Τέρμα στον εμπαιγμό των μαθητών

 

του Στέλιου Μαρίνη

 

Όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, όσοι υπουργοί αποπειράθηκαν να κάνουν «μεταρρύθμιση» στην εκπαίδευση, άλλαζαν το σύστημα πρόσβασης. Χωρίς οικονομικό ούτε άμεσο πολιτικό κόστος, αφού τα πραγματικά  αποτελέσματά του γίνονταν ορατά στον πολύ κόσμο πέντε τουλάχιστον χρόνια αργότερα, κάθε «μεταρρυθμιστής» υπουργός άφηνε τους επόμενους να προσπαθούν να συμμαζέψουν τα νέα προβλήματα.

Κάποιος πρέπει να εξηγήσει στον κόσμο , και δυστυχώς πλην ΚΚΕ κανένα κόμμα δεν το έκανε, ότι τον εμπαίζουν, ότι είναι ανόητο να αφήνεις στην τύχη το πώς φτάνουν τα παιδιά και ποια παιδιά φτάνουν στο κατώφλι της τριτοβάθμιας και να αναζητάς το πώς θα διαλέξεις ποια θα προχωρήσουν και πού.

Αφήνοντας στην άκρη την ιδεολογική μου τοποθέτηση, κρίνοντας καθαρά τεχνοκρατικά αυτά που συμβαίνουν σήμερα, περιμένω να μου απαντήσει κάποιος αν έχει υπόψη του άλλη χώρα όπου μια τέτοια αλλαγή να γίνεται τόσο συχνά, τόσο επιπόλαια, με τόσο μικρή περίοδο διαλόγου και τεχνικών επεξεργασιών. Χωρίς ούτε μια μελέτη που να εντοπίζει ποιο ακριβώς πρόβλημα θέλουμε να επιλύσουμε με κάποια αλλαγή και πώς η κάθε πρόταση αντιμετωπίζει αυτό το συγκεκριμένο.

Συνεπώς, η άμεση πρότασή μου είναι: Μόνο βελτιώσεις του σημερινού συστήματος και έναρξη ουσιαστικού διαλόγου με ορίζοντα πενταετίας και αφού διασφαλιστεί η αύξηση των δαπανών για τη δημόσια εκπαίδευση, η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, ο περιορισμός του αριθμού των μαθητών ανά τμήμα, τα αντισταθμιστικά μέτρα κ.τ.λ. Διάλογος όμως που κυρίως να αφορά την αλλαγή της δομής όλου του σχολείου με στόχο το ενιαίο δωδεκάχρονο.

Λίγες ιδέες για το τελευταίο:

Στο σχολείο αυτό θα διδάσκονται και επιστήμες και τέχνες και επαγγελματικές γνώσεις και δεξιότητες. Καθώς ο μαθητής προχωράει στις μεγαλύτερες τάξεις, θα μπορεί να διαμορφώνει ένα δικό του πρόγραμμα με πληθώρα επιλογών, σύμφωνα με τις αξίες και τις δεξιότητές του, όπως αυτές θα τις κατανοεί μέσω συμβουλευτικής διαδικασίας από ειδικούς ψυχολόγους. Ο τίτλος όμως που θα παίρνουν όλοι οι μαθητές θα είναι ο ίδιος, θα μπορούν όμως, μετά από εξετάσεις, να αποκτήσουν πιστοποίηση, κάτι σαν το κρατικό πιστοποιητικό γλωσσομάθειας,  για κάποιους από τους τομείς που έχουν επιλέξει.

Κλειδί για τη ριζική αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης είναι το αναλυτικό πρόγραμμα. Πρωτίστως θα πρέπει να αναδιοργανωθούν τα μαθήματα και  τα γνωστικά πεδία.

Βασικοί, ισότιμοι, τομείς είναι τα:

·         Γλωσσικά μαθήματα

·         Θετικές επιστήμες και τεχνολογία

·         Κοινωνικές επιστήμες

·         Αισθητική και Φυσική αγωγή

·        

Κοινωνικές δραστηριότητες

Το μοντέλο του αναλυτικού προγράμματος στηρίζεται στο σχήμα.

Η σύνδεση θεωρίας – εφαρμογής είναι αμφίδρομη. Πιθανότατα άλλος εκπαιδευτικός διδάσκει το ένα  και άλλος το άλλο, και πάντως σε διαφορετικές ώρες του προγράμματος, αν και αμφότεροι διδάσκουν και τον άλλο τομέα με διαφορετική έμφαση, χρόνο και στόχο.

Παράδειγμα: Στο μάθημα της γλώσσας ο καθηγητής της θεωρίας με αφορμή ένα κείμενο διδάσκει έναν κανόνα της γραμματικής. Ο καθηγητής της εφαρμογής, αναλύει με τη σειρά του ένα άλλο κείμενο μέσα από το οποίο επισημαίνονται και οι κανόνες που διδάχθηκαν στη θεωρία, αλλά η έμφαση δίνεται στην κατανόηση του κειμένου, καθώς και ο τρόπος που ο κανόνας βοηθάει στην καλύτερη κατανόηση. Πώς, όμως, αυτό θα χρησιμοποιηθεί σε μάθημα δραστηριότητας; Αυτό εξαρτάται από το συγκεκριμένο κεφάλαιο. Αν για παράδειγμα το κεφάλαιο της θεωρίας αφορά τις αναφορικές προτάσεις, ένα μικρό θεατρικό σκετς με υπόθεση που οφείλεται στην παρανόηση λόγω κακής χρήσης των κανόνων σφραγίζει την κατανόησή τους, αλλά και βοηθάει να διατηρηθούν στη μνήμη των μαθητών.

Σε ένα τέτοιο αναλυτικό πρόγραμμα:

Δίνεται έμφαση στη «μύηση» των μαθητών στις βασικές γνώσεις της γλώσσας, των μαθηματικών, των θετικών και των κοινωνικών επιστημών, χωρίς το άγχος να «τελειώνει» μια εκτεταμένη ύλη, αλλά με στόχο να γίνουν οι γνώσεις αυτές κτήμα όλων των μαθητών.

Οι γνώσεις διδάσκονται με τρόπο που τις συνδέει με τη ζωή και την πραγματικότητα, αφού έχει εξασφαλιστεί η βαθιά κατανόηση των βασικών γνώσεων.

Αξιοποιούνται μέθοδοι συμμετοχής – κίνησης των μαθητών στα μαθήματα δραστηριοτήτων (Γυμναστική, Καλλιτεχνικά, Τεχνολογία κ.τ.λ.) με χρήση εργαστηρίων και ειδικών χώρων, καθώς και μορφωτικών επισκέψεων.

Κομβικός παράγοντας είναι η ενίσχυση των μαθητών που υστερούν. Σε τάξεις με μεγάλη ανομοιογένεια τα τμήματα είναι μικρότερα και υπάρχει και δεύτερος εκπαιδευτικός που βοηθάει τα άτομα που έχουν κενά. Το ίδιο συμβαίνει σε σχολεία απομακρυσμένων ή πολύ υποβαθμισμένων περιοχών.

Ένα σημείο που είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις είναι το μέγεθος της ύλης. Τονίσαμε ότι αυτό αφορά μόνο τη θεωρία, στα μαθήματα που η θεωρία έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, δηλαδή στη γλώσσα, τα μαθηματικά και τη φυσικοχημεία κυρίως. Η απάντηση είναι απλή:

·           Όποιος κατέχει καλά τις βασικές γνώσεις των μαθημάτων αυτών, μπορεί πολύ εύκολα να «τρέξει» αργότερα.

·           Μιλάμε για ενιαίο σχολείο, που σημαίνει ότι αναδιαρθρώνεται το σημερινό αναλυτικό πρόγραμμα το οποίο έσπευδε να ολοκληρώσει κάποιες ενότητες για να έχουν μια ιδέα όσοι δε συνεχίζουν στο Λύκειο Γενικής Παιδείας, με αποτέλεσμα π.χ. η ίδια θεωρία της Γεωμετρίας να διδάσκεται στη Β’  Γυμνασίου και στη Β’  Λυκείου, αλλά σε άλλο, πιο θεωρητικό, επίπεδο.

·           Στην εποχή των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, η αλλαγή ειδικότητας, αλλά ακόμη και η παρακολούθηση των εξελίξεων στην ίδια ειδικότητα απαιτεί σταθερό θεωρητικό υπόβαθρο, ώστε να είναι εφικτή η μελέτη των νέων στοιχείων. Το υπόβαθρο είναι οι πιο βασικές έννοιες και όχι οι αχανείς τομείς κάθε επιστήμης.