Θέματα Αρχαίων Ελληνικών

 

Διαγωνισμός - ΑΣΕΠ Εκπαιδευτικών

Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής

 

1. Τα «Περσικά» είναι:
α) Έπος και το έγραψε ο Χοιρίλος ο Σάμιος
β) Ιστορία και την έγραψε ο Ηρόδοτος
γ) Τραγωδία και την έγραψε ο Φρύνιχος
δ) Περιήγηση και την έγραψε ο Νέαρχος

 

2. Ο Πλάτων στην «Πολιτεία» καταδικάζει:
α) Τη δραματική και επική ποίηση αδιακρίτως
β) Την επική αλλά όχι τη δραματική
γ) Την κακή ποίηση είτε επική είτε δραματική και όχι την καλή
δ) Τη δραματική και όχι την επική

 

3. Ιδιότητες θεμελιώδεις του ήθους (τραγικού) κατά τον Αριστοτέλη («Ποιητική» είναι:
α) Η χρηστότητα και το αρμόζον
β) Το αρμόζον και το όμοιον
γ) Το όμοιον, η χρηστότητα και η ομαλότητα.
δ) Η χρηστότητα, το όμοιον, η ομαλότητα και το αρμόζον

 

4. Σε ποια από τις παρακάτω τραγωδίες η λεγόμενη ενότητα του τόπου δεν τηρείται;
α) Στις «Ικέτιδες» του Ευριπίδη
β) Στις «Χοηφόρες» του Αισχύλου
γ) Στις «Ευμενίδες» του Αισχύλου
δ) Στον Οιδίποδα επί Κολωνώ

 

5. Ο Σώφρων:
α) Ήταν ευρετής και «τελειωτής» των μίμων.
β) Έγραψε βουκολικά ειδύλλια
γ) Προβλήθηκε ως το πρόσωπο της σωφροσύνης από τους Συρακο(υ)σίους.
δ) Διασκεύασε το φιλοσοφικό έπος του Ξενοφάνη.

 

6. Σε ποιο από τα παρακάτω έργα ο ήρωας ρωτάει τη μητέρα του αν γεννήθηκε απ αυτή ή από τον πατέρα του;
α) Στη «Βατραχομυομαχία»
β) Στους «Βατράχους»
γ) Στον «Μαργίτη»
δ) Στην «Νυμφοπόνο»

 

7. Οι σύντομες και αποφθεγματικές διατυπώσεις καθολικών σκέψεων (γνωμαι) εμφανίζονται πιο συχνά:
α) Στον Αισχύλο
β) Στον Αριστοφάνη
γ) Στον Ευριπίδη
δ) Στον Σοφοκλή

 

8. Το Πλατωνικό «Συμπόσιον» πλέκεται γύρω από τον πανηγυρισμό της πρώτης νίκης του:
α) Αισχύλου
β) Αγάθωνα
γ) Ευριπίδη
δ) Σοφοκλή

 

9. Σε ποια από τις παρακάτω τραγωδίες δεν υπάρχει πρόλογος:
α) «Πέρσαι»
β) «Ηλέκτρα» ( Σοφοκλή)
γ) «Τραχίνιαι»
δ) «Μήδεια»

10. Ο Αριστοτέλης τη χρήση «από μηχανής» ως δείγμα ποιητικής αδεξιότητας καταδικάζει στην αναφορά του για την τραγωδία (του Ευριπίδη):
α) «Ικέτιδες»
β) «Ιφιγένεια εν Αυλίδι»
γ) «Μήδεια»
δ) «Ιφιγένεια εν Ταύροις»

 

11. Το γνωστότατο ομηρικό δίστιχο «οισιν επί Ζεύς θηνε κακόν μόρον, ως καί οπίσω ανθρώποισι πελώμεθ αοίδιμοι εσσομένοισι» (μτφρ: σε μας ο Δίας όρισε κακή μοίρα για να μας κάνουν τραγούδι και οι κατοπινοί άνθρωποι) εκφέρει στην Ιλιάδα:
α) Η Ανδρομάχη
β) Ο Έκτορας
γ) Ο Πάρης
δ) Η Ελένη

 

12. Οι διηγήσεις φανταστικών γεγονότων με δραματική ένταση που προβάλλει την ανθρώπινη συμφορά εμφανίζονται στο έργο του ιστορικού:
α) Ξενοφώντα
β) Ηροδότου
γ) Θεόπομπουδ) Διόδωρου

 

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. α, 2. α, 3. δ, 4. γ, 5. α, 6. γ, 7. γ, 8. β, 9. α, 10. δ, 11. δ, 12. β

 

Ομηρικά έπη

 

Β. Ο ευθύς λόγος (ρήσεις) στη Ζ ραψωδία της Ιλιάδας: γνωρίσματα - λειτουργικότητα

Βασικό γνώρισμα της ηρωικής ποίησης είναι η αντικειμενική αφήγηση. Παρά ταύτα, τα ομηρικά έπη καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό από τον ευθύ λόγο. Στην Ιλιάδα αυτός καταλαμβάνει περίπου το μισό της έκτασης, ενώ στην Οδύσσεια το υπερβαίνει.

Η αφήγηση (τριτοπρόσωπη) εξ ορισμού είναι αντικειμενική. Παρουσιάζει δηλ. τα πράγματα όχι εξ υποκειμένου. Περιορίζει το συγκινησιακό-συναισθηματικό στοιχείο. Προβάλλει τα γεγονότα στη γραμμική εκδοχή. Ανεξάρτητα από την ποιότητα της αφήγησης, τα παραπάνω γνωρίσματα δίνουν τα χαρακτήρα μιας ψυχρότητας.

Ο ευθύς λόγος (ρήσεις) κινείται περισσότερο προς τον άξονα της υποκειμενικότητας (α και β πρόσωπο).

Στην ομηρική ποίηση ο ευθύς λόγος συνιστά δραματικό στοιχείο, προσδίδει δραματικότητα. Η μεγάλη, μάλιστα, έκταση των ρήσεων στα ομηρικά ποιήματα επιτρέπει τη διαπίστωση ότι τα ομηρικά έπη είναι «αφηγήσεις με τη μορφή δράματος» (G.S Kirk)1. Τα πρόσωπα μιλούν απευθείας, όπως και ενεργούν βέβαια, πράγμα που θεωρείται ως προδρομική διάσταση του θεατρικού λόγου που θα ακολουθήσει (J.de Romilly)2. Οι ρήσεις, άλλωστε, μας αποκαλύπτουν τον χαρακτήρα των προσώπων. Παρουσιάζουν τον τρόπο που αντιδρούν σε καταστάσεις ιδιαίτερης βαρύτητας, σε συγκεκριμένο περιβάλλον (τοπικό, χρονικό, καταστάσεων), δίνοντας έτσι το στίγμα τους. Και αυτά βέβαια ευθέως, α(δια)μεσολάβητα. Κοντολογίς, με τον (και στον) ευθύ λόγο εξασφαλίζονται τόσο η συμμετοχή του ακροατηρίου στη δράση όσο και η διαγραφή του χαρακτήρα των ηρώων μέσα απ όσα με το λόγο τους παρουσιάζουν.

Από ορισμένους μελετητές οι ρήσεις ερμηνεύονται ως νεοτερικά στοιχεία στη διαδρομή της ελληνικής ηρωικής ποίησης με κριτήριο ότι η αντικειμενική αφήγηση είναι γραμμική (διαδοχική) και ως εκ τούτου απλούστερη. Έτσι π.χ. εξηγείται και η συχνή παρουσία των αφηρημένων ουσιαστικών στις ρήσεις. Άλλοι, θεωρώντας ότι η ελληνική επική παράδοση διαμορφώθηκε στο ευρύτερο πλαίσιο της Εγγύς Ανατολής, όπου η Λογοτεχνία εκφράζεται και με ρήσεις-συνομιλίες μεταξύ προσώπων (π.χ. έπος Γκιλγαμές), τις αποσυνδέουν από τη νεοτερικότητα.

Άλλες σχετικές απόψεις και διαπιστώσεις είναι, αδρομερώς, οι εξής:

• Αρκετά επίθετα προσδιοριστικά ηθικής στάσης ή διανοητικής κατάστασης των προσώπων, ηθικής ή συναισθηματικής αξίας, εμφανίζονται ή αποκλειστικά στις ρήσεις ή με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα σ' αυτές απ ό,τι στην αφήγηση.

• Η χρήση του υπερθετικού βαθμού ως στοιχείου συναισθηματικής αξίας είναι, επίσης, πολύ συχνή.

• Εκφράσεις δεοντολογικές, αναγόμενες σ' ένα καθήκον ή μια υποχρέωση του προσώπου ή των προσώπων, απαντούν ευρέως στον ευθύ λόγο - αναμενόμενο άλλωστε.

• Μόρια εμφατικά και επιρρήματα χρησιμοποιούνται, επίσης, σε ευρεία κλίμακα στον ευθύ λόγο, αν όχι αποκλειστικά σε μερικές περιπτώσεις. Το φαινόμενο αυτό παραλληλίζεται με τους πλατωνικούς διαλόγους, όπου γίνεται ευρύτατη χρήση ανάλογων στοιχείων προκειμένου να παραχθεί κλίμα αμεσότητας και οικειότητας.

• Η υποτακτική σύνταξη επικρατεί.

Βέβαια, το να ζητήσει κάποιος να επιβεβαιώνει σε κάθε περίπτωση όλα τα στοιχεία που αναφέρθηκαν και κατ αποκλειστικότητα είναι αδύνατο, προδίδει υπεραπλούστευση και ισοπεδωτική αντιμετώπιση. Όπως και να χει το πράγμα, πρέπει να δεχτούμε ότι γενικώς η αφήγηση και η ρήση απαιτούν και έναν άλλο, διαφορετικό, τρόπο έκφρασης.

Στη ραψωδία Ζ της Ιλιάδας ο ευθύς λόγος καταλαμβάνει τους 248 από τους 529 (αν μετράω καλά) στίχους του κειμένου, ήτοι τους μισούς, περίπου. Συγκεκριμένα:

• 46-50: Ο Άδραστος απευθύνει το λόγο στον Μενέλαο.

• 55-60: Ο Αγαμέμνονας απευθύνεται στους Αχαιούς.

• 67-71: Ο Νέστορας απευθύνεται στους Αχαιούς.

• 77-101: Ο Έλενος προτείνει στον Έκτορα.

• 123-231: Γλαύκος και Διομήδης διαλέγονται.

• 254-285: Εκάβη και Έκτορας συνομιλούν.

• 305-310: Η Θεανώ απευθύνεται στην Αθηνά.

• 325-341: Έκτορας και Πάρης διαλέγονται.

• 344-368: Έκτορας και Ελένη διαλέγονται.

• 376-389: Έκτορας και υπηρέτρια διαλέγονται.

• 407-493: Έκτορας και Ανδρομάχη διαλέγονται.

• 518-529: Έκτορας και Πάρης διαλέγονται.

 

Οι παραπάνω ρήσεις είναι ποικιλόμορφες από άποψη περιεχομένου και μορφής.

 

Είναι προσευχές - ικεσίες, συμβουλές - παραινέσεις, εντολές. Άλλες είναι απολογιστικές, αυτοκριτικές, αυτοπροσδιοριστικές, εγκωμιαστικές. Κάποιες συνιστούν έκθεση καταστάσεων παρελθουσών ή παροντικών και άλλες ενέχουν στοιχεία μέλλοντος. Από κάποιες δε λείπει ο προκλητικός λόγος.

 

Από την άποψη της Έκτασης παρατηρείται διαφορά. άλλες είναι σύντομες και άλλες εκτενείς. Εκτενέστερες είναι αυτές που καλύπτουν το επεισόδιο Διομήδη - Γλαύκου (109 στίχοι) και Ανδρομάχης - Έκτορα (87). Η βραχύτερη καταλαμβάνει 5 στίχους.

 

Ως πομπός ή δέκτης συμμετέχει ο Έκτορας σε 7 από τις 12 ρήσεις. Αυτό, προφανώς, δείχνει την ιδιαίτερη βαρύτητα που επιφυλάσσει ο Όμηρος στη ραψωδία αυτή για τον ήρωα. Η ρήση του Έλενου δε δέχεται λεκτική ανταπόκριση άμεσα από τον Έκτορα αλλά μεταφέρεται ως την τελική πραγμάτωσή της μέσω άλλων ρήσεων (π.χ. Έκτορας προς Τρώες, Έκτορας προς Εκάβη κ.ά.). Ορισμένες ρήσεις συγκροτούνται σε ζεύγη (λόγος - αντίλογος) π.χ. Έκτωρ - Ανδρομάχη, Έκτωρ - Εκάβη κ.ά. Άλλες έχουν μόνο το ένα σκέλος. Στην περίπτωση Έκτορα - Πάρη εμφανίζεται δύο φορές διττή ρήση. Στο επεισόδιο Διομήδη - Γλαύκου η ρήση είναι τριττή (Διομήδης - Γλαύκος - Διομήδης). Σχετικές διακρίσεις μπορούν να εντοπιστούν και άλλες.

 

Ο επιτηδευμένος χαρακτήρας είναι ευδιάκριτος σε κάποιες ρήσεις, όπως έχει επισημανθεί από ομηριστές. Τούτο παρατηρείται ιδία στη συνομιλία Γλαύκου - Διομήδη, που έχει οικοδομηθεί με κανόνες οιονεί ρητορικού λόγου (επιχειρήματα, αντίκρουση, υπαινιγμοί, επαναλήψεις, κυκλικότητα κ.ά.), και στη συνομιλία Έκτορα - Ανδρομάχης.

Εμφανής είναι η χρήση των επιθέτων, υπερθετικών και μη, για να υπηρετηθεί η επικοινωνιακή λειτουργία: ω πέπον, φίλοι (ήρωες), άριστοι, υπέρθυμοι, φέριστε, πότνια (μήτερ), δαιμόνιε (δις), δαιμονίη, (Τοδείδη) μεγάθυμε κ.ά.

Στις ρήσεις της ραψωδίας είναι παρόντα τα εμφατικά μόρια για τα οποία έγινε λόγος παραπάνω π.χ. η ρά νυ (στιχ. 215), η μάλα δή (255), η καί εμοί τάδε (441): = στ αλήθεια, αληθινά. Είναι αναμενόμενο να παρατηρούνται οι συνδυασμοί μορίων, και μάλιστα βεβαιωτικών, στις ρήσεις της ραψωδίας αυτής που έχουν οι περισσότερες στόχο την εξασφάλιση της δεκτικότητας του άλλου. Προς την ίδια κατεύθυνση λειτουργούν βέβαια και ανάλογες εγκλίσεις π.χ. προστακτική, ευκτική (ζώγρει, δέξαι, μή υπεκφύγοι. αλλ εξαπολοίατο, μιμνέτω, έστε, στήτε κ.ά.), όπως και ο υποταγμένος λόγος.

Τα παραπάνω δε σημαίνουν ότι οι ρήσεις έχουν την αποκλειστικότητα στα επισημανθέντα στοιχεία. Κάλλιστα εμφανίζονται και στην τριτοπρόσωπη αφήγηση. Όμως πρέπει να κρατήσουμε ότι οι ρήσεις ενέχουν περισσότερο τα στοιχεία της υποκειμενικότητας και του συγκινησιακού, αποκαλύπτουν ταχύτερα και καθαρότερα το χαρακτήρα των προσώπων και δίνουν δραματικότητα στα όσα παρουσιάζονται.

Επιμέλεια: κ. Σμπιλίρης Γεώργιος

1 G.S Kirk, Ομήρου Ιλιάδα, κείμενο και ερμηνευτικό υπόμνημα, τ.Β επιμ Αντώνης Ρεγκάκος μτφρ Φιλιώ Φιλίππου, University Studio Press, Θεσ/νικη 2003, σ. 107.

2 Jacqueline de Romilly, Όμηρος μτφρ Φλώρα Βρανίκου, «Δαίδαλος», Ι. Ζαχαρόπουλος, σ. 62.

 

 

Δημοσιεύθηκε στο ΕΘΝΟΣ – ΕΡΓΑΣΙΑ, 21/12/2009 - Την ευθύνη για τα θέματα και τις απαντήσεις έχουν τα φροντιστήρια ΜΠΟΝΙΑ