Ο μύθος της μαζικής πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

 

Κώστας Θεριανός

 

Η μαζική πρόσβαση στην τριτοβάθμια που θα ικανοποιήσει την υψηλή ζήτηση για αυτήν και, ταυτόχρονα, τους πόθους της ελληνικής οικογένειας για απόκτηση του κύρους που δίνει ένα πτυχίο, όχι μόνο στην αγορά εργασίας, αλλά και στην αγορά των κοινωνικών σχέσεων, ακόμη και στη «γαμήλια αγορά» αποτελεί μόνιμη υπόσχεση των μεγάλων κομμάτων.

Όμως, αυτό που περνά στα ψηλά γράμματα είναι ότι η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα μας είναι πλέον μαζική. Επιγραμματικά, σημειώνουμε ότι

-                            3 στους 4 μαθητές το 2001 ήταν απόφοιτοι τουλάχιστον δωδεκάχρονης εκπαίδευσης

-                            οι πτυχιούχοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ΑΕΙ-ΤΕΙ έφτασαν στον αριθμό - ρεκόρ 1.265.168 ξεπερνώντας το 16% του πληθυσμού ηλικίας 25 ετών και άνω.

-                            Το ποσοστό συμμετοχής στην ανώτατη εκπαίδευση των ηλικιών μεταξύ 18 και 21 ετών από 26,7% που ήταν το 1993 έφτασε το 60,3% το 2004.

-                            Το 1993 ο αριθμός των εισακτέων στα ΑΕΙ και ΤΕΙ ήταν 40.000 και το 2004 έφθασε περίπου τους 81.000, κοντολογίς, διπλασιασμός.

Μήπως λοιπόν το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην πρόσβαση αλλά στο ερώτημα: ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΕ ΤΙ;

Η πραγματικότητα είναι ότι τα παιδιά μας μπαίνουν σε εκατοντάδες πανεπιστημιακά τμήματα χωρίς επιστημονικό προφίλ και επαγγελματικά δικαιώματα. Σε τμήματα που μόνο ως προέκταση του απολυτηρίου λυκείου μπορούν πλέον να χαρακτηριστούν.

Έτσι, δημιουργείται μια τριτοβάθμια εκπαίδευση πολλών ταχυτήτων και διαστρωματώσεων που αναπαράγει την ταξική δομή της κοινωνίας.

Ρίχνοντας κανείς μια ματιά στον εκπαιδευτικό χάρτη της Ευρώπης, αναφορικά με το ζήτημα της πρόσβασης στα πανεπιστήμια, διαπιστώνει τα εξής:

 

Α. Υπάρχουν βασικά δύο συστήματα εισαγωγής στα πανεπιστήμια με παραλλαγές σε κάθε χώρα.

-         1^ο σύστημα: εξετάσεις σε όλα τα μαθήματα της τελευταίας τάξης του λυκείου για την απόκτηση ενός μπακαλορεά με βάση το οποίο γίνεται η εισαγωγή

-         2^ο σύστημα: εξετάσεις σε ορισμένα μαθήματα που σχετίζονται με το περιεχόμενο των σπουδών (π.χ. δίνει βιολογία και χημεία κάποιος που θέλει να πάει ιατρική).

 

Β.  Σε όλες πλέον τις ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει μια φανερή διαβάθμιση των πανεπιστημιακών σχολών.

-         υπάρχουν σχολές υψηλού επιπέδου με άμεση επαγγελματική προοπτική όπου τα κριτήρια εισαγωγής είναι απαιτητικά (ιατρική, σχολές μηχανολόγων, μηχανικών Η/Υ). Εδώ βλέπουμε ότι η εισαγωγή απαιτεί ένα πλέγμα εξεταστικών δοκιμασιών που δεν χρειάζεται για τις υπόλοιπες σχολές. 

-         υπάρχουν σχολές χωρίς σημαντική ελπίδα επαγγελματικής αποκατάστασης όπου τα κριτήρια εισαγωγής είναι ευκολότερα. Π.χ. η Γερμανία που φημίζονταν για το σκληρό numerus clausus σύστημα της τα τελευταία χρόνια έχει αφήσει σχεδόν ελεύθερη την εγγραφή στις σχολές των κοινωνικών επιστημών.

-         Σε περιπτώσεις, όπως αυτές των κοινωνικών επιστημών, όπου τα πτυχία δεν είναι “marketable” για να χρησιμοποιήσουμε μια τρέχουσα έκφραση της αποτίμησης των σπουδών από το φραστικό οπλοστάσιο του βρετανικού νεοφιλελευθερισμού, έχει αναπτυχθεί ένα πλατύ δίκτυο «τεταρτοβάθμιας εκπαίδευσης» (master, PhD, Postdoc) όπου σε αυτό γίνεται ουσιαστικά η επιλογή των φοιτητών αλλά και από αυτό έχουν ουσιαστικά επαγγελματικά δικαιώματα οι απόφοιτοι. Κοντολογίς, το πρώτο πτυχίο αυτών των κλάδων έχει ρευστοποιηθεί όχι μόνο επαγγελματικά αλλά και επιστημονικά.

 

Ο επόμενος πίνακας δείχνει ορισμένες παραλλαγές των συστημάτων πρόσβασης στις ευρωπαϊκές χώρες

 

Βρετανία	Οι μαθητές δίνουν το GCE-A Level. Τελειώνουν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση στα 16 τους χρόνια και όσοι επιθυμούν να περάσουν σε κάποιο πανεπιστήμιο δίνουν ένα συνδυασμό 2 ή 3 μαθημάτων για το το GCE-A Level. Με το σκορ που έχουν πετύχει στο το GCE-A Level και σε συνδυασμό με άλλα κριτήρια που θέτει το κάθε πανεπιστήμιο εισάγονται σε κάποια σχολή.
Φιλανδία	Για εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση απαιτείται το απολυτήριο του δευτεροβάθμιου σχολείου και εξετάσεις στη γλώσσα, σε ξένη γλώσσα, σε μαθηματικά, φυσικές και ανθρωπιστικές επιστήμες
Σουηδία	Υπολογίζεται η βαθμολογία της τελευταίας τάξης του λυκείου σε συνδυασμό με εισαγωγικές εξετάσεις. Όμως για ορισμένες σχολές όπως η ιατρική και οι σχολές των εκπαιδευτικών χρειάζονται ειδικές εξετάσεις
Γερμανία	Η εισαγωγή γίνεται με βάση τον βαθμό του απολυτηρίου. Κρατική υπηρεσία καθορίζει την ελάχιστη βαθμολογία απολυτηρίου για την κάθε σχολή. Κάθε πανεπιστήμιο καθορίζει τον αριθμό εισακτέων.
Γαλλία	Χρειάζεται η απόκτηση του μπακαλορεά με προφορικές και γραπτές εξετάσεις σε 9 ή 10 μαθήματα. Όμως, στα πανεπιστημιακά ινστιτούτα τεχνολογίας (πολυτεχνείο, ιατρική, μηχανικοί υπολογιστών, κ.λπ.) απαιτούνται πρόσθετες ειδικές εξετάσεις και υπολογίζεται και ο μέσος όρος των βαθμών των δύο τελευταίων τάξεων του λυκείου.

  

Εν τέλει το ζήτημα δεν βρίσκεται στη μαζικότητα ή όχι της πρόσβασης. Πρέπει να πιάσουμε το νήμα από την αρχή, να μιλήσουμε για την οικονομία, για τα επαγγέλματα, για τις εργασιακές σχέσεις. Όσο ο ιδιωτικός τομέας εξαχρειώνει τους εργαζόμενους, η βιομηχανία αποδιοργανώνεται, ο πρωτογενής τομέας καταρρέει και όλοι πιέζονται να αποκτήσουν το πολυπόθητο πτυχίο που θα κρατήσει ζωντανή την ελπίδα για μια θέση στο δημόσιο, τότε το πρόβλημα μας δεν είναι ούτε θέμα πρόσβασης ούτε θέμα σχολείου.

Άλλωστε αν μοιράσουμε σε όλους τους φτωχούς του κόσμου ένα πτυχίο δεν θα αλλάξουμε την ταξική τους θέση.

Πρόκειται για ένα σύνθετο οικονομικό και κοινωνικό ζήτημα που απλώς αντανακλάται στην εκπαίδευση.