Επιστημονική φαντασία και  γυναικεία ταυτότητα

Μουλά Ευαγγελία, Δ.φ.

Η κυρίαρχη αφήγηση της Επιστήμης ήταν ανέκαθεν διατυπωμένη με φυλετικούς όρους.  Η γνώση, η εφευρετικότητα, η αντίληψη και η λογική θετική σκέψη θεωρούνται – αν και οξύμωρα - γένους αρσενικού[1], ενώ η φύση, παθητικό πεδίο προς εξερεύνηση και άσκηση της αντρικής  δραστηριότητας, στα πλαίσια ενός ιδιότυπου αντρικού Οριενταλισμού[2], αντιπροσωπεύει το γυναικείο φύλο.  Ο γυναικείος ιδεότυπος υπήρξε ανέκαθεν ένα σύνολο συμβιβασμών και επιβεβλημένων περιορισμών, που στηρίζονταν στο «δεδομένο» της γυναικείας τρωτότητας, ευαισθησίας και ευπάθειας[3].  Η  φύση  αντιπροσωπεύει αυτό που η γυναίκα εκπροσωπεί για τον άντρα, την ταυτότητά της και την άρνησή αυτής, το βασίλειό της και ταυτόχρονα έναν τόπο εξορίας της, το Όλο με το προσωπείο του Άλλου (Simone de Beauvoir, 1953 :710-711)[4].  Η  αινιγματική ιδιότητα της γυναίκας να επικοινωνεί με το θείο και να αναπτύσσει υπερφυσικές ικανότητες, τη συνδέουν με την λατρεία της μητριαρχίας, το δαιμονικό και χθόνιο στοιχείο, που ο δυτικός πολιτισμός κατάφερε να δυσφημίσει, να υποβαθμίσει και να εξαλείψει.  Η αντίληψη σχετικά με την έμφυτη κλίση και ικανότητα των γυναικών να αναπτύσσουν μια μυστικιστική σχέση με τη φύση, ή να είναι προικισμένες με θεραπευτικές ιδιότητες έλκει την καταγωγή της από την αρχαιότητα, όπου και εντοπίζεται μια ισχυρή παράδοση, τόσο στην ελληνική όσο και στη ρωμαϊκή κουλτούρα, που συσχετίζει τις γυναίκες με τη χρήση των φαρμάκων και εκφράζει το φόβο των ανδρών για την υποχρεωτική υπαγωγή τους στη γυναικεία αυτή αυθεντία (King Helen, 1998: 163)[5].

Αντιπροσωπευτικό είναι το παράδειγμα των μαγισσών του Μεσαίωνα, που διώχθηκαν με φανατισμό, εξαιτίας πολιτικών και οικονομικών σκοπιμοτήτων που εκμεταλλεύτηκαν το σκοταδισμό και την  άγνοια των πολλών  (Ζερβού,1996, :28-30)[6].   Έτσι η χαρισματική γυναικεία φύση παρουσιάστηκε  ως παρέκκλιση, το Έτερον που απειλεί να  διασαλεύσει την ανδροκρατούμενη κοινωνική τάξη και οργάνωση.

Το καθολικό μοντέλο της ομοιογενούς ανθρώπινης φύσης που υποστήριζε η πατριαρχική πολιτισμική άποψη από το Διαφωτισμό και εξής, αναφερόταν σε λευκούς άρρενες μεσαίας κοινωνικής τάξης, ενώ οι γυναίκες προορίζονταν για ρόλους υποστηρικτικούς, εξαρτημένους και δευτερεύοντες.  Οι άντρες συνιστούσαν την κουλτούρα κι οι γυναίκες τη φύση.  [7]

Στη λογοτεχνία, από τα  κοινά και επαναλαμβανόμενα στη γυναικεία μυθοπλασία μοτίβα[8] (Pratt Annis, 1981 : 168) σε κανένα οι γυναίκες δεν ασκούν ελεύθερα το δικαίωμά τους στην επιλογή, αλλά κατευθύνονται και επηρεάζονται από τις κοινωνικές νόρμες που τους υπαγορεύουν το ρόλο του αδύναμου και εξαρτημένου ατόμου.   Η ιδιαίτερη όμως σχέση της γυναίκας με τη φύση  υπερχρησιμοποιήθηκε στο αντρικό μυθιστόρημα ενηλικίωσης ως το μέσο δια του οποίου ο ήρωας, προσανατολισμένος  στις πρακτικές και τεχνικές πλευρές του βίου,  επιτύγχανε  την αποκατάσταση και ενίσχυση των δεσμών του  με τη φύση (Pratt Annis, 1972: 476-490 )[9] .  Σύμφωνα με την   αρχετυπική εξέλιξη της γυναικείας μοίρας στην συντριπτική πλειοψηφία της λογοτεχνικής παράδοσης του περασμένου αιώνα[10] αλλά και στη σύγχρονη μυθιστορία[11], ακόμα κι όταν οι ηρωίδες έφταναν στην οριακή φάση της αυτοανακάλυψης, στο μεταίχμιο της ολοκλήρωσής τους, αμέσως μετά υπαναχωρούσαν και αναδιπλώνονταν.  Το μυθιστόρημα ενηλικίωσης για τις γυναίκες υπήρξε περισσότερο Entwicklungsroman απ’ ότι Bildungroman[12], υπό την έννοια ότι απέδιδε κυρίως το πέρασμα από μια ηλικία στην άλλη, τη φυσική ανάπτυξη μιας γυναίκας χωρίς την απαραίτητη πνευματική και ψυχολογική εξέλιξη. [13]

Από την άλλη, η αυξανόμενη σήμερα αντιπροσώπευση του γυναικείου φύλου σε πρωταγωνιστικούς ρόλους, συμβαδίζει με την ολοένα και συχνότερη ενασχόληση γυναικών συγγραφέων με τη λογοτεχνική γραφή .  Συνήθως οι ανατροπές των γυναικείων στερεότυπων εντοπίζονται σε βιβλία γραμμένα από γυναίκες, όπου επιστρατεύονται όλες οι τεχνικές εμμεσότητας και διακριτικότητας της γυναικείας γραφής, ώστε προωθημένες απόψεις να  μεταμφιέζουν σε καθησυχαστικά σχήματα. (Ζερβού,1996:57 /73)[14].  Η ιδιαιτερότητα της γυναικείας γραφής άρχισε να γίνεται αποδεκτή αφότου κυκλοφόρησαν οι κριτικές μελέτες των Ellen Moers, Literary Women (1976), Elaine Showalter, A Literature of Their Own (1977) and Sandra Gilbert and Susan Gubar, The Madwoman in the Attic (1979). Αυτά τα τρία βιβλία όρισαν μια διακεκριμένη γυναικεία λογοτεχνική παράδοση, στη βάση της συνεχώς επαναπροσδιοριζόμενης σχέσης των γυναικών με την κοινωνία, που σε καμιά περίπτωση βέβαια δεν οφείλεται σε βιολογικό ντετερμινισμό (Toril Moi, 1985: 51/172)[15].

Η φανταστική λογοτεχνία (Παπαντωνάκης Γ. , 2001 :15-22, 29-38)[16], κατά τα προσδοκώμενα που γεννά και το όνομά της, δεν τιθασεύεται εύκολα σε μονοσήμαντους και αποκρυσταλλωμένους ορισμούς και δεν υποτάσσεται σε παραδοσιακές  ταξινομήσεις (Armitt Lucie, 1996 :3)[17].  Σύμφωνα με μια κριτική άποψη (Jackson Rosemary, 1981 : 3-4)[18] το Φανταστικό υποβάλλει σε κριτικό έλεγχο τα κυρίαρχα καταπιεστικά, εξουσιαστικά, κοινωνικοπολιτικά  συστήματα και οραματίζεται μια ριζική κοινωνική αλλαγή[19].  Οι φανταστικές περιπετειώδεις ιστορίες επιστρατεύονται συχνά ως μέσο υποβολής και προώθησης εναλλακτικών κοινωνικών ιεραρχιών και άρθρωσης  φεμινιστικού αντίλογου (Seelinger Trites Rebecca, 1997:40).  Από την άλλη, κεντρικός άξονας που διατρέχει κάθε φεμινιστική κίνηση[20] είναι η υποστήριξη των γυναικείων επιλογών και η διεκδίκηση της κοινωνικής αναγνώρισης του δικαιώματός τους στην ελεύθερη επιλογή (Seelinger Trites Rebecca, 1997 :2)[21].  Το φεμινιστικό  μυθιστόρημα και η φεμινιστική κριτική θεωρία γενικότερα είναι κατά βάση φανταστικές – ουτοπικές γραφές, καθώς σημείο εκκίνησής τους είναι  αυτό που δεν έχει ακόμα πραγματοποιηθεί (the «not yet») (Frances Bartkowski, 1989 :12) [22].  Αυτό αποτελεί και τον κοινό τόπο πάνω στον οποίο συναντιούνται φεμινιστικός λόγος και λογοτεχνία του φανταστικού.  

Ειδικότερα, η επιστημονική φαντασία (Ε. Φ. ) ως γένος εξετάζει τη αλληλοδιείσδυση των ορίων ανάμεσα σε προβληματικά Εγώ και μη αναμενόμενους Άλλους,  αλλά και ασχολείται με την εξερεύνηση  πιθανών κόσμων σε περιβάλλοντα υπερεθνικής τεχνοεπιστήμης[23]. Πολλοί θεωρούν ως προδρομικό ή αφετηριακό κείμενο του είδους, τον  Frankenstein (1818) της Mary Shelley.   

Στην Ε. Φ.  όμως, οι ηρωίδες έχουν το προνόμιο – εξ ορισμού- να απομακρύνονται με ριζοσπαστικό τρόπο από το δεδομένο κοινωνικό- ιστορικό περίγυρο και συνεπώς να απαλλάσσονται από τις χωροχρονικά συγκεκριμένες έμφυλες νόρμες και συμβάσεις, που προδιαγράφουν  τελεσίδικα την εξέλιξή τους[24].   

Κατά παράδοση το γένος της επιστημονικής φαντασίας υπήρξε ανδροκρατούμενο, καθώς η επιστήμη κι η τεχνολογία θεωρούνταν αποκλειστικά πεδία των ανδρών[25].  Ένα πολύ χτυπητό, πρώιμο παράδειγμα Ε. Φ.  προσαρμοσμένης στην αρσενική ματιά, αποτελεί  το 'Helen O'Loy' (1938) του  Lester del Rey, το οποίο εμφανώς ανακαλεί στη μνήμη συνειρμικά την Ωραία Ελένη της Τροίας ( Hollinger Veronica,ό. π.  :126).  Η θηλυκή παρουσία, η Ελένη, δεν είναι παρά ένα ρομπότ προγραμματισμένο να είναι η τέλεια γυναίκα σύμφωνα με τις αντρικές φαντασιώσεις και  κατά συνέπεια, ανήκει ουσιαστικά στη χορεία των κειμένων που υποστυλώνουν  τον μακραίωνο γυναικείο αποκλεισμό στη δυτική κουλτούρα.  Παρομοίως, ο  Isaac Asimov στη σειρά των  Robot του απεικονίζει τη γυναίκα επιστήμονα  Susan Calvin να υιοθετεί κατά κάποιον τρόπο αρσενικές ιδιότητες, όπως ψυχρότητα, συναισθηματική  ουδετερότητα, ή εμμονή με την εκλογίκευση, για να είναι πειστική στο ρόλο της .  

Ο αντίλογος όμως δεν άργησε να αρθρωθεί.  Λίγα χρόνια μετά (1944) η Catherine L.  Moore με το No Woman Born και την ιστορία της Deidre, διάσημης ηθοποιού και χορεύτριας, που κάηκε ολοσχερώς σε πυρκαγιά και αναγεννήθηκε τεχνητά μέσα στο μεταλλικό κορμί ενός cyborg, αμφισβητεί τον οντογενετικό  προκαθορισμό στη γυναικεία συμπεριφορά, υπέρ της προωθημένης άποψης της ανάθεσης και υπόδυσης ενός πολιτιστικά διατεταγμένου ρόλου.

Από τη δεκαετία του 50 και εξής, μια σημαντική μερίδα γυναικών συγγραφέων κατέστησαν τις γυναίκες ορατές  σε έργα Ε. Φ.  ή προτίμησαν να γράψουν μέσα από τη γυναικεία οπτική γωνία [26].  Μολονότι οι πρώιμες αυτές ιστορίες (Zenna Henderson's 'Subcommittee',  Judith Merril's 'That Only a Mother' (1948) κατακρίθηκαν ως ροζ γλυκές οικιακές ιστορίες (Ladies’ magazine Fiction[27]), το γεγονός και μόνο ότι τοποθετούσαν τη γυναικεία σφαίρα στο κέντρο του ανδροκρατούμενου σύμπαντος ενός λογοτεχνικού γένους, που αναφέρεται στην επιστήμη, τα διαγαλαξιακά ταξίδια και τις ηρωικές αναζητήσεις,  τους προσδίδει ανατρεπτικό δυναμικό που προκαλεί ρωγμές στο αρραγές σώμα των πολιτισμικών στερεότυπων.

Το κυριότερο μέσο της Ε. Φ.  μέσα από το οποίο επιτυγχάνει την άσκηση κριτικής στην επικρατούσα πολιτισμική κατάσταση είναι αυτό της από- οικειοποίησης[28] (το κοινό παραξένισμα των Ρώσων Φορμαλιστών).  Έτσι συμπεριφορές και ρόλοι που θεωρούνται δεδομένοι κι αναπόφευκτοι ως βιολογικοί, με την αποστασιοποίηση που επιβάλλουν οι τεχνητοί κόσμοι της Ε. Φ. , επανεξετάζονται, εκτίθενται στη βάσανο της κριτικής θεώρησης και εντέλει  αποδεικνύεται η ιστορικότητά τους.

Σήμερα, η διαπιστωμένη ανυπαρξία ακλόνητων βεβαιοτήτων, η αδυναμία προβλεψιμότητας, η απατηλότητα των συμπερασμάτων, η εντροπία των φυσικών συστημάτων, η αταξία, η  μη γραμμικότητα[29] και η αντικατάσταση εν γένει της καρτεσιανής προσέγγισης έναντι της σύγχρονης κβαντικής, επιτρέπει, αν όχι επιβάλλει, αναθεωρήσεις σε όλο το φάσμα των πολιτισμικών πεδίων και των κατασκευασμένων ιδεότυπων.  Η Ursula Le Guin, καταξιωμένη συγγραφέας μυθιστορημάτων Ε. Φ. , κατά την απονομή σε αυτήν του  Εθνικού Βραβείου Βιβλίου το 1972, υποστήριξε ότι οι έμπειροι και εκλεπτυσμένοι αναγνώστες αντιλαμβάνονται ότι σε έναν κόσμο δύσκολα κυβερνούμενο και ελεγχόμενο,  γεμάτο απιθανότητες όπως ο σημερινός, είναι φυσικό και απαραίτητο να παράγεται μια εξίσου απίθανη, υποθετική τέχνη.  Ο ρεαλισμός δεν αρκεί για να ανταποκριθεί στις απίστευτες συνθήκες της ύπαρξής μας.  Ο συγγραφέας Ε. Φ. , είτε χρησιμοποιεί τα αρχέτυπα του μύθου είτε τα καινότυπα[30] της επιστήμης και της τεχνολογίας, αποκτά τρόπο τινά κύρος κοινωνιολόγου, καθώς ασχολείται άμεσα με την ανθρώπινη κατάσταση όπως αυτή βιώνεται, όπως θα μπορούσε και όπως ίσως θα έπρεπε να βιωθεί[31].

Περισσότερο εξελιγμένους γυναικείους χαρακτήρες βρίσκουμε στα γραπτά του Robert Heinlein, όπου προπορευόμενος της εποχής του απέδωσε ανεξάρτητους, δυναμικούς και ευφυείς γυναικείους τύπους, κυρίως στα νεανικά του μυθιστορήματα, όπως τα Have Spacesuit Will Travel (1958), Tunnel in the Sky (1955) (που συμπεριλαμβάνει και μια Αφρικανή ως χαρακτήρα) και  Podkayne of Mars (1963).  Παρόλα αυτά, στην πλειοψηφία τους προσαρμόζονται στην κανονιστική νόρμα της επιδίωξης από μέρους της γυναίκας της αντρικής αποδοχής .  

Στην εποχή μας, οι επιστημονικές ανακαλύψεις, κυρίως στη βιολογία και τα επιτεύγματα της τεχνολογίας και δη αυτά της επικοινωνιακής,  χρησιμοποιούνται ως θέματα, μεταφορές ή αφηγηματικές δομές στη λογοτεχνία και την τροφοδοτούν, εκβάλλοντας στο γένος της επιστημονικής φαντασίας, ενώ η λειτουργία του εγκεφάλου, η μετάλλαξη, η γενετική μηχανική, η αναπαραγωγική διαδικασία, η βιόσφαιρα κ. ά.  παρέχουν το πλαίσιο μέσα από το οποίο η δυναμική γυναίκα πραγματική διασαλεύει την ανδροκρατούμενη κοινωνική τάξη και οργάνωση.

H παρουσία των γυναικών, , επαπειλούμενη ή συμβολικά αναπαριστώμενη (μέσω των διαφόρων μορφών των Άλλων, cyborgs, aliens κ. λ. π.  ή της Μητέρας Γης)  προσφέρεται συνεκδοχικά ως πεδίο εξερεύνησης ποικίλων τύπων διχοτομιών, μέσα από τις οποίες φυσικοποιείται η εκμετάλλευση και οι σχέσεις ανισότητας στη σύγχρονη πραγματικότητα.

Εναλλακτικές- πειραματικές  μορφές συμβίωσης (π. χ.  κοινοβιακή ζωή, μονοφυλετικές κοινωνίες ), γονικών ρόλων (π. χ.  η  μητρότητα μπορεί να μοιράζεται μεταξύ πολλών προσώπων ακόμα και αντρών), σεξουαλικών σχέσεων (π. χ.  νομιμοποιούνται τρόπο τινά όλες οι δυνατές μορφές σεξουαλικότητας και απενοχοποιούνται),αλλά και αναπαραγωγικών διαδικασιών (π. χ.  τεχνητοί μηχανισμοί επωμίζονται την ευθύνη  της αναπαραγωγής της ζωής, χωρίς ανθρώπινη και δη γυναικεία συμμετοχή), έρχονται να κλονίσουν τις οροθετημένες και  αυστηρά περιγεγραμμένες έμφυλες συμπεριφορές και στάσεις, τις αποσπούν από ζητήματα ιδιοκτησίας, δύναμης και κοινωνικής διάρθρωσης[32],  και εντέλει τις αποδομούν.

Στο  Female Man (1975) της Joanna Russ ασκείται σαρωτική κριτική στα γυναικεία στερεότυπα και προτείνεται μια προωθημένη μεταμοντέρνα εκδοχή της θηλυκότητας.  Στον ουτοπικό κόσμο του Whileaway γυναίκα σημαίνει άνθρωπος και εργάζεται, αγαπά και αναπαράγεται χωρίς την ύπαρξη αντρών.  Την ίδια εποχή επανακάμπτει η ουτοπία ως λογοτεχνικό είδος και εμφανίζονται μερικά από τα πιο αντιπροσωπευτικά έργα, όπως της Marge Piercy Woman on the Edge of Time (1976).   Στο Mattapoisett μια υποδειγματική ανδρόγυνη και οικολογικά βιώσιμη κοινωνία, τεχνητές μήτρες δίνουν ζωή και το μητρικό ρόλο ασκούν εξίσου άντρες και γυναίκες.  . Στα δύο πρώτα μυθιστορήματα της Suzy McKee Charnas Walk to the End of the World (1974) και Motherlines (1978) καθώς και στης  Tiptree το  Houston, Houston, Do You Read? (1976),οι άντρες εκλείπουν παντελώς.  Οι θετικές συμβιωτικές αξίες που προβάλλονται ως γυναικείες επιλογές, καταγγέλλουν  εμμέσως τα λάθη και τις αδυναμίες των σύγχρονων ανδροκρατούμενων κοινωνιών[33].

Στο βραβευμένο ''Bloodchild' (1984) της Octavia Butler η μυθοπλαστική εκδοχή της αναπαραγωγικής διαδικασίας  είναι τόσο τερατώδης όσο και στον Φρανκενστάιν.  Στο σώμα του αρσενικού ήρωα εκκολάπτεται το έμβρυο ενός αποκρουστικού άλιεν, αφήνοντας υπαινιγμούς ότι το φύλο τελικά δεν είναι μόνο φύση αλλά θέση.  Στης  Eleanor Arnason το  Ring of Swords (1993), ομόφυλες κοινωνίες και ομοφυλοφιλικές σχέσεις είναι όχι μόνο ο κανόνας, αλλά παρόμοιες επαφές μεταξύ γήινων και εξωγήινων του ιδίου φύλου παρουσιάζονται ως φυσικές (ο Nicholas Sanders και το  hwarhath, πρώτος υπερασπιστής  Ettin Gwarha). Σύμφωνα με την Haraway, τα διαφόρων ειδών cyborgs που κατακλύζουν τα κείμενα της Ε. Φ.  θέτουν υπό αμφισβήτηση την βιολογική κατάσταση αλλά και την κοινωνική κατηγοριοποίηση των αντρών και των γυναικών, καθώς και το καθεστώς των φυλετικών διακρίσεων, των ατομικών ταυτοτήτων και των σωματικών χαρακτηριστικών[34] .  Ο κατεξοχήν  ρόλος της γυναίκας, η μητρότητα, αμφισβητείται καθώς συχνά προβάλλεται ή υπαινίσσεται η ασεξουαλική αναπαραγωγή (Με την Ανδρομέδα στο Γαλάζιο Πλανήτη, Λ.  Ψαραύτη, Τα παιδιά των Μουλτιβόλων, Χ.  Σιμάτου)[35].

Τις τελευταίες δεκαετίες αυξάνονται και επεκτείνονται οι αναπαραστάσεις των φύλων σε μια πλατιά γκάμα ποικίλων συνδυασμών και δυνατοτήτων.  Η επικοινωνία – παραδοσιακά θεωρούμενη θηλυκή ιδιότητα- χρησιμοποιείται στην επιστημονική της διάσταση, όπως σε έργα των  Sheri S.  Tepper After Long Silence (1987), Suzette Haden Elgin Native Tongue (1984), Sheila Finch Triad (1986).

Ο τυπικός άντρας ήρωας των στρατιωτικών- πολεμικών διαστημικών περιπετειών μεταμορφώνεται και εκθηλύνεται, όπως στου Lois McMaster Bujold Vorkosigan series (1986).  Το φυσικό του παρουσιαστικό, η ευαισθησία του και οι φιλικές σχέσεις του με γυναίκες,ασύμβατες με το κλασικό μοντέλο του ήρωα, τον καθιστούν ανθρωπινότερο και πρωτοποριακό.

Υπό την προοπτική του 21^ου αι.  ο προβληματισμός έχει γίνει πιο περίπλοκος και σύνθετος, συνεξετάζοντας το γυναικείο ζήτημα παράλληλα με θέματα που σχετίζονται με την μετα- αποικιακή νέο- ιμπεριαλιστική κατάσταση, την οικολογία, την κριτική των εφαρμογών και χρήσεων της δυτικής επιστήμης και τη μεταξύ τους συνάφεια.  Το 1991 θεσπίστηκε από τους Karen Joy Fowler και Pat Murphy, το Βραβείο  James Tiptree, Jr  που απονέμεται σε έργα Ε. Φ.  τα οποία « διευρύνουν και εξερευνούν την αντίληψή μας για τις έμφυλες σχέσεις»[36].

Στην Ελλάδα, η επί μακρόν αγκίστρωση  της λογοτεχνικής παράδοσης στα δίκτυα του επιστημολογικού πεδίου του Ρομαντικού Ουμανισμού και η κυριαρχία της γενιάς του ’30 ως προτύπου, οδήγησε στην επιβολή μιας ενιαιοποιημένης λογοτεχνικής γραφής- αντίβαρου του επικρατούντος πολυγλωσσισμού.  Έτσι,την εποχή της άνδρωσης του κατεξοχήν πολυφωνικού είδους, του μυθιστορήματος, η πνευματική ηγεσία ανέλαβε μια συστηματική εκστρατεία για την επίτευξη της γλωσσικής συμμόρφωσης και με σκοπό την προβολή της ελληνικής πολιτισμικής συνέχειας και ομοιογένειας[37].  Ταυτόχρονα οι κεντρομόλες συντηρητικές τάσεις της ελληνικής κοινωνίας διαμόρφωσαν μια ιδιαίτερη ιθαγενή αισθητική[38].  Αυτή λειτουργούσε  ανασχετικά, ως ανάχωμα που απορροφούσε τους κραδασμούς και απέκρουε τις απειλές από τις απόπειρες των  ξένων ρευμάτων να διεισδύσουν στον ελληνικό λογοτεχνικό χώρο.  Μετά το 1950 η λογοτεχνία αρχίζει να αποδεσμεύεται από τις κρατικές σκοπιμότητες και τα εθνικά συλλογικά οράματα [39] και κυρίως μετά το 1974 παρατηρείται μια αυξανόμενη χρήση ποικίλων κειμενικών στοιχείων, που προετοιμάζουν το έδαφος για μια ιδιότυπη ετερογλωσσία, ένα είδος παστίς[40].   Το είδος της επιστημονικής φαντασίας στην Ελλάδα έμοιαζε με μόσχευμα που το απέβαλλε ο ιδεαλιστικά  και φορμαλιστικά διατυπωμένος εθνικός οργανισμός, ως μη συμβατό στη φυσιολογία του.  Μολονότι μπορούμε να θεωρήσουμε ως γενέθλιο αφετηρία της το μυθιστόρημα του Δημοσθένη Βουτυρά (1929) Από τη Γη στον Άρη[41], η παραγωγή κειμένων Ε. Φ.  είναι ισχνή, μέχρι τουλάχιστον τη δεκαετία του '80, οπότε και σημειώνεται ο αριθμός ρεκόρ των 68 έργων, διπλάσιων από την προηγούμενη δεκαετία και πενταπλάσιων τουλάχιστον από τη δεκαετία του '60[42]. Την ίδια περίοδο επίσης, οι γυναίκες συγγραφείς εκδηλώνουν ενδιαφέρον και ασχολούνται με την επιστημονική φαντασία.  Η δε δυναμική γυναικεία παρουσία ως μυθιστορηματική μορφή περιμένει εξίσου τη δεκαετία του '80 για να αναδυθεί (Μαυρέλης Σάκης, Μαννεκέν, Λιβάνης, Αθήνα, 1985/ Σαραντόπουλος Κωνσταντίνος, Χαμένοι Κόσμοι, Καλαμπαλίδης, Πειραιάς, 1988).  Είναι όμως γεγονός ότι επιβαίνοντας στο όχημα της Ε. Φ. οι γυναικείες μορφές, ακόμα και στα κείμενα παιδικής λογοτεχνίας, που συνήθως διακρίνονται για συντηρητισμό, απελευθερώνονται από τα δεσμά της πατριαρχικής παράδοσης και καταργούν την πολωτική δυϊστική λογική, που θέλει τον άντρα συνώνυμο του πολιτισμού και της επιστήμης και τη γυναίκα ταυτισμένη με τη φύση.

Συμπερασματικά θα καταλήγαμε ότι οι ηγεμονικές, δυτικού τύπου, πατριαρχικές, ιδεολογικές  αναπαραστάσεις του γυναικείου φύλου ανατρέπονται, μέσα από τη μυθιστορία Ε. Φ., της οποίας οργανικό συστατικό είναι τα νέα επιστημονικά δεδομένα.  Η επιστημονική φαντασία, κύριο εργαλείο της μεταμοντέρνας κριτικής σκέψης, μέσα από τις μυθοπλαστικές της προτάσεις, προσελκύει την προσοχή στον τεχνητό χαρακτήρα των πολιτισμικών ταυτοτήτων και πολώσεων και  οραματίζεται την κοινωνική αλλαγή και τη γυναικεία χειραφέτηση.