Θέματα στο μάθημα της Ιστορίας

Σχέσεις Βυζαντίου - Δύσης (1204 - 1453)

Πρόκειται για το τμήμα της ύλης που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσχέρειες οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί για τις εξετάσεις του ΑΣΕΠ. Πρόκειται για ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίοδο, η οποία είναι αναγκαίο να μελετηθεί συστηματικά: Είναι απαραίτητο να κατανοήσουν οι εκπαιδευτικοί τις διεργασίες εκείνες που οδήγησαν στη διάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1204. Παράλληλα είναι αναγκαίο να παρακολουθήσουν τόσο τις εξελίξεις στις βενετοκρατούμενες περιοχές, όσο και στα λατινικά κράτη που δημιουργήθηκαν μετά την Αλωση. Για να τις αντιληφθούμε σε βάθος, είναι αναγκαίο να γνωρίσουμε τις ιδιοτυπίες του δυτικού φεουδαρχικού συστήματος και τις διαφορές στον τρόπο διάρθρωσης της εξουσίας με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία στην Ανατολή. Παράλληλα η μακραίωνη παρουσία της Βενετίας στην Ανατολή συνδέεται με την αποτελεσματική λειτουργία του πολιτικού και οικονομικού της συστήματος. Εξαιρετική είναι η ανάλυση του Ιστορικού Lane (Lane, Βενετία η θαλασσοκράτειρα, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2007).

Την ίδια περίοδο συγκροτούνται τα λεγόμενα ελληνικά κράτη. Τα κράτη αυτά διοικούνται από αξιωματούχους της παλιάς Βυζαντινής Αριστοκρατίας και έχουν έντονες αντιθέσεις μεταξύ τους. Ιδιαίτερη προσοχή στις συμμαχίες και στις αντιθέσεις που είχαν τόσο με τις ιταλικές πόλεις (Βενετία - Γένουα), καθώς και με τα λατινικά κράτη της περιοχής.

Με πληρότητα καλύπτουν την ύλη τα σχετικά κεφάλαια της Ιστορίας του Ελληνικού Εθνους (ΙΕΕΤΘ).

Από τη στιγμή που το κράτος της Νίκαιας ανακαταλαμβάνει την Κωνσταντινούπολη, ο υποψήφιος θα διατρέξει την ύλη μέσα από τη μελέτη των πολιτικών ενεργειών του εκάστοτε Βυζαντινού αυτοκράτορα.

Ιδιαίτερα χρήσιμο έργο αποτελεί το βιβλίο του Nicol, «Οι τελευταίοι αγώνες του Βυζαντίου», Παπαδήμας, Αθήνα 2005.

Η μελέτη του σχετικού βιβλίου είναι αναγκαίο να συνοδευτεί από συστηματική αποδελτίωση των πληροφοριών που αφορούν τις σχέσεις της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με τον μεσαιωνικό κόσμο της Δύσης.

Συστηματική αποδελτίωση σημαίνει ότι εξετάζω συγκεκριμένα προβλήματα π.χ. σχέσεις δύο Εκκλησιών, σχέσεις με τις ιταλικές πόλεις κ.τ.λ.

Ενα άλλο πεδίο της μελέτης μας αφορά τις πνευματικές ανταλλαγές Βυζαντίου και δυτικού μεσαιωνικού κόσμου. Γύρω από τα θέματα αυτά τα τελευταία χρόνια γράφονται μελέτες που διευρύνουν τους προβληματισμούς μας. Αξιοσημείωτο είναι το έργο του Συλβέν Γκιουγκενέμ, «Ο Αριστοτέλης στο Μον - Σαιν - Μισέλ, Οι Ελληνικές ρίζες της Χριστιανικής Ευρώπης», Ολκός, Αθήνα 2008.

Για τις απαιτήσεις των εξετάσεων ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν τα σχετικά κεφάλαια της Ιστορίας του Ελληνικού Εθνους. Χρήσιμη επισκόπηση για τους μη μυημένους με τη Βυζαντινή Ιστορία αποτελεί το βιβλίο της Τζ. Χερν, «Τι είναι το Βυζάντιο», εκδ. Ωκεανίδα, Αθήνα 2008.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Ποιος Βυζαντινός αξιωματούχος κάλυψε στα απομνημονεύματά του τα γεγονότα της συνόδου Φερράρας - Φλωρεντίας;

α) Μιχαήλ Ψελλός

β) Σίλβεστρος Συρόπουλος

γ) Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων

δ) Μάρκος Ευγενικός

2. Ποιος λόγιος του Βυζαντίου μετέφρασε το έργο του Θωμά του Ακινάτη;

α) Δημήτριος Κυδώνης

β) Λαόνικος Χαλκοκονδύλης

γ) Γεώργιος Ακροπολίτης

δ) Ιωάννης Καντακουζηνός

3. Για τις σχέσεις του κράτους της Νίκαιας με τον δυτικό μεσαιωνικό κόσμο έγραψε: