Ελεύθερη πρόσβαση... σε τι;
του ΚΩΣΤΑ ΘΕΡΙΑΝΟΥ
Ο όρος «ελεύθερη πρόσβαση»
στην τριτοβάθμια εκπαίδευση
έχει «στολίσει» το φραστικό
οπλοστάσιο ενός τμήματος της
Αριστεράς στην Ελλάδα, τα
τελευταία τριάντα περίπου
χρόνια.
Παραδόξως, παρά την πλατιά
διακίνηση του όρου μέσα στις
τάξεις ενός τμήματος της
Αριστεράς είναι δύσκολο να
περιγραφεί το περιεχόμενό
του, ακόμη πιο δύσκολο να
συμφωνήσουν στο τι ακριβώς
σημαίνει «ελεύθερη πρόσβαση»
ανάμεσα σε αυτούς που
χρησιμοποιούν τον όρο και
τέλος, δυσκολότερο όλων, η
συσπείρωση σημαντικών
τμημάτων των λαϊκών
στρωμάτων πίσω από ένα
τέτοιο αίτημα.
Τι σημαίνει «ελεύθερη
πρόσβαση» στα πανεπιστήμια;
Ας προσπαθήσουμε να
απαντήσουμε στον όρο:
1. Καταρχάς, αυτός που θα
περνά «ελεύθερα» στα
πανεπιστήμια θα παίρνει
απολυτήριο λυκείου; Μάλλον
θα παίρνει. Πώς θα το
παίρνει; Με εξετάσεις μέσα
στο σχολείο ή έξω από αυτό;
Στη δεύτερη περίπτωση (έξω
από το σχολείο) πάμε στη
μεταρρύθμιση Αρσένη
(εξετάσεις σε όλα τα
μαθήματα του σχολείου σε
πανελλαδική κλίμακα)· στη
δεύτερη περίπτωση (εξετάσεις
μέσα στο σχολείο) υπάρχει
κίνδυνος κατάλυσης κάθε
έννοιας αξιοκρατίας.
2. Ας υποθέσουμε ότι
προσπερνάμε το πρώτο ερώτημα
και πάμε στο δεύτερο: ο
κάτοχος του απολυτηρίου
(αδιάφορο πως το πήρε)
εγγράφεται στη σχολή της
προτίμησής του. Οπότε
προκύπτουν σημαντικά
ερωτήματα: τι θα γίνουν τα
ΑΕΙ και ΤΕΙ της επαρχίας;
Δεν θα κινδυνεύσουν να
κλείσουν καθώς η πλειονότητα
του πληθυσμού μένει στην
Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη,
οπότε εκεί λογικά θα
προστρέξουν οι φοιτητές; Τι
θα γίνει με τις σχολές των
κοινωνικών επιστημών που
ελάχιστοι θα τις
προτιμήσουν;
3. Ας υποθέσουμε ότι
αποφεύγουμε την απάντηση των
ερωτημάτων 1 και 2 και πάμε
στο 3: ας γραφτούν όλοι
ελεύθερα όπου θέλουν και
εκεί μέσα θα γίνει η
επιλογή. Όμως, σε μια σχολή
που απαιτεί εργαστήρια πώς
θα χωρέσουν χιλιάδες
άνθρωποι; Και με ποιους
όρους θα γίνει εκεί μέσα η
επιλογή; Πώς θα διασφαλιστεί
το αδιάβλητο; Αλλά και σε
αυτή την περίπτωση δεν
μιλάμε για ελεύθερη
πρόσβαση, αλλά απλώς για
καθυστέρηση της επιλογής.
Νομίζω ότι πρέπει να
μιλήσουμε ξεκάθαρα: όσο και
να διευρύνουμε την πρόσβαση
σε όλες τις βαθμίδες της
εκπαίδευσης, στον
καπιταλισμό η ταξική
ανισότητα θα υπάρχει, καθώς
δεν έχει λυθεί η πραγματική
αντίθεση της καπιταλιστικής
κοινωνίας που είναι η
αντίθεση μεταξύ κεφαλαίου
και εργασίας. Το ζητούμενο
σήμερα είναι πώς θα
φτιάξουμε ένα εκπαιδευτικό
σύστημα που να μορφώνει και
μια οικονομία στην οποία θα
βρίσκει δουλειά η νεολαία.
Και στα δύο αυτά ζητήματα
που καίνε τον κόσμο της
εργασίας δεν απαντά η δήθεν
«ελεύθερη πρόσβαση», την
οποία βέβαια μπορεί να κάνει
ο καπιταλισμός μέσα από την
ιδιωτικοποίηση της
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης
–όπως στις ΗΠΑ–, όπου μπορεί
να δημιουργήσει πανεπιστήμια
δύο διαβαθμίσεων: η πρώτη
βαθμίδα να αφορά τα καλά
κρατικά ή ιδιωτικά με
αυστηρά κριτήρια εγγραφής
και αποφοίτησης· και η
δεύτερη μια θάλασσα δεύτερης
ποιότητας κολλεγίων, όπου ο
καθένας θα κάνει «εικονικές»
σπουδές σε «δήθεν»
πανεπιστήμια. Φυσικά, όλοι
αυτοί δεν θα έχουν κανένα
μέλλον και σχεδόν κανένα
δικαίωμα στην αγορά εργασίας
σε αυτό που «δήθεν»
σπούδασαν.
Στην πραγματικότητα, η
«ελεύθερη πρόσβαση» είναι
πυρήνας της νεοφιλελεύθερης
σκέψης και πολιτικής. Αλλά
σε αυτό θα επανέρθουμε...
(24/02/2009)
Monthly
Review
