Με πρότυπα Αμερικής…

 

της Ειρήνης- Πασκουαλίτα Κότσιφα

 

 

Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, ολοένα και περισσότερο οι άμεσα εμπλεκόμενοι με το χώρο της εκπαίδευσης έρχονται αντιμέτωποι με το φαινόμενο της σχολικής βίας. Ανήλικα παιδιά κυρίως έφηβοι μαθητές, έχει παρατηρηθεί ότι εκδηλώνουν κάποια μορφή βίας ή παραβατικής συμπεριφοράς μέσα ή έξω από το σχολείο.(bullying) Το φαινόμενο όμως αυτό έχει αρχίσει να εμφανίζεται και σε μικρότερες ηλικίες, παιδιά μόλις 6-7 χρόνων, μαθητές του δημοτικού γίνονται βίαιοι απέναντι σε συμμαθητές και εκπαιδευτικούς πράγμα που το καθιστά ιδιαίτερα ανησυχητικό.

 

   Μορφές λεκτικής βίας, προσβολές, κλοπές, καταστροφή περιουσίας (σχολικού χώρου- προσώπων), αποκλεισμός συμμαθητών από ομαδικές δραστηριότητες, τσακωμοί- ξυλοδαρμοί κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων και όχι μόνο, αποτελούν περιπτώσεις επιθετικής συμπεριφοράς που δυστυχώς ολοένα και εμφανίζονται μέσα στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα. Ένα φαινόμενο που μπορεί να οφείλεται στη χαμηλή σχολική επίδοση, στη ‘κακή’ σχέση που έχει ο μαθητής με τον εκπαιδευτικό του, στο τρόπο που ζει και μεγαλώνει ένα παιδί, στο κατά πόσο έχει δεχτεί βία και έχει κακοποιηθεί, στην οικονομική ανέχεια της οικογένειας, στο χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των γονέων (κοινωνικές ανισότητες), στη συχνή μετακίνηση της οικογένειας από τόπο σε τόπο, στην απώλεια ενός σημαντικού προσώπου για το παιδί (αδερφός, πατέρας, μητέρα), στην τηλεθέαση βίαιων σκηνών, στην απόρριψη του παιδιού από τους συμμαθητές του, καθώς επίσης και στην αίσθηση ότι διαφέρει από τους άλλους.

 

   Πού είναι όμως η πολιτεία και τι κάνει; Κανένας αρμόδιος δεν έχει ενδιαφερθεί να βοηθήσει πραγματικά στην εξάλειψη τέτοιων επιθετικών συμπεριφορών στο σχολείο. Κανείς δεν ενδιαφέρεται να αναζητήσει τα βαθύτερα αίτια του φαινομένου, ώστε να προλάβει καταστάσεις και συνέπειες καταστροφικές για τη χώρα μας.  Θέλουμε ‘σωστούς’ και υπεύθυνους αυριανούς πολίτες ή ‘προβληματικούς’; Δεν είναι μια απλή συμπεριφορά που σήμερα εκδηλώνεται από το άτομο και αύριο όχι, μπορεί να αποτελέσει στάση ζωής. Ακόμη και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, στην πλειοψηφία μας, φέρουμε μεγάλο μερίδιο ευθύνης γιατί ενώ μπορεί να εντοπίζουμε το πρόβλημα, το εξετάζουμε επιδερμικά. Γνωρίζοντας ότι πρόκειται για μια επίπονη και σοβαρή κατάσταση με αίτια που απορρέουν κυρίως από το οικογενειακό περιβάλλον του βίαιου μαθητή, συνειδητά επιθυμούμε να μην εμπλακούμε κρατώντας μια καθαρά αποστασιοποιημένη στάση και ρίχνοντας την ευθύνη στο κράτος και σε τρίτους φορείς. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά: « Αφού τα σχολεία δεν είναι εξοπλισμένα, αφού δεν υπάρχουν κοινωνικοί λειτουργοί και σχολικοί ψυχολόγοι στα σχολεία όπως θα έπρεπε, και που σωστά αναφέρουμε, γιατί να βγάλω εγώ το φίδι από την τρύπα» κάνοντας, λοιπόν, τις περισσότερες φορές αν όχι πάντα τα ‘στραβά μάτια’ λέγοντας: «Παιδιά είναι τσακώνονται, θα τα βρουν μόνα τους- είναι λογικό να είναι επιθετικός αφού είναι αλλοδαπός και δεν έχει μάθει να λειτουργεί με το σύνολο- ε, παιδιά είναι παρασύρονται από αυτά που ακούν και βλέπουν στην τηλεόραση- αφού το παιδί δέχεται βία στο σπίτι, τι περιμένεις;» και με αυτόν τον τρόπο ασυναίσθητα  γινόμαστε δύο φορές υπαίτιοι. Έχουμε ξεχάσει ποιος πραγματικά είναι ο ρόλος μας- πού είναι η παιδαγωγική και ψυχολογική μας κατάρτιση; Μόνο μαθηματικά και γλώσσα καλούμαστε να διδάξουμε; Είναι τραγικό, γιατί ενώ παιδεία δεν υπάρχει στην Ελλάδα, τουλάχιστο θα μπορούσαμε οι δάσκαλοι να εμφανιζόμαστε περισσότερο ‘άνθρωποι’, που πραγματικά να νιώθουμε το λειτούργημα που επιλέξαμε και να σταθούμε σε αυτά τα παιδιά με περισσότερη σύνεση και πραγματική βοήθεια απέναντί τους,  αλλά αντίθετα βιώνουμε έντονο άγχος γιατί τάχα δε ‘βγαίνει’ η ύλη. Και όλα καταρρέουν! Η προσπάθεια αυτόματα καταστρέφεται. Δεν αναφέρω σε καμία περίπτωση, ότι δεν υπάρχουν εκπαιδευτικοί άξιοι που επιτελούν τα εκπαιδευτικά τους καθήκοντα με ιδιαίτερο ζήλο και ενδιαφέρον ή ότι οι δάσκαλοι μπορούμε μόνοι μας να ‘σώσουμε’ τον κόσμο αλλά μπορούμε μέσα από το σχολείο, που αποτελεί φορέα κοινωνικοποίησης και διαπαιδαγώγησης, να συμβάλλουμε στη δημιουργία ενός καλού σχολικού κλίματος.

 

   Σε άλλες χώρες όπως για παράδειγμα στην Αμερική και τη Γερμανία  που το φαινόμενο της σχολικής βίας έχει πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις και παρατηρούνται μαθητές με όπλα στο σχολικό χώρο, το κράτος  έχει προσπαθήσει και έχει παρέμβει με προγράμματα προαγωγής της ψυχικής και κοινωνικής υγείας, ώστε να συμβάλει αποφασιστικά στη βελτίωση της κατάστασης αν και καθυστερημένα. Γιατί θα πρέπει και εμείς να φτάσουμε σε αυτό το σημείο, τι περιμένουμε; Πότε θα δείξουμε την απαιτούμενη προσοχή;  Το δυσάρεστο είναι ότι μάλλον στη Ελλάδα το φαινόμενο της σχολικής βίας θα παραμείνει για πολλά χρόνια ακόμα ένα σημαντικό και συγχρόνως άλυτο πρόβλημα. Τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις που υπάρχουν στη χώρα μας δεν αφήνουν πρωτίστως τους ίδιους τους γονείς να βοηθήσουν πραγματικά τα παιδιά τους. Ζουν με το φόβο του στιγματισμού, έχουν μάθει να ‘κουκουλώνουν’ καλά ορισμένες καταστάσεις με αποτέλεσμα το πρόβλημα αντί να θεραπεύεται τότε που είναι εφικτό, να διαιωνίζεται και όλοι να  είμαστε αναγκασμένοι να ζούμε τις συνέπειες αυτής της υποκρισίας.

 

  Είναι σημαντικό όμως παρόλα τα προβλήματα που υπάρχουν και που θα προκύπτουν από το συγκεκριμένο φαινόμενο, όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς να μη χάνουμε την αισιοδοξία μας ως προς τους τρόπους αντιμετώπισης του προβλήματος. Αν και στη χώρα μας δεν υπάρχει κάποια συστηματική διερεύνηση του φαινομένου αλλά ούτε και ειδικά προγράμματα παρέμβασης που να αφορούν στο θέμα της σχολικής βίας, εντούτοις μπορούν να γίνουν αξιόλογες προσπάθειες τόσο από το ίδιο το κράτος όσο και από τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς, τους σχολικούς ψυχολόγους και τους ίδιους τους μαθητές.

 

  Για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του προβλήματος είναι σημαντική η αναγνώριση του ως ένα φαινόμενο με δυσάρεστες επιπτώσεις στη σχολική κοινότητα. Ταυτόχρονα θα πρέπει να τεθούν οι   προϋποθέσεις για τη δημιουργία κατάλληλων πια  διαμορφωμένων προγραμμάτων παρέμβασης με στόχο την καταπολέμηση της βίαιης συμπεριφοράς. Το πιο εύκολο όμως, και αρκετά ουσιαστικό είναι να υπάρχει σωστή ενημέρωση των μαθητών, των γονέων και των εκπαιδευτικών πάνω σε θέματα παραβατικών συμπεριφορών. Είναι προτιμότερο αν όχι αναγκαίο να αφιερώνονται σχολικές- διδακτικές ώρες σε συζητήσεις και διαλόγους με απώτερο σκοπό την άμεση πληροφόρηση και ευαισθητοποίηση. Είναι ακόμη ορθότερο όλοι οι μαθητές να εμπλέκονται σε συλλογικές δραστηριότητες, να μάθουν να λειτουργούν μέσα σε μια ομάδα και να τη στηρίζουν. Τα παιδιά αυτά, με την επιθετική συμπεριφορά έχουν ανάγκη στήριξης, έχουν την ανάγκη αληθινών συμβουλών αλλά συγχρόνως και άμεσων ποινών με στόχο την αντιμετώπιση του προβλήματος σε βάθος. Είναι απαραίτητο να δημιουργούνται αληθινά και σωστά πρότυπα –πρότυπα με αξίες και ιδανικά.

 

   Αν λοιπόν όλοι οι αρμόδιοι, καθένας με τον τρόπο του, συμβάλλουμε στην προσπάθεια μείωσης αν όχι εξάλειψης της σχολικής βίας, η σχολική ζωή πολλών παιδιών θα καλυτερέψει και η κοινωνία θα αποκτήσει ένα καλύτερο, υπεύθυνο και πιο ανθρώπινο δυναμικό. Σε καμία λοιπόν περίπτωση δεν πρέπει να υπάρχει παθητικότητα και αποστασιοποίηση-όταν μπορείς και ξέρεις ότι η άσκηση σωματικής και ψυχολογικής βίας στο πλαίσιο του σχολείου και όχι μόνο, είναι ένα σοβαρό κοινωνικό φαινόμενο που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης, βοηθάς και δε γυρνάς την πλάτη σου.  Για να μη γίνουμε Αμερική…, όπου κανείς δε νοιάζεται για κανέναν!

 

 

Αθήνα, 14-7-09