	6,3 %
Ζωγραφική	2	3,1 %
Γεωγραφία	17	26,9 %
Όλα τα μαθήματα	6	9,5 %

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Πίνακας 1. Τα μαθήματα που θα δίδασκαν οι εκπαιδευτικοί με τη χρήση των Τ.Π.Ε.

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Έχοντας στο μυαλό όλα τα παραπάνω αποτελέσματα παρατηρείται αρχικά το γεγονός  ότι οι εκπαιδευτικοί θα χρησιμοποιούσαν τις Τ.Π.Ε. στη σχολική τάξη όχι επειδή τους το επιτρέπουν οι συνθήκες και η υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου τους, ούτε η ικανότητα των παιδιών να προσλαμβάνουν γνώσεις μέσα από τις Τ.Π.Ε. αλλά βασιζόμενοι αποκλειστικά στις δική τους διάθεση και ικανότητα. Ταυτόχρονα είναι πολύ φανερό ότι όλοι οι εκπαιδευτικοί επιλέγουν να διδάξουν κάποιο μάθημα χρησιμοποιώντας τις Τ.Π.Ε. μόνο όταν πιστεύουν ότι έχουν τις ικανότητες να το διδάξουν, για παράδειγμα 2 από τους 63 εκπαιδευτικούς απάντησαν ότι θα δίδασκαν καλλιτεχνικά με τη χρήση των Τ.Π.Ε. πρέπει να σημειωθεί ότι και οι δυο εκπαιδευτικοί που θα δίδασκαν καλλιτεχνικά με τη χρήση των Τ.Π.Ε. ήταν εκπαιδευτικοί ειδικότητας και δίδασκαν στα σχολεία καλλιτεχνικά, κάτι σχετικό συμβαίνει και με τη θεατρική αγωγή όπου μόλις 2 στους 63 εκπαιδευτικούς θα δίδασκαν θέατρο και πάλι επειδή συμμετέχουν σε κάποια θεατρική ομάδα ή έχουν μεγάλη εμπειρία στη διεξαγωγή θεατρικών παραστάσεων (στα πλαίσια του σχολείου). Άρα, κάποιος/α εκπληρώνει τη σχολική διδασκαλία με τη χρήση των Τ.Π.Ε. μόνο αν έχει καλή γνώση του αντικειμένου που θέλει να διδάξει και όχι καλή γνώση για να χειρίζεται τις τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας. Σημαντικό είναι επίσης ότι μόλις 6 στους 63 εκπαιδευτικούς δήλωσαν ότι θα δίδασκαν όλα τα μαθήματα και από αυτούς μόλις οι 3 θα δίδασκαν όλα τα μαθήματα με τη χρήση των Τ.Π.Ε. επειδή τους παρέχουν τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε μεγάλη πηγή πληροφοριών και ότι με τη χρήση τους τα παιδία συλλέγουν ευκολότερα γνώσεις και αποκτούν δεξιότητες.

 

Ταυτόχρονα, ενώ οι εκπαιδευτικοί απάντησαν ότι χρησιμοποιούν λίγο με μέτρια τις τεχνολογίες στο μάθημά τους (2,52 στην κλίμακα 1 – 5), πιστεύουν αρκετά με πολύ (4,07 στην κλίμακα 1 – 5) ότι οι τεχνολογίες θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις γνώσεις των παιδιών και ότι μπορούν οι τεχνολογίες να τους βοηθήσουν αρκετά με πολύ στη διδακτική πράξη (3,96 στην κλίματα 1 – 5). Συμπερασματικά λοιπόν καταλήγουμε ότι ενώ οι εκπαιδευτικοί πιστεύουν ότι οι τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας βοηθούν τα παιδιά να μάθουν και ότι βοηθούν τους ίδιους να διεξάγουν ευκολότερα το μάθημά τους, δείχνουν να μη χρησιμοποιούν τα Τ.Π.Ε. αρκετά στην τάξη τους.

 

Πιθανότεροι λόγοι της ύπαρξης της τρέχουσας κατάστασης είναι η έλλειψη υποδομής στα σχολεία (2,36 στην κλίμακα 1 – 5), μικρή εκπαιδευτική εμπειρία (Μ.Ο. 7,8 χρόνια), η μέτρια γνώση χρήσης των Τ.Π.Ε. ( 3,34 στην κλίμακα 1 – 5), το μικρό ποσοστό εκπαιδευτικών που έχουν επιμορφωθεί για τη χρήση των Τ.Π.Ε. και γενικότερα στις τεχνολογίες (55,5%).

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

 

1.       Charles H. Anderson (1986), «Προς μια νέα Κοινωνιολογία». Έκδοση Παπαζήσης,  Αθήνα.

2.       Olive B. Η (2001) Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Παρατηρητής.

3.       Stones Ε. (1978) Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Ψυχολογία Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη.

4.       Ματσαγγούρας Η. (1985) Η διδασκαλία στο Ελληνικό Σχολείο Αθήνα. Στο περιοδικό Σύγχρονη Εκπαίδευση.

5.       Μητρογιαννακοπούλου Α. (2008), «Αξιοποίηση της Νέας τεχνολογίας στη διδασκαλία της Γεωμετρίας». Πρακτικά 5^ου Συνεδρίου «Τ.Π.Ε. και Εκπαίδευση» Πειραιας.

6.       Τάτσης Ι. Μπαλωμένου Α. Καλογεράς Δ. (2008) «Αντιλήψεις Εκπαιδευτικών για την ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε. στην Εκπαιδευτική και Διδακτική Διαδικασία, που διαμορφώθηκε με τη συμμετοχή τους στην Επιμόρφωση Β΄ Επιπέδου» Πρακτικά 5^ου Συνεδρίου «Τ.Π.Ε. και Εκπαίδευση» Πειραιάς.