Συνθήκες και διαφοροποιήσεις των επιδόσεων Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών στην κυρίαρχη συμπεριφορά της αποκωδικοποίησης, όταν παρακολουθούνται από αλλοεθνείς και ομοεθνείς συμμαθητές τους

Παντελής Γεωργογιάννης, Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Πατρών

Χρυσοβαλάντη Γιάννακα, Εκπαιδευτικός – Συνεργάτης ΚΕ.Δ.ΕΚ. του Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Πατρών

1. Θεωρία:

«Φανταστείτε ότι πάτε για μπάνιο και θέλετε να φουσκώσετε το θαλάσσιο στρώμα. Πότε θα φουσκώσετε το στρώμα πιο γρήγορα, αν το κάνετε μόνοι σας ή όταν το κάνετε παρουσία άλλων ατόμων;»1  Ο πρώτος που διερεύνησε το παραπάνω ερώτημα ήταν ο Norman Triplett το 1898, σε ένα πείραμα που θεωρείτε από πολλούς ως το πρώτο πείραμα στην ιστορία της Κοινωνικής Ψυχολογίας. «Ο Triplett υπέθεσε ότι ο ανταγωνισμός βελτιώνει την απόδοση σε κινητικά έργα, στηριζόμενος στην παρατήρηση ότι οι ποδηλάτες έτρεχαν πιο γρήγορα σε κανονικούς αγώνες, πιο αργά όταν έτρεχαν σε προπόνηση συνοδευόμενοι από άλλους ποδηλάτες που απλώς τους έδιναν ρυθμό, και πιο αργά όταν έτρεχαν μόνοι τους. Η θετική επίδραση στην απόδοση ενός ατόμου που έχει η παρουσία άλλων ατόμων, που είτε κάνουν το ίδιο πράγμα είτε είναι απλοί θεατές, ονομάστηκε από τον Floyd Allport 2  (1924) Κοινωνική διευκόλυνση»3 .

Ακολούθησε πλήθος ερευνών των οποίων τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν το φαινόμενο της «κοινωνικής διευκόλυνσης» αλλά υπήρξαν και έρευνες που έδειξαν ότι η παρουσία άλλων μπορεί να δυσχεραίνει την απόδοση του ατόμου, δηλαδή διαπίστωσαν το φαινόμενο της «κοινωνικής παρεμπόδισης». «Τα αντιφατικά αυτά αποτελέσματα δημιούργησαν σύγχυση γύρω από το θέμα της «κοινωνικής διευκόλυνσης» και οι έρευνες σταμάτησαν μέχρι το 1965, όπου ο Zajonc παρουσίασε τη «Θεωρία των ορμών»4 , σύμφωνα με την οποία τόσο η κοινωνική διευκόλυνση όσο και η κοινωνική παρεμπόδιση οφείλονται στη διέγερση που προκαλεί στο άτομο η παρουσία άλλων. Όταν το άτομο βρίσκεται σε κατάσταση διέγερσης, αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης των λεγόμενων κυρίαρχων συμπεριφορών που είναι οι επικρατέστερες στο ρεπερτόριο του ατόμου. Όταν το άτομο πρόκειται να εκτελέσει ένα έργο που το έχει μάθει καλά ή είναι εύκολο τότε η κυρίαρχη αντίδραση είναι συνήθως η σωστή συμπεριφορά. Αντίθετα, όταν το έργο είναι δύσκολο ή το άτομο δεν το έχει μάθει καλά, η κυρίαρχη αντίδραση είναι συνήθως κάποια λανθασμένη συμπεριφορά. Επομένως, η παρουσία άλλων, μέσω της διέγερσης που δημιουργεί το άτομο, διευκολύνει την απόδοση σε έργα απλά ή καλά εκμαθημένα (κοινωνική διευκόλυνση), αλλά δυσχεραίνει την απόδοση σε έργα πολύπλοκα ή μη καλά εκμαθημένα (κοινωνική παρεμπόδιση)»5 .

Ο Zajonc επίσης υποστήριξε ότι η απόδοση του ενός ατόμου, το οποίο εκτελεί ένα έργο ή εκδηλώνει και είναι αντικείμενο παρατήρησης άλλων, επηρεάζεται από τον αριθμό των παρόντων ατόμων. Συγκεκριμένα υποστήριξε ότι η αύξηση των παρόντων ατόμων αυξάνει την απόδοση του ενός όταν το έργο είναι καλά εκμαθημένο ή είναι εύκολο (κυρίαρχη συμπεριφορά), ενώ αντίθετα η αύξηση των παρόντων ατόμων έχει τα αντίθετα αποτελέσματα όταν το έργο είναι δύσκολο ή μη καλά εκμαθημένο (μη κυρίαρχη συμπεριφορά).

Στόχος της έρευνας αυτής είναι να εξετάσει τις διαφοροποιήσεις των επιδόσεων των Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών, όπως αυτές εκδηλώνονται στην κυρίαρχη συμπεριφορά της αποκωδικοποίησης, όταν αυτοί παρακολουθούνται από ομοεθνείς ή αλλοδαπούς συμμαθητές τους.

Υποθέσεις

Οι επιδόσεις τόσο των Ελλήνων όσο και των αλλοδαπών μαθητών σε εργασίες που αφορούν κυρίαρχες συμπεριφορές θα διαφοροποιούνται μεταξύ τους και θα ακολουθούν την εξής σειρά από τη μεγαλύτερη στη μικρότερη:

1. όταν οι μαθητές εργάζονται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) αλλοεθνών τους

2. όταν οι μαθητές εργάζονται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) ομοεθνών τους.

2. Μεθοδολογία

Το δείγμα της έρευνας αποτελείται από 32 μαθητές, ηλικίας 10 – 12 ετών, δηλαδή μαθητές της πέμπτης και της έκτης τάξης δύο δημοτικών σχολείων της Πάτρας. Από τους 32 μαθητές, 16 ήταν Έλληνες και 16 ήταν αλλοδαποί που είχαν και τους δύο γονείς αλλοδαπούς αλλά είχαν φοιτήσει όλα τα χρόνια της μαθητικής τους ζωής σε ελληνικό σχολείο. Κάθε μαθητής κλήθηκε να λύσει δυο ασκήσεις αποκωδικοποίησης που διαφοροποιούνταν κατά βήμα. Κάθε ένα βήμα εξετάζει και μια διαφορετική συνθήκη εργασίας οι οποίες διαμορφώνονται στις εξής πειραματικές συνθήκες: 1) ο μαθητής εργάζεται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά ομοεθνών του, και 2) ο μαθητής εργάζεται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά αλλοεθνών του.

Κατά τη διάρκεια της εργασίας του μαθητή υπολογίσαμε το χρόνο που χρειάστηκε για να επιλύσει σωστά ή λάθος τις πέντε ασκήσεις που του δόθηκαν σε κάθε βήμα. Χωρίσαμε το χρόνο αυτό σε κατηγορίες και σε κάθε κατηγορία αντιστοιχούσε κάποια συγκεκριμένη βαθμολογία. Η τελική επίδοση του κάθε μαθητή σε κάθε βήμα είναι η συνάρτηση της βαθμολογία του χρόνου που χρειάστηκε και η βαθμολογία που συγκέντρωσε από τις σωστές απαντήσεις που έδωσε.

Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, στη θεωρία του Zojonc κάθε εκδηλούμενη συμπεριφορά είναι κυρίαρχη όταν αυτή προέρχεται από επιλογή πιθανών και δυνατών συμπεριφορών. Στην περίπτωση της συγκεκριμένης έρευνας, δεν έχουμε επιλογή δυνατών και πιθανών συμπεριφορών δεδομένου ότι δεν έχουμε την δυνατότητα επιλογής συμπεριφορών αλλά την κατοχύρωση της κυρίαρχης συμπεριφοράς μέσω των εναλλακτικών δυνατοτήτων του ακροατηρίου.

3. Αποτελέσματα

3.1. Επίδοση Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών, στην αποκωδικοποίηση, όταν αυτοί εργάζονται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) ομοεθνών:

Στο πρώτο αυτό βήμα της διεξαγωγής της έρευνας, οι μαθητές εργάζονται για την επίλυση δύο ασκήσεων αποκωδικοποίησης, και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) ομοεθνών τους. Όταν δηλαδή οι Έλληνες μαθητές παρατηρούνται από τους Έλληνες συμμαθητές τους και όταν οι αλλοδαποί μαθητές παρακολουθούνται από τους αλλοδαπούς συμμαθητές τους. Κατά τη διάρκεια της εργασίας τους καταγράφεται ο χρόνος που χρειάζονται για την επίλυση των ασκήσεων. Ο χρόνος αυτός και η βαθμολογία που αντιστοιχεί στο πλήθος των σωστών απαντήσεων τους αποτελούν την επίδοση των μαθητών.

Από το γράφημα 1 έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής:

1. Η Επίδοση των Ελλήνων μαθητών (αγοριών) στην αποκωδικοποίηση, όταν αυτοί εργάζονται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) ομοεθνών τους, είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη των αλλοδαπών μαθητών (αγοριών). Η μέση επίδοση των Ελλήνων μαθητών είναι 15,70 και η αντίστοιχη των αλλοδαπών μαθητών είναι 15,40.

2. Δεν υπάρχει μαθητής με μηδενική (0) βαθμολογία.

3. Τη μεγαλύτερη επίδοση 17,00 την έχουν οι Έλληνες μαθητές, ενώ η μεγαλύτερη επίδοση των αλλοδαπών μαθητριών είναι 16,57.

Από το γράφημα 2 έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής:

1.Η επίδοση των αλλοδαπών μαθητριών στην αποκωδικοποίηση, όταν αυτές εργάζονται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) ομοεθνών είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη επίδοση των Ελληνίδων μαθητριών. Η μέση επίδοση των αλλοδαπών μαθητριών είναι 15,41 και η αντίστοιχη των Ελληνίδων είναι 15,21.

2. Δεν υπάρχει καμία μαθήτρια με μηδενική (0).

3. Τη μεγαλύτερη επίδοση 17,00 την μοιράζονται πέντε αλλοδαπές μαθήτριες, ενώ η μεγαλύτερη επίδοση για τις Ελληνίδες είναι 16,36.

Από το γράφημα 3 έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής:

1.Η επίδοση των Ελλήνων μαθητών στην αποκωδικοποίηση, όταν αυτοί εργάζονται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) ομοεθνών τους, είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη επίδοση των αλλοδαπών μαθητών στην ίδια πειραματική συνθήκη. Η μέση επίδοση των Ελλήνων μαθητών είναι 15,45 ενώ των αλλοδαπών μαθητών είναι 15,41.

2. Δεν υπάρχει μαθητής με μηδενική (0) επίδοση.

3.Τη μεγαλύτερη επίδοση 17,00 τη μοιράζονται πέντε αλλοδαποί μαθητές και ένας Έλληνας μαθητής.

Στο σύνολο των Ελλήνων μαθητών, τα αγόρια έχουν μεγαλύτερη επίδοση από τα κορίτσια ενώ αντίθετα στο σύνολο των αλλοδαπών μαθητών τα κορίτσια είναι αυτά που έχουν τη μεγαλύτερη επίδοση σε σχέση με τα αγόρια.

3.2. Επίδοση Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών στην αποκωδικοποίηση, όταν αυτοί εργάζονται και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) αλλοεθνών τους:

Στο δεύτερο αυτό βήμα της διεξαγωγής της έρευνας, οι μαθητές εργάζονται για την επίλυση δύο ασκήσεων αποκωδικοποίησης, και είναι αντικείμενο παρατήρησης εφτά (7) αλλοεθνών τους. Όταν δηλαδή οι Έλληνες μαθητές παρακολουθούνται από τους αλλοδαπούς συμμαθητές τους και οι αλλοδαποί μαθητές παρακολουθούνται από τους Έλληνες συμμαθητές τους.Κατά τη διάρκεια της εργασίας τους καταγράφεται ο χρόνος που χρειάζονται για την επίλυση των ασκήσεων. Ο χρόνος αυτός και η βαθμολογία που αντιστοιχεί στο πλήθος των σωστών απαντήσεών τους αποτελούν την επίδοση των μαθητών.

Από το γράφημα 4 έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής:

1. Η επίδοση των αλλοδαπών μαθητών (αγοριών) στην αποκωδικοποίηση, όταν αυτοί εργάζονται και είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη επίδοση των αλλοδαπών μαθητών στην ίδια πειραματική συνθήκη. Η μέση επίδοση των αλλοδαπών μαθητών είναι 16,29, ενώ των Ελλήνων μαθητών είναι 14,02.

2. Δεν υπάρχει μαθητής με μηδενική (0) βαθμολογία.

3. Τη μεγαλύτερη επίδοση 17,35 την έχει αλλοδαπός μαθητής, ενώ η μεγαλύτερη επίδοση των Ελλήνων μαθητών είναι 17,13. Η διαφορά αυτή μπορεί να θεωρηθεί αμελητέα.

Από το γράφημα 5 έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής: