Περί “ανοικτού πανεπιστημίου”, αγοραίας μετάλλαξης και στρατιωτικοποίησης...

 

Επειδή, σε αντιδιαστολή με κυρίαρχες πρακτικές, ο πανεπιστημιακός δάσκαλος δεν έχει γλώσσα (γραπτή και προφορική) για να γλύφει ισχυρούς και ανωτέρους, αλλά για να αρθρώνει λόγο επιστημονικά και υπεύθυνα, επιτρέψτε μου να επισημάνω ότι οι επιπτώσεις της μέχρι τούδε επιβολής της αγοραίας μετάλλαξης του πανεπιστημίου είναι ήδη αισθητές και καταστροφικές.

 

Στατιστικά σημαντικός (και κάπου κυρίαρχος) γίνεται ένας τύπος πανεπιστημιακού (μέλους ΔΕΠ), χωρίς ιδιαίτερο ακαδημαϊκό-πανεπιστημιακό έθος, χωρίς κοινωνικοφιλοσοφική παιδεία, που δεν λειτουργεί ως συνειδητό υποκείμενο, αλλά ως ενεργούμενο (ως εκτελεστικό όργανο βάσει προδιαγεγραμμένων πακέτων πληροφορίας και δεξιοτήτων) και ως εκ τούτου είναι άκρως επικίνδυνος για την ανθρωπότητα και την επιστήμη. Είναι ο άνθρωπος εκείνος, ο οποίος επικαλούμενος τον τεχνοκρατικά εννοούμενο επαγγελματισμό του και την κοινωνική του «ουδετερότητα» και «αμεροληψία» (βλ. κυνική αδιαφορία για τον άνθρωπο), θα δημιουργήσει και θα βελτιστοποιήσει ό,τι του αναθέσουν οι οικονομικά και πολιτικά ισχυροί, με τα κριτήρια και τους όρους που προτάσσουν αυτοί και όχι με τα όσα επιτάσσουν οι πραγματικές ανάγκες της επιστήμης και της ανθρωπότητας.

 

Παρατηρείται επίσης μια άρδην αναθεώρηση της έννοιας της κοινωνικής ευθύνης των επιστημόνων. Η τελευταία ερμηνεύεται πλέον ως αναγκαιότητα παντίοις τρόποις στήριξης των επιχειρήσεων, για την επίτευξη των οικονομικών και πολιτικών τους στόχων.

 

Η βεβιασμένη ή ακούσια επιβολή του πνεύματος της επιχειρηματικότητας του κεφαλαίου στο πεδίο της επιστήμης, οδηγεί σε κατάρρευση και απόρριψη των ιδεωδών της επιστημονικής κοινότητας και της παιδαγωγίας, που θυσιάζονται στον βωμό της κερδώας αποτελεσματικότητας και της στρατιωτικοποίησης, αλλά και στην μετάλλαξη των στόχων και των προτεραιοτήτων των επιστημονικών ερευνών (βλ. συνημμένο).

 

Εδραιώθηκε πλέον μια ιδιαίτερα αμοραλιστική στάση, κατά την οποία δεν έχει ιδιαίτερη σημασία η πηγή της χρηματοδότησης (ιδιωτικό κεφάλαιο, κρατικός προϋπολογισμός, στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα, κ.ο.κ.). Το όλο πρόβλημα ανάγεται σε τεχνικό – διαχειριστικό (αφορά π.χ. τη σύνταξη κατάλληλων για έγκριση από τα αρμόδια όργανα τεχνικών δελτίων…), δεδομένης μάλιστα και της εξασφάλισης μίας σχετικής εισοδηματικής σταθερότητας μέσω της πρόσδεσης σε προγράμματα “αμυντικού” προορισμού, σε ένα ασταθές οικονομικό περιβάλλον. Αρκεί να «τρέχουν» τα ερευνητικά προγράμματα, να συντελούν στην εξέλιξη – σταδιοδρομία των επιστημόνων (με δημοσιεύσεις, εμπλουτισμό των βιογραφικών σημειωμάτων με «προσόντα» και προϋπηρεσίες, κ.ο.κ.) και να προσφέρουν επιπλέον έσοδα.

 

Έχω ξαναθέσει δημόσια το θέμα: τι γίνεται με την πολεμική έρευνα στο ίδρυμα (και γενικότερα στα Ιδρύματα της Κρήτης) τη στιγμή που βοούν τα διαθέσιμα δημοσιευμένα στοιχεία (στον τύπο και στο διαδίκτυο) περί προσωπικής και θεσμικής εμπλοκής; Η κατάσταση είναι μάλλον σχιζοφρενική.

 

Παραθέτω ενδεικτικά μερικές τοποθετήσεις του κ. Ι.Γρυσπολάκη (νυν φερόμενου ως πρύτανη):

 

1. “Αν πάρουμε υπ’ όψη μας την προσπάθεια «λιβανοποίησης» της Κρήτης και γενικότερα της Ελλάδας, αλλά ειδικότερα της Κρήτης και υποκατάστασης του αμερικάνικου πανεπιστήμιου της Βηρυτού από τα ΑΕΙ της Κρήτης, τότε θα καταλάβετε τον ρόλο του Ερευνητικού Κέντρου Κρήτης. Το ΕΚΕΚ χρηματοδοτείται κατά κύριο λόγο από το ΝΑΤΟ και την ΕΟΚ...Είναι μεγάλη η τιμή τους, όπως λένε, των διευθυνόντων το ΕΚΕΚ, ότι επεξεργάζονται και προγράμματα του ΝΑΤΟ, αυτό δεν είναι κρυφό, και το δέχονται και οι ίδιοι μάλιστα. Ιδιαίτερα στο Ινστιτούτο Πληροφορικής τα 3 από τα 5 εκπαιδευτικά προγράμματα είναι ΝΑΤΟικά προγράμματα...Έχω την εντύπωση ότι έχουμε κι εμείς το μερτικό μας, ότι παίζουμε κι εμείς εκεί στην Κρήτη έναν ρόλο σχετικά με το SDI...το ΕΚΕΚ πήρε 5.000.000 δολάρια από το ΝΑΤΟ και άλλα τόσα από την ελληνική κυβέρνηση για να κατασκευάσει αυτό το ερευνητικό σκάφος που ανήκει στο Ινστιτούτο Βιοτεχνολογίας και το οποίο έχει σαν στόχο, όπως λένε, τη διερεύνηση της συμπεριφοράς των ψαριών του Αιγαίου... Είμαστε αντίθετοι στη διεξαγωγή έρευνας εκτός Πολυτεχνείου, έτσι ώστε αυτή να ελέγχεται από τα εκλεγμένα όργανα του ιδρύματος” (ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ. Υλικά Συμποσίου, Τμήμα Παιδείας της ΚΕ του ΚΚΕ,11, 13, 14 και 15 του Φλεβάρη 1987, ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, ΑΘΗΝΑ 1987, σελ. 124-126.).

 

2. “Σχετικά με το μήνυμα του επίκουρου καθηγητή κ. Δ. Πατέλη, το οποίο αναφερόταν σε συνεργασία του Πολυτεχνείου Κρήτης με το Ε.Μ.Π. και εταιρία παραγωγής οπλικών συστημάτων, μετά από ενδελεχή έλεγχο του αρχείου διαπιστώθηκε ότι το Πολυτεχνείο Κρήτης δεν εκπονεί ούτε εκπόνησε στο παρελθόν ερευνητικό ή αναπτυξιακό έργο σε συνεργασία με εταιρίες για την κατασκευή οπλικών συστημάτων”. 6/2/2008

 

3. “...ουδεμία συνεργασία για τη δημιουργία όπλων πραγματοποιείται με την εταιρία που αναφέρετε. Η έρευνα, στο πλαίσιο προγράμματος της Γενικής Γραμματείας Έρευνας & Τεχνολογίας για ανάπτυξη μη επανδρωμένου τηλεκατευθυνόμενου σκάφους, ουδόλως μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «συμπαραγωγή οπλικών συστημάτων». Όπως ρητά αναφέρεται στο τεχνικό δελτίο έργου της ΓΓΕΤ, το νέο μη επανδρωμένο θαλάσσιο όχημα θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μία σειρά εφαρμογών, συμπεριλαμβανομένης της επιτήρησης συνόρων και παρακολούθησης για παράνομη είσοδο μεταναστών, της διαφύλαξης του θαλασσίου περιβάλλοντος, των περιβαλλοντικών εφαρμογών (ανίχνευση πετρελαιοκηλίδων, μετρήσεις), της ασφάλειας των λιμανιών, της έρευνας και διάσωσης σε θαλάσσιο περιβάλλον κ.λπ. Τέλος, στο ΤΔΕ αναφέρεται ρητά ότι η ανάπτυξη του μη επανδρωμένου σκάφους επιφανείας θα γίνει για μη στρατιωτικές εφαρμογές. 13-2-2008

 

4. “Σε απάντηση ερωτήματος του Ενιαίου Συλλόγου Φοιτητών και σχετική επερώτηση στην Βουλή εκ μέρους του κ. Αλαβάνου σχετικά με το αν πραγματοποιήθηκε έρευνα στο Π.Κ για τις ανάγκες του ΝΑΤΟ, μετά από έρευνα του θέματος γνωρίζουμε στην Πολυτεχνειακή Κοινότητα τα ακόλουθα:

 

Το περι ού ο λόγος ερευνητικό έργο πραγματοποιήθηκε κατόπιν σύμβασης του Πολυτεχνείου Κρήτης με το Ελληνικό Δημόσιο και συγκεκριμένα με το Υπουργείο Εθνικής Αμύνης και το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό.

 

Η υποβοήθηση της αμυντικής ικανότητας της χώρας μας θεωρούμε πως δεν μπορεί να θεωρηθεί επιλήψιμη ενέργεια για ένα δημόσιο πανεπιστήμιο, πολλώ δε μάλλον όταν οι αμυντικές δαπάνες αποτελούσαν μέχρι πρόσφατα τις μόνες δαπάνες του προϋπολογισμού που ψηφίζονταν στην βουλή ομόφωνα, αφού θεωρείτο αυτονόητο πως όλοι, ανεξάρτητα κομματικών δεσμεύσεων, οφείλαμε να στηρίξουμε την άμυνα της πατρίδας μας. Εξ άλλου, όπως μας διαβεβαίωσε το μέλος ΔΕΠ, που είχε την επιστημονική ευθύνη του εν λόγω ερευνητικού έργου, το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει ήδη απαντήσει στην Βουλή επί της επερωτήσεως, ότι η εν λόγω ερευνητική εργασία ουδεμία σχέση είχε με το ΝΑΤΟ”. 27/10/2008

 

Ως γνωστόν, η χώρα μας και οι ένοπλες δυνάμεις της, τα τελευταία 60 χρόνια ουδεμία σχέση έχουν με το ΝΑΤΟ και το Ισραήλ...

 

Θα μου πείτε ότι όλοι και όλα κρίνονται (λόγια και έργα, πράξεις και παραλήψεις). Επιτρέψτε μου φευ να αμφιβάλλω. Πολλά πλέον απλώς επιβάλλονται. Παράδειγμα: τα όσα συνέβησαν 4.3.2009 στο Ίδρυμα εξ αφορμής ομιλίας πρώην μέλους ΔΕΠ του Πολυτεχνείου Κρήτης, και νυν Πανεπιστημίου των ΗΠΑ, με επιδόσεις σε έρευνα “διπλού” προορισμού (πολεμική και πολιτική) και δημόσια συνεργασία με φορείς του Στρατιωτικού-Βιομηχανικού Συγκροτήματος της εν λόγων χώρας. Όταν φοιτητές έθεσαν σχετικά με τα παραπάνω ερωτήματα, επικράτησε πανικός. Συνάδελφοι κραύγαζαν και ωρύοντο εναντίον των “ανάγωγων και αφιλόξενων ταραξιών”, κατεδείκνυαν “υποκινητές” (“φυσικά” τον υπογράφοντα), διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά τους, καθ' ότι τα ερωτήματα αυτά “ουδεμία σχέση είχαν με το περιεχόμενο της ομιλίας” και συνιστούσαν “λαϊκό δικαστήριο” που “παραβιάζει τις ακαδημαϊκές ελευθερίες και το άσυλο”!

 

Σε κάποια φάση, νόμισα ότι θα εκτυλιχθούν σκηνές απείρου κάλους, από αυτές που βλέπουμε κατά καιρούς στο διαδίκτυο και στα δελτία ειδήσεων να λαμβάνουν χώρα σε πανεπιστημιακούς χώρους του κολοφώνα των ακαδημαϊκών ελευθεριών, των ΗΠΑ: άμεση επέμβαση ανδρών “security”με συσκευές ηλεκτροσόκ και ταχεία εκπαραθύρωση των αντιφρονούντων... Εδώ, έχουμε μία μικρή υστέρηση. Έχουμε μεν αρχίσει να εντάσσουμε υπηρεσίες “security” στο Πανεπιστήμιο, αλλά κάποιοι “ακραίοι ταραξίες” δεν αφήνουν τις δυνάμεις της τάξεως και της ηθικής να αναλάβουν πλήρως το εκσυγχρονιστικό τους έργο. Έτσι, ο φιλοξενούμενος ομιλητής με τα περισσότερα μέλη ΔΕΠ αναχώρησε φυγομαχώντας σε κλίμα αδικαιολόγητης έντασης, αφήνοντας τα καίρια ερωτήματα να αιωρούνται.

 

Ήταν και αυτό ένα μάθημα για το τι σημαίνει τελικά για κάποιους “ανοικτό πανεπιστήμιο”: ανοικτό στο κεφάλαιο και στην πολεμική έρευνα, αλλά κλειστό στο δημόσιο αναστοχασμό της επιστήμης.

 

Πανεπιστημιακό ίδρυμα σημαίνει χώρος εντός του οποίου αναπτύσσεται ανοικτός και δημόσιος διάλογος επί των μορφών και του περιεχομένου της έρευνας και της παιδαγωγίας, όχι μόνον ως προς την επιστημονική αντικειμενικότητα, πληρότητα και επάρκειά του, αλλά και ως προς τους όρους και τα όρια, ως προς τις επιπτώσεις της έρευνας στην κοινωνία. Το άσυλο χρειάζεται για την έρευνα “ώστε αυτή να ελέγχεται από τα εκλεγμένα όργανα του ιδρύματος” όπως πολύ ορθά έλεγε ο κ. Γρυσπολάκης το 1987, κατά τρόπο ώστε οι φοιτητές μας να μυούνται στη βάσανο του αναστοχασμού της επιστήμης με όρους κοινωνικής ευθύνης, συνείδησης και αυτοσυνειδησίας.

 

Με τιμή

Δημήτρης Πατέλης

 

Υ.Γ. Η επιλεκτική αναφορά σε τιμητικές διακρίσεις συναδέλφων, μετεξελίσσεται σε επιλεκτικές βραβεύσεις. Μετά την βράβευση αξιωματούχου του κλήρου (για τη συμβολή του σε διευθέτηση εκκρεμοτήτων με τη δικαστική εξουσία, για τη σωτηρία της ψυχής κάποιων;), περνούμε σε βραβεύσεις μελών ΔΕΠ. Όλα, ιδιαίτερα μετά το πραξικόπημα που έλαβε χώρα τον Αύγουστο του 2008 στο Ίδρυμα, γίνονται με τρόπους μυστικούς, που όλο και πιο πολύ θυμίζουν κλειστές διαδικασίες δεσποτικών ιερατείων (ο κατά εσωτερικό κανονισμό ετήσιος απολογισμός, ως δια μαγείας βαφτίζεται αξιολόγηση, συγκροτείται ΜΟ.ΔΙ.Π. απ' το Πρυτανικό, κ.ο.κ) υπεράνω λογοδοσίας. Μήπως θα έπρεπε να δούμε τους κριτές και τα κριτήρια της αριστείας-βράβευσης των συναδέλφων -τους οποίους συγχαίρω ολόψυχα- ώστε να διαπαιδαγωγούμεθα και εμείς οι λοιποί σε αντίστοιχη κατεύθυνση, ή μήπως Γιάννης κερνάει – Γιάννης πίνει;