Τα φαινόμενα βίας

 

Από τον Γιώργο Κ. Καββαδία, εκπαιδευτικό - ερευνητή

 

Η πρόσφατη ένοπλη επίθεση στη σχολή του ΟΑΕΔ αποτελεί ένα πρωτοφανές και ακραίο γεγονός για τα ελληνικά δεδομένα. Ωστόσο, η εφηβική παραβατικότητα και τα φαινόμενα βίας ευδοκιμούν στα ελληνικά σχολεία. Η κυρίαρχη εκδοχή για τις αιτίες αυτής της κατάστασης εστιάζει τις ευθύνες, κατά περίπτωση, είτε στη «δυσπροσάρμοστη» προσωπικότητα του μαθητή και στις «ανεπάρκειες και ελλείψεις του οικογενειακού του περιβάλλοντος» είτε στον εκπαιδευτικό που «δεν γνωρίζει να εκτελεί σωστά το λειτούργημά του».

 

Σε αυτό το πλαίσιο, ανάμεσα στους τοίχους του σχολείου επιτελούνται πολλές διαδικασίες στιγματισμού, κυρίως σε μαθητές με χαμηλές, κακές επιδόσεις. Ενας «κακός» μαθητής φαίνεται στα μάτια ορισμένων δασκάλων ως «τεμπέλης», «βλάκας», «αφηρημένος». Με τη διαδικασία του στιγματισμού ο μαθητής οδηγείται συχνά στην αποδοχή και άσκηση ενός αρνητικού ρόλου από τον οποίο δύσκολα μπορεί να απεγκλωβιστεί. Παράλληλα, οι λύσεις του προβλήματος που προτείνονται (αστυνόμευση, ποινές κ.λπ.) επικεντρώνουν όλη τους την προσοχή στον «δυσπροσάρμοστο μαθητή», αγνοώντας, ασφαλώς, τη συμμετοχή των ίδιων των σχολικών συνθηκών.

 

Από την άλλη, ένα σχολικό περιβάλλον που υπηρετεί τη λογική των επιδόσεων, «αρένα» άγριου ανταγωνισμού, υπερφορτώνει τους μαθητές με διδακτική ύλη, πολλές άλλες υποχρεώσεις (φροντιστήρια, ξένες γλώσσες κ.λπ.), με πρόσθετο άγχος και ένταση, ανασφάλεια και αρνητισμό. Το σχολείο προβάλλει ακόμη και για τους πρωταγωνιστές του ως χώρος θυσίας και όχι ως χώρος ικανοποίησης και νοήματος. Ενα τέτοιο σχολείο έχει μετατραπεί σε «σχολείο θανάτου».

 

Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για τις τεχνικές σχολές που η γενική παιδεία έχει εξοστρακιστεί και σ' αυτές φοιτούν τα παιδιά της βιοπάλης, τα παιδιά ενός κατώτερου Θεού που από τα δεκαέξι τους αντί να χαίρονται την εφηβεία τους νιώθουν την κούραση, την εκμετάλλευση στην εργασία, αλλά και την απόρριψη και την περιθωριοποίηση.

 

Σχολική αποτυχία - δυσμενής αυτοεικόνα (αυτοϋποτίμηση) και παραβατικότητα ενώνονται μ ένα νήμα. Η υποτίμηση, η περιφρόνηση και η απόρριψη -ς ένα σχολείο που αντιπαραθέτει μια καταπιεστική ομοιογένεια απέναντι στην ετερογένεια της προπαρασκευής, των ενδιαφερόντων και των αναγκών του πληθυσμού του- γίνεται η πηγή μιας συσσωρευμένης μνησικακίας από τη μεριά των παιδιών, που συσσωρεύουν αποτυχίες, αποκλεισμούς. Δεν θα αργήσει να ξεσπάσει η οργή και το μίσος.

 

Οι σοβαρότερες αιτίες, όμως, μπορούν να αναζητηθούν στις δομές της καπιταλιστικής κοινωνίας που χαρακτηρίζονται από έναν απάνθρωπο ανταγωνισμό που αναπαράγεται σε όλες τις μορφές της κοινωνικής ζωής. Η κοινωνική περιθωριοποίηση ευπαθών κοινωνικών ομάδων που εντείνεται από την οικονομική κρίση, τα εργασιακά προβλήματα τροφοδοτούν τη βία και την εγκληματικότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι δεκάδες έρευνες επισημαίνουν τη σαφέστατη σχέση του χαμηλού μορφωτικού επιπέδου των γονέων, καθώς επίσης και της αρνητικής οικονομικής κατάστασης της οικογένειας των δραστών, αλλά και τις περιορισμένες προσδοκίες επαγγελματικής αποκατάστασης. Ολο και πιο έντονα, όλο και πιο πολλοί νέοι νιώθουν ότι δεν έχουν μέλλον.

 

Τέλος, το πρόσφατο τραγικό επεισόδιο μαρτυρά ότι ο μιμητισμός εγκυμονεί τον κίνδυνο εμφάνισης μιας υποκουλτούρας θανάτου, όπως εκδηλώνεται σε άλλες χώρες. Το μακελειό στο σχολείο Κολουμπάιν στις ΗΠΑ το 1999 βρήκε πολλούς μιμητές. Σαν επιδημία εξαπλώνονται την τελευταία δεκαετία διεθνώς τα κρούσματα ένοπλων επιθέσεων στα σχολεία. Στο Διαδίκτυο δράστες τέτοιων επιθέσεων δοξάζονται ως ήρωες από νέους που ασπάζονται μια τέτοια «φιλική προς τον θάνατο» κουλτούρα.

 

Δημοσιεύθηκε στο ΕΘΝΟΣ, 14/4/2009