Το Τμήμα Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Μια νέα ΑΣΚΤ;

 

Γράφει ο Γιώργος Σιγάλας[*]

 

Το Τμήμα Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κατέθεσε προσφάτως πρόταση για μελλοντικό πρόγραμμα σπουδών παρόμοιο με αυτό της ΑΣΚΤ Αθήνας για να μετατραπεί σε μια νέα ΑΣΚΤ.  Μελετώντας όμως το παρόν πρόγραμμα σπουδών του διαπιστώνουμε τα εξής: Σήμερα το τμήμα διαρκεί 4 έτη και στις εισαγωγικές εξετάσεις οι υποψήφιοι από το έτος 2004-2005 διαγωνίζονται και στο «ελεύθερο σχέδιο».

Στο πρώτο έτος τα μαθήματα είναι κοινά (κορμός) για όλους τους φοιτητές, αλλά από το δεύτερο έτος και εξής οι σπουδές χωρίζονται σε δύο κατευθύνσεις, των Θεωρητικών και των Εικαστικών. Στην κατεύθυνση των Εικαστικών οι φοιτητές και στα 4 έτη παρακολουθούν συνολικά 95 ώρες θεωρία και 81 ώρες εργαστήρια, δηλαδή 54% θεωρία και 46% εργαστήρια. Στην κατεύθυνση των Θεωρητικών οι φοιτητές σε περίπτωση που δεν επιλέξουν επιπλέον εργαστηριακά μαθήματα επιλογής παρακολουθούν 86% θεωρία και 14% εργαστήρια (δηλαδή 152 ώρες θεωρία και 24 ώρες εργαστήρια). Σε περίπτωση που τα επιλέξουν όλα φθάνουν στο 75% θεωρία και 25% εργαστήρια (δηλαδή 131 ώρες θεωρία και 45 ώρες εργαστήρια).

Πρέπει να γίνει μια σύγκριση με την ΑΣΚΤ Αθήνας, η οποία είναι πενταετούς φοιτήσεως και της οποίας οι πτυχιούχοι έχουν δικαίωμα μέσω του ΑΣΕΠ να διοριστούν ως ΠΕ08, εφόσον έχουν επιλέξει και τα σχετικά με την παιδαγωγική-διδακτική μαθήματα.

Οι φοιτητές της ΑΣΚΤ στα 5 έτη παρακολουθούν 232 ώρες υποχρεωτικά εργαστήρια, τα οποία όμως είναι στη διάθεση του κάθε φοιτητή για πολύ περισσότερες ώρες, και 76 ώρες θεωρία. Σε ποσοστό αυτό σημαίνει 75% εργαστήρια και 25% θεωρία. Η ΑΣΚΤ Αθήνας έχει δηλαδή εργαστηριακό χαρακτήρα. Περίπου 2-3% είναι τα σχετικά παιδαγωγικά μαθήματα. Διαπιστώνεται μια σημαντική διαφορά στις ώρες εργαστηρίων, με 232 ώρες στην ΑΣΚΤ και 81 στην κατεύθυνση Εικαστικών του Τμήματος των Ιωαννίνων και μόνο 24-45 ώρες στην κατεύθυνση Θεωρητικών.

Πέρα όμως από τα συγκριτικά ποσοστά και τις πραγματικές ώρες θα πρέπει να σταθούμε και στην κατοχύρωση επαγγελματικών δικαιωμάτων. Ένας καθηγητής που καλείται να διδάξει στην Δ/θμια Εκπ/ση σύμφωνα με τη διεθνή πρακτική και τη διεθνή βιβλιογραφία πρέπει να έχει διδαχθεί στη σχολή της φοίτησής του το 30-50% μαθήματα απόλυτα σχετικά με το διδακτικό αντικείμενο που καλείται να διδάξει.

Στην περίπτωση της κατεύθυνσης των Εικαστικών στα Ιωάννινα το 45% θα μπορούσε να θεωρηθεί ικανό ποσοστό απόκτησης γνώσης και δεξιοτήτων στο εργαστήριο, καθώς η γνώση και η ικανότητα των φοιτητών στην καλλιτεχνική δημιουργία διαπιστώνεται τόσο στις εισαγωγικές όσο και στις εξετάσεις των επιμέρους εργαστηριακών μαθημάτων.

Πρέπει να τονίσουμε ιδιαίτερα ότι για να διδάξει κανείς τέχνη πρέπει να είναι καλλιτέχνης-δημιουργός, αλλά το αντικείμενο της εργασίας του μέσα στο σχολείο δεν είναι προφανώς να δημιουργεί έργα ο ίδιος, αλλά να μπορεί να εφαρμόσει ένα Πρόγραμμα Σπουδών για τους μαθητές, το οποίο ειδικά σήμερα είναι πολυδιάστατο, επιστημονικό και ασχολείται με την αισθητική δημιουργία καλλιτεχνικών εικόνων, αλλά και την καλλιέργεια του θεατή. Στις απαιτούμενες ικανότητες (profile) του καθηγητή των καλλιτεχνικών ΠΕ08 σήμερα δεν περιλαμβάνεται μόνο η δημιουργική ικανότητα, αλλά και η θεωρητική γνώση, που προφανώς οι συγκεκριμένοι φοιτητές του Τμήματος των Ιωαννίνων την αποκτούν. Άρα δεν μπορεί να γίνει σύγκριση μόνο των ωρών των εργαστηριακών μαθημάτων.

Η πιστοποίηση ενός καλλιτέχνη είναι επίσης πολυπαραγοντικό θέμα, αλλά εδώ την εξετάζουμε ποσοτικά και αριθμητικά για να μπορούμε να έχουμε μια μετρήσιμη σύγκριση. Τα ποιοτικά στοιχεία είναι σημαντικά, αλλά εδώ δεν μας αφορούν άμεσα, θα αναφέρουμε απλώς ότι μπορεί επί παραδείγματι σε μια σχολή να προσφέρονται λίγες ώρες εργαστηρίων, αλλά να διδάσκουν καθηγητές εξαιρετικού κύρους ή το αντίστροφο. Υπεισέρχονται επίσης ποικίλοι άλλοι παράγοντες, όπως το προσωπικό ταλέντο του φοιτητή, ή η επιπλέον εργασία που απαιτείται ένας φοιτητής να αφιερώνει στο προσωπικό του εργαστήρι (εκτός σχολής). Να αναφέρουμε ακόμη και την ύπαρξη ταλαντούχων καλλιτεχνών οι οποίοι δεν σπούδασαν ποτέ σε μια σχολή και είναι αυτοδίδακτοι. Επίσης δεν έχει διαπιστωθεί ότι ένας καλός καλλιτέχνης αυτόματα θα είναι και καλός δάσκαλος τέχνης. Πολλές φορές έχει διαπιστωθεί το αντίθετο: μέτριοι καλλιτέχνες να είναι καταξιωμένοι δάσκαλοι τέχνης. Δηλαδή πέρα από την αριθμητική σύγκριση δεν μπορούμε ούτε μας αφορά εδώ το εάν οι πτυχιούχοι του Τμήματος Εικαστικών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων είναι καλοί καλλιτέχνες ή όχι, αλλά το εάν είναι εικαστικοί καλλιτέχνες και κατά πόσο είναι ικανοί να διδάξουν τέχνη ή όχι

Σε αντίστοιχες σχολές του εξωτερικού, οι οποίες προσφέρουν στους αποφοίτους τους τη δυνατότητα διδασκαλίας, τα ποσοστά εργαστηρίων και θεωρητικών μαθημάτων είναι περίπου τα ίδια ανάμεσα σε αυτές τις σχολές. Π.χ. στην Art Plastique της Γαλλίας (τετραετούς φοίτησης με τρία χρόνια συν ένα χρόνο Master) το 75% είναι εργαστήρια και το 25% θεωρία. Σχετικώς τα ίδια ποσοστά ισχύουν και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Όσον αφορά την κατάρτιση στα ειδικά μαθήματα για τη διδασκαλία (παιδαγωγική, διδακτική, ψυχολογία, επιστημολογία κλπ.) οι φοιτητές στην ΑΣΚΤ Αθήνας  παρακολουθούν δύο εξάμηνα «Διδακτική της τέχνης» και από ένα εξάμηνο «Παιδαγωγική» και «Ψυχολογία». Το ίδιο περίπου ποσοστό παρακολουθούν και οι φοιτητές της κατεύθυνσης των Εικαστικών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.  Κατά την προσωπική μου άποψη και κατά τα διεθνή πρότυπα αυτά τα ποσοστά (δηλαδή 2-3%) είναι ελάχιστα και δεν αρκούν για μια εξειδίκευση και ουσιαστική δυνατότητα στην εργασία, αλλά στην Ελλάδα σε όλες περίπου τις σχολές και όχι μόνο στις καλλιτεχνικές συμβαίνει το ίδιο, προσφέρεται δηλαδή ένα ελάχιστο ποσοστό τέτοιων μαθημάτων ή ακόμη και καθόλου. Αφού, λοιπόν, στην ΑΣΚΤ έχουν δικαίωμα διορισμού με αυτό το ποσοστό των ειδικών μαθημάτων -όσον αφορά αποκλειστικά αυτό το σημείο και μόνο- δεν μπορούμε να αρνηθούμε τη δυνατότητα αυτή στους πτυχιούχους της σχολής των Ιωαννίνων.

Να τονίσουμε ιδιαιτέρως ότι οι πτυχιούχοι αντίστοιχων σχολών στο εξωτερικό που θέλουν να διοριστούν ως καθηγητές στη Δ/θμια Εκπ/ση μετά την απόκτηση πτυχίου τους είναι υποχρεωμένοι να παρακολουθήσουν  ένα ή δύο χρόνια μαθήματα σχετικά με τη διδασκαλία και την εκπαίδευση σε ένα άλλο ίδρυμα, το οποίο έχει αποκλειστικά αυτόν το σκοπό στο πρόγραμμά του. Μετά την απόκτηση και αυτού του δεύτερου τίτλου μπορούν να δώσουν εξετάσεις σε αντίστοιχους διαγωνισμούς ΑΣΕΠ ή να διοριστούν με άλλους τρόπους. Αυτό το σύστημα ακολουθείται στην Ελλάδα με την ΑΣΠΑΙΤΕ για ορισμένου τύπου σχολές.

Δοθείσης της ευκαιρίας να τονίσω ότι για να βελτιωθεί η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης στα σχολεία μας, όσον αφορά την Αισθητική Αγωγή, θα πρέπει να υπάρχουν στο μέλλον αμιγώς καθηγητικές σχολές τριετούς ή τετραετούς φοίτησης, που το πρόγραμμά τους να διαρθρώνεται είτε με 30% εργαστήρια, 30% θεωρία τέχνης και 30% διδακτική, παιδαγωγική κλπ., είτε 50% εργαστήρια, 50% θεωρία τέχνης και ένα ή δύο επιπλέον χρόνια εκπαιδευτικά παιδαγωγικά και διδακτικά μαθήματα.

            Οι πτυχιούχοι του τμήματος τουλάχιστον της εικαστικής κατεύθυνσης από το έτος 2008-2009, κατά την άποψή μου, είναι εν δυνάμει εικαστικοί καλλιτέχνες και μπορούν να ανήκουν στον κλάδο ΠΕ08 καλλιτεχνικών μαθημάτων. Τελειώνοντας, να αναφέρω ότι το τμήμα δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε μια ακόμη ΑΣΚΤ καθώς η ΑΣΚΤ δεν μονοπωλεί την αλήθεια πάνω στην εικαστική εκπαίδευση. Άλλωστε οι εικαστικές τέχνες σήμερα είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο και το προφίλ των πτυχιούχων καλλιτεχνών των διάφορων σχολών μπορεί και πρέπει να είναι αντίστοιχα πολύπλευρο και αναγκαία διαφοροποιημένο.