Στον απόηχο του όπλου

 

«Μονάχα τα καρπούζια παρέμειναν ατάραχα, δίχως να πάρουν είδηση την καταιγίδα της τελευταίας νύχτας»[1]

 

 

 

 

Ο απλός πολίτης θα πρέπει να αισθάνεται σήμερα, μετά τα όσα τραγικά συνέβησαν και τα όσα θλιβερά ειπώθηκαν τις τελευταίες μέρες, ότι περιττεύουν οι ειδήμονες και οι εκ των υστέρων προφήτες. Επειδή όμως νιώθει κανείς το χρέος να μη σωπάσουν ούτε να αποσιωποιηθούν οι πράξεις και τα γε­γο­νότα, γι’ αυτό θα προσπαθήσω να ψηλαφήσω ορισμένες από τις αιτίες που μπορώ να διακρίνω, χωρίς να φεισθώ ευθυνών. Το ξέσπασμα αυτό της οργής και της βίας που ζήσαμε θα πρέπει κάπως να αιτιολογηθεί, για να μπορέσει να επιδράσει πολιτικά και να μη μείνει γράμμα νεκρό στα κατάστιχα της ιστορίας. Πού θα αναζητηθούν όμως πρώτιστα οι αιτίες;

Ίσως δε χρειάζεται να ψάξουμε πολύ μακριά: αν αφουγκραστούμε τις φωνές των νέων που εγκαταλείπουν την αδιέξοδη επαρχία μας αναζητώντας στη μεγαλούπολη τη μοίρα τους, τις φωνές των λυκειόπαιδων της πόλης ή πάλι τις φωνές των μαθητών του νυχτερινού σχολείου έξω από το παράθυρό μας, δεν μπορεί παρά να αναρωτηθούμε: αυτό το ποτήρι ποιος θα το πιεί;[2]

Το ποτήρι που καλείται να πιεί μια σημαντική μερίδα της σημερινής νεολαίας λέγεται απαξίωση, αδιέξοδο και αδιαφορία, έχει δε προετοιμαστεί και σερβίρεται από καιρό. Δεν είναι δα δημιούργημα των νυν κρατούντων. Αυτοί ίσως απλώς να πρόσθεσαν το κάτι παραπάνω στη συνταγή.

Είμαι δηλαδή της γνώμης ότι τα γεγονότα των τε­λευ­ταίων ημερών μόνον όσοι εθελοτυφλούν θα τα θεώρησαν ως κεραυνό εν αιθρία. Ήταν ένας ανα­με­νό­μενος πυροβολισμός, του ο­ποί­ου έ­πονται α­ντί­λα­λοι. Διότι το πρόβλημα δεν υπήρξε μόνον ο νεκρός έφηβος των Εξαρχείων και η ανεύθυνη συ­μπε­ρι­φορά ε­νός (ακόμη!) αστυνομικού. Μέρος του προ­βλή­ματος είναι επίσης το γεγονός ότι ορισμένοι νέ­οι των 15-18 χρόνων, στο τέλος της εφηβείας, δεν α­πέχουν από το να λειτουργούν σαν ένα είδος με­τα­να­στών στην κοινωνία: προσπαθούν να βρουν κά­ποια θέση μέσα στο όλο αντιφατικό σύμπλεγμα. Με την οξυμένη ― και αρκετά μονόπλευρη, είναι η αλήθεια ― ευαισθησία τους, βιώνουν έντονα τα συμπτώματα καχεξίας και πα­ραλογισμού στην οργάνωση της κοινωνίας μας, ιδίως μέσα από την ανισότητα και την αναποτελεσματικότητα των αντίστοιχων εκπαιδευτικών βαθ­μί­δων. Η δυσλει­τουρ­γούσα όμως εκ­παί­δευση δεν μπορεί να καλύψει το οποιοδήποτε χάσμα δημιουργείται μέ­σα στην ψυχή του νέου, ε­ξαι­τίας της α­ντι­πα­λότητάς του με μια μάλλον δυσμενή κοινωνική πραγματικότητα, της οποίας μάλιστα οι δεσμοί συνοχής τελούν καθημερινά υπό αμ­φι­σβή­τηση (βλέπε πα­ρανομίες) ή λειτουργούν λόγω κεκτημένης ταχύτητας (βλέπε δημόσια εκπαίδευση) και συχνά επιλεκτικά (βλέ­πε ευνοιοκρατία). Ε­πανα­λαμ­βα­νό­με­να πλην απαράδεκτα φαι­νόμενα, ό­πως, για παράδειγμα, η παγίωση του ε­θίμου των καταλήψεων και οι ε­πακό­λου­θες κα­τα­στρο­φές στα σχο­λεί­α, θα έπρεπε να έχουν προ­βλη­μα­τίσει εντατικότερα ιθύνοντες, διδάσκοντες και γονείς, γιατί κα­θι­στούν πε­ρισσότερο ά­κυ­ρη τη δη­μό­σια εκ­παί­δευ­ση, ενώ ταυ­τόχρονα υπονομεύουν την όποια έκφραση πολιτικού λόγου και κριτικής από μέ­ρους του μαθητικού κι­νήματος.

Γι’ αυτό οι συνθήκες του φό­νου και το ί­διο το γε­γο­νός του θανάτου του νε­α­ρού Αλέξη προ­κά­λεσαν εύ­λογα την α­γα­νά­κτη­ση και τις διαμαρτυρίες πλή­θους νέων αν­θρώ­πων, ενώ ταυ­τό­χρονα λει­τούργη­σαν συμ­βο­λικά, αναδεικνύοντας έ­ναν συσ­σω­ρευ­μέ­νο όγκο κοινωνικών προβλη­μά­των, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας τα αδιέξοδα και την α­δυ­ναμία αντιμε­τώ­πι­σής τους, όχι μόνον από μέ­ρους της τρέχουσας πολιτικής ηγεσίας αλ­λά, κατά τη γνώ­μη μου, και α­πό με­γά­λο μέ­ρος της ελλη­νι­κής κοινωνίας. Και τώ­ρα τι;

Αντίδοτο στα ενδογενή προβλήματα κάθε κοι­νω­νίας αποτελεί, θέλω να πιστεύω, η δη­μό­σια διαβού­λευ­ση, που θέτει και εξετάζει τα ζητήματα ενώ­πι­ον ό­λων των θιγόμενων, χω­ρίς περιστρο­φές και υστε­ρο­βουλίες. Η πρα­κτι­κή της δια­βού­λευσης θα έπρε­πε να χαρακτηρίζει την καθημερινή μας συμπεριφορά στην α­ντι­με­τώ­πιση προ­βλημάτων τα ο­ποία α­νακύ­πτουν τό­σο στην οι­κογενειακή μικρόσφαιρα όσο και στο ευρύτε­ρο εργασιακό και δη­μόσιο πε­ριβάλλον. Διό­τι, ού­τε λίγο ούτε πο­λύ, αυτή α­πο­τελεί τον πυ­ρή­να της δημοκρατικής δι­α­δι­κα­σίας, εφό­σον κα­θι­στά καθέναν από ε­μάς ε­νή­μερο και συ­νυ­πεύ­θυ­νο για ό,τι συμ­βαί­νει και ταυ­τόχρονα κοι­νω­νό στο πνεύ­μα της δημο­κρα­τίας και εντέ­λει του αν­θρω­πι­σμού. Δυ­στυ­χώς, αν και η ά­με­ση και δη­μό­σια δι­α­βού­λευση ε­πι­βάλ­λε­ται ως επιλογή στην αντιμετώπιση κρίσιμων κα­τα­στά­σε­ων, ιδίως στα πλαί­σια μιας δη­μο­κρα­τι­κής πο­λι­τεί­ας, δεν την εί­δαμε ωστόσο να υπε­ρι­σχύ­ει τις τελευταίες μέρες, ούτε απέναντι στις εκ­δη­λώ­σεις βί­ας και δι­αμαρτυρίας ού­τε α­πέ­να­ντι στις δη­μοσιο­γρα­φι­κού τύπου ανα­με­ταδόσεις γε­γο­νό­των και από­ψε­ων, τις τόσο ε­πι­καθο­ρι­ζό­με­νες από τις α­νά­γκες της λάγνας θεαματικότητας. Την πα­ρά­στα­ση έκλε­ψαν, α­ντί­θετα, οι πολύ γνώριμες και παραδεδομένες εγ­χώ­ριες τακτικές, όπου η παρα­κρα­τι­κή βί­α, από τη μια, και η αντί­πο­δή της αντι­κα­θε­στω­τι­κή εξαλλοσύνη, από την άλ­λη, ξεχύθηκαν με κα­τα­στρο­φικά απο­τε­λέ­σματα στους δρό­μους, εις βά­ρος της πολι­τι­κής δι­αβούλευ­σης και της νοημοσύνης μας. Το ίδιο βρά­δυ, άλλοι πή­γανε στα μπουζούκια και την άλλη μέρα γή­πεδο για μπάλα, παρά τον αναβρασμό.

Αλλά ακριβώς την απουσία της δημόσιας δια­βού­λευ­σης βι­ώ­νουν περισ­σό­τε­ρο από όλους οι νέοι, τη στιγ­μή που οι κοι­νω­νικές εξελίξεις στη χώρα και οι δι­αμορφω­μέ­νες συνθήκες θα επέβαλλαν η διαδικα­σί­α αυτή να προ­βλέ­πε­ται με κάποιον τρό­πο, τουλάχιστο στις α­νώ­τε­ρες εκπαιδευτικές βαθ­μί­δες. Και δεν αναφέρομαι σε πρακτικές του τύπου της «Βουλής των Εφήβων», οι οποίες παραμένουν ασκήσεις επί χάρτου, χωρίς ουσιαστικό α­ντί­κρυ­σμα. Μιλώ για την καθημερινότητα του σχολικού περιβάλλοντος. Για ένα σχο­λείο που να διδάσκει το δημοκρατικό ήθος στην πρά­ξη, και όχι μέσα από τη δραματική ειρωνεία της μονόωρης διδασκαλίας του Επιταφίου λόγου στην τά­ξη των τελειόφοιτων. Εμείς, η συντριπτική πλει­ο­νό­τητα των διδασκόντων, δε γυρέψαμε ένα τέτοιο σχολείο για εμάς και τα παιδιά μας και, χειρότερο ακόμη, δεν το δημιουργήσαμε, όπως θα οφείλαμε.

Κάπως έτσι, θα έλεγα, φτάσαμε στο σημείο να ξε­σπάσει σε τέ­τοιο βαθμό η διάσταση, η οποί­α σοβεί πάντα, με διάφορες μορφές, στους κόλπους κάθε πλουραλιστικής κοινωνίας και η οποία, ενίοτε, κατα­λή­γει να εκδηλώνεται ως στάση. Όπως συμβαίνει ενίοτε, τις τραγικές μας ελλείψεις τις πληρώσαμε με αίμα, αγγίξαμε δηλαδή και πάλι τα ό­ρια της βαρβαρότητας. Ας μετρήσουμε τώρα τις πληγές: ένα τραγικό θύμα, ο Αλέξης· ένα δεύτερο, ο αστυνομικός που μπέρδεψε, όπως μαρτυρείται, τις γεννητικές του λειτουργίες με τα ξεσπάσματα του θυμικού του· κι ακόμη, τα δύστυχα τα παιδιά του, οι γονείς, η σύζυγος… και ποιος ξέρει πού σταματάει το μέτρημα σ’ αυτές τις περιπτώσεις…

Όσο η λογική και εποικοδομητική του συνόλου διαβούλευση δε θα επιλέγεται στην Ελλάδα ως συγκροτημένη, δηλαή πολιτική, αντίδραση, τόσο το κοι­νωνικό ήθος που ανανεώνει τη λειτουργία των θε­σμών και διατηρεί σε ισχύ το κοι­νωνικό συμβόλαιο θα υποχωρούν, αντί να ενδυναμώνονται. Οι μορ­φές βαρβαρότητας που παράγουμε καθημερινά με τον καιροσκοπισμό, την ιδιοτέλεια και την αδιαφορία μας θα στραφούν και πάλι ενάντια στα ίδια μας τα παιδιά. Αυτά θα δρέψουν ξανά τους καρπούς της αφροσύνης. Διότι δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μονάχα τις δυσχέρειες της οικονομικής αποδυνάμωσης, που είναι ήδη εντός των πυλών, έχουν επίσης να αντιμετωπίσουν πρόσωπα και θε­σμούς που απαξιώνουν σε καθημερινή βάση την προ­σωπικότητά τους και το ρόλο τους, με τον ίδιο τρόπο που απαξιώνουν τους απλούς πολίτες καθημερινά δημόσιοι υπάλληλοι και επιτηδευματίες, γιατί εκείνοι δεν εί­ναι «γνωστοί» και γιατί δε «λαδώνουν».

Είναι καιρός, θαρρώ, για μια επανάσταση στους θεσμούς, τους τρόπους και τις συμπεριφορές μας. Ήδη ο Αλέξης προστέθηκε στη χορεία εκείνων στους οποίους την οφείλουμε αυτήν την επανάσταση. Και επειδή τον κλάδο μου

 των εκπαιδευτικών αφορά περισσότερο η τύχη της εκπαίδευσης, δεσμεύομαι, από την πλευρά μου, να επανέλθω επαναστατικά με το νέο χρόνο.

28-12-2008

chtabakis@sch.gr

* Φιλόλογος (Λύκειο Ματαράγκας Αιτ/νίας),

υποψήφιος Δρ Φιλοσοφίας (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων).